İldırım insana necə təsir edir? (MARAQLI) Terror təkşilatının seks köləsinə çevirdiyi qadınlar - ŞOK ETİRAFLAR Azərbaycanlı oliqarxın İsmayıllıdakı milyonluq villası (VİDEO) İsrail vətəndaşının “Bakı sərgüzəştləri”: gömrükdə 35 min dolları əlindən alındı
 

“Avropa haradır?“ -Orxan Pamukun essesi

Tarix 12.01.17, 14:01

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

MilliYol.Az Qismətin tərcüməsində Orxan Pamukun "Avropa haradır?" essesini təqdim edir.

 
İstanbulda, şəhərin Avropa hissəsinin ən avropalaşmış səmti olan Bəyoğlunda gəzişəndə, köhnə bir kitabçıyla qarşılaşdım. Təmirxanalarını, mebel ya da güzgü satılan dükanlarını, balaca yoxsul yeməkxanalarını tanıdığım bu kələ-kötür və dar küçədə bu kitab dükanı təzə idi, içəri girdim.
 
Dükanın içərisi kitablara tozlu əlyazmalar kimi yanaşan köhnə İstanbul bukinistlərinə bənzəmirdi; nə tozlu kitab qalaqları vardı, nə də kitabçının görüb qiymət yapışdırmadığı qarışıq kitablar. Hər şey, eynilə həmin bölgədə çoxalmağa başlayan əntiq dükanlarında olduğu kimi təmiz və sistemli idi; kitablar da təsnifləşdirilmişdi. Bu məkan İstanbulun bu yörəsində yavaş-yavaş köhnə bukinistlərin yerini alan “əntiq kitabçı” dükanı idi. İntizamlı modern ordular kimi rəfləri dolduran cildli kitablara xəyal qırıqlığı ilə baxdım.
 
Bir küncdə rəflər boyu düzülmüş yunanca hüquq kitabları diqqətimi çəkdi. İstanbulda bu köhnə hüquq kitablarını alacaq rum qalmadığına görə, çoxdan ölmüş ya da Afinaya köçmüş rum vəkilin kitabları yeni dükanın boş rəflərini şax cildləri ilə doldurmaq üçün ora düzülmüşdü. İçlərini, ya da cildlərini yox, soy-kökü Bizansa qədər gedib çıxan əski sahiblərini düşünərək hüquq kitablarını əlimə götürüb baxmağa başlamışdım ki, yandakı cildlərin fərqinə vardım. Bunlar Albert Sorelin bu əsrin başında çap olunmuş “L”Europe et la Revoulution Françaies”in səkkiz şişman cildiydi. Xeyli bukinistdə bu cildləri tez-tez görürəm. Bu günlərdə dəyəri yenidən kəşf edilən romançı Nahid Sırrı Örik, yarım əsr əvvəl bu qalın cildləri türk dilinə çevirib, qərbpərəst Cumhuriyyətin Milli Təhsil Nazirliyi də “özəl nəşriyyat müəssisələrinin gücü çatmayan” işi boynuna götürərək bu cildləri “Avropa və Fransız İxtilalı” adıyla çap etmişdi. Evində istər yunanca danışsın, istər fransızca, istərsə də türkcə, İstanbullu əksər ziyalının Albert Sorelin bu cildlərini oxuduğunu, amma bu kitablarda fransız oxucular kimi öz keçmişini ya xatirələrini yox, öz gələcəyini və avropa ilə bağlı xəyallarını axtardığını özümdən bilirəm.
 
Avropanın sərhədlərində bir qeyri-müəyyənlik içində yaşayan və kitablarla nəfəs alan mənim kimilər üçün, Avropa həmişə bir gələcək, bir yuxu olub; yaxşı, ya da pis, istənilən ya da qorxulan bir xəyal, yaxınlaşmaqda olan bir məqsəd ya da bir təhlükə. Bir gələcək: amma heç vaxt bir xatirə yox.
 
Buna görə də Avropayla bağlı xatirələrim dramatik olduqları qədər, həm də xatirə olmaqdan çıxıb röya olurlar: mənim həqiqi Avropa xatirəm yoxdur heç. Burada, İstanbulda yaşadığım Avropa ilə bağlı xəyallarım və uydurmalarım var. Yeddi yaşımda ikən, atamın mühəndislik etdiyi Cenevreyə gedib orada bir yaz qalmışdım. Məşhur fəvvarənin damlar arasından göründüyü evimizdən zəng səslərini ilk dəfə eşidəndə, Avropa ilə yox xristianlıqla qarşılaşdığımı hiss etdim. Tütün ticarətindən qazandığı pulları xərcləyənlər kimi, ya da siyasi, yaxud iqtisadi sürgünlüyün ağrılarını çəkən çoxları kimi, xeyli Avropa şəhərinin səkilərində bir az təəccüb, bir az heyrət, bir az da öyrəşmədiyim azadlıq hissi ilə əlbəttə ki, mən də gəzmişəm, amma vitrinlərdə, kino-teatrlarda, insan sifətlərində və küçələrdə gördüklərim yaddaşımda ancaq mənim gələcəyim ola biləcək qədər xatirəyə çevrildilər. Mənim kimilər üçün Avropa bir gələcək arzusu və təhdidi olduğu zaman maraqlıdır.
 
Mən bu gələcəyə Avropanın sərhədlərində yaşayan xeyli ziyalı kimi, xəstəlik dərəcəsində meyilli olduğum üçün Sorelin tarix cildlərinə İstanbul bukinistlərində rast gələ bilirəm. Dostoyevski bundan 130 il qabaq Avropa təəssüratlarını qəzetində yazarkən, “qəzet-jurnal oxuyan biz ruslardan hansımız Avropanı Rusiyadan iki dəfə çox tanımırıq?” deyə soruşur, sonra yarı-zarafat, yarı-qəzəblə əlavə edirdi: “Əslində on dəfə artıq tanıyırıq Avropanı, amma ayıb olmasın deyə, iki dəfə deyirəm.” Avropapərəst bu marağın xəstəlik dərəcəsinə çatmağı Avropanın sərhədlərində yaşayan xeyli ziyalı üçün əsrlərdir ki, oturuşmuş bir ənənədir. Bu ənənənin bir tərəfi Avropaya olan aşırı həsrəti, Dostoyevskidə olduğu kimi “ayıb” bir şey olaraq görürsə, o biri tərəfi onu qaçınılmaz və “təbii” bir yanaşma kimi görür. Bu iki yanaşmanın arasındakı davanı ifadə edən bəzən qaraqabaq və qəzəbli,  bəzən fəlsəfi və metafizik, bəzən də ironik bir ədəbiyyat var ki, özümü Avropa, Asiya, ya da hər hansı başqa bir ənənədən çox bu polemik ədəbiyyatın bir parçası kimi hiss edirəm.
 
Bu ənənənin birinci qaydası Avropa qarşısında laqeyd qalmaqdır. Türkiyədə hələ də davam etməkdə olan və yaxın zamanda islamçı “Rifah partiyası”nın iqtidara ortaq olması ilə yenidən şiddətlənən bu “Avropa ilə neyləyək” polemikasında, bir yuxu kimi görülən Qərb ilə, bir kabus olaraq təsəvvür edilən Qərbi bir-birindən ayırmaq, həmişə atılacaq birinci addım olur. Liberalından islamçısına, sosialistindən burjuyuna qədər hər ağızdan – humanist Avropa, demokrat Avropa, xristian Avropa, texnoloji Avropa, zəngin Avropa, insan haqlarına sayğılı Avropa – hansı Avropanın vurğulanması ilə bağlı o qədər çox öyüd-nəsihətə qulaq asmışam ki,  süfrədəki din və Allah söhbətlərindən bezib dindən çıxan uşaq kimi, bəzən bu mövzu haqda eşitdiyim hər şeyi unutmaq istəyirəm. Amma yenə də Avropalı oxucularımla paylaşmaq istədiyim bir-iki əyləncəli xatirəm, Avropanın kənarında yaşayan bizim kimi millətlərin özəl həyatına xas olan bir-iki sirrim var. Qulaq verin, mənim İstanbulda yaşadığım Avropa xatirələrimə:
 
1. Uşaqlığımdan bəri eşitdiyim cümlə: “Avropada belə edirlər.” Balıqçılıq haqqında bir qanunmu hazırlanır, evinizə pərdəmi seçirsiz, düşmənləriniz üçün pislikmi planlaşdırırsınız… Bu sehrli söz, metod, rəng, üslub, məzmun və s. haqqındakı bütün söz-söhbəti bir anda bitirir.
 
2. Avropa seks cənnətidir. İstanbulla müqayisə olunanda nisbi də olsa doğrudur. Əksər kitabdangəlmə türk ziyalısı kimi, həyatımdakı ilk çılpaq qadın vücudu rəsmini Avropadan gələn jurnallarda görmüşəm. Deyəsən ilk və ən yaddaqalan Avropa xatirəm budur.
 
3. “Avropalılar görsələr, nə deyərlər?” Bir qorxu və bir arzu. Onlara oxşamayan tərəflərimizi görüb bizi ayıblayacaqlar deyə hamımız çox qorxuruq. Həbsxanalarda işgəncənin azaldılmasını ya da iz buraxılmadan həyata keçirilməsini buna görə istəyirik. Bəzən də qəti onlar kimi olmadığımızı onlara nümayiş etdirməyin zövqünü yaşamaq istəyirik: islamçı bir terroristin tanınmaq istəyi, Papanı vuran ilk Türk olmaq istəyi də belə duyğulardır.
 
4. “Avropalılar çox kübar, çox zərif, çox mədəni və nəcib insanlardırlar,” deyəndən sonra: “Amma mənfəətlərinə dəymədikcə,” deyə əlavə edilir və milliyətçi qəzəbin şiddətinə bir örnək göstərilir: “Parisdə mindiyim taksinin sürücüsü bəxşişi az hesab edəndə…” Ya da: “Bilirsənmi, Xaç yürüşlərini də onlar təşkil eləyib, konslaferləri də.”
 
Avropa bu xatirələrin və şayiələrin, nəzəriyyələrin, xəyalların cəmi və əlbəttə, bunların heç biridir. Mənim kimi onun sərhəddində və onunla mərəzli bir münasibət içində yaşayanlar üçün o, hər şeydən əvvəl kimliyi və sifəti sürəkli dəyişən bir xəyaldır. Mənim və məndən əvvəlki nəsillərin əksəriyyəti bu xəyala Avropalılardan daha çox inandı. Bu gün Avropa Birliyinin həvəsli dəstəkçiləri və universitetlərin kimlik nəzəriyyəçiləri tərəfindən bu Avropa arzusunun həddən artıq ciddiyə alındığını, Hötedən Sartra, Dantedən Lokka xeyli etibarlı adın havası ilə yeni növ bir milliyətçilik, bir Avropa milliyətçiliyi yaradıldığını görmək məni kədərləndirir. Yumordan və ironiyadan məhrum olan, sürəkli şəkildə özünü təbrik Avropa milliyətçiliyinin biz kənarda yaşayanlar üçün daha çox aşağılanma, daha uzun viza növbələri və daha uzaq bir Avropa mənasına gəldiyindən şübhəm yoxdur. Bu yeni Avropa ilə danışmağa çalışmaq, saatlarca gözlənilən viza növbəsindən sonra, konsulluq binasının səs və güllə keçirməyən şüşəsi arxasında oturan qaraqabaq və gözəl qadına dərdimizi anlatmağa bənzəyəcək.
 
Bütün həyatın boyu İstanbulun Avropa hissəsində, yəni Avropa qitəsində yaşamışam. Özümü ən azından coğrafi olaraq hiss etmək mənim üçün heç də çətin deyil. Bu yazını yazarkən eşələndiyim İstanbulun köhnə kitabçılarında isə bundan 100 il əvvəl türk dilinə çevrilmiş Albert Sorelin başqa bir kitabının izi-tozu da yoxdur. “La Question D”Orient au dixhuitieme siecle” (XVIII əsrdə Şərq problemi) adlı kitab Cumhuriyyətdən sonra avroplaşmaq istəyən bizlərin latın əlifbasına keçərkən unutduğumuz ərəb əlifbası ilə çap olunduğu üçünmü axtarılmır, yoxsa həmin kitab bizi Avropanın bir dərdi, bir problemi kimi gördüyü üçünmü, bilmirəm./sim-sim.az/

MilliYol.Az



Xəbərin oxunma sayı : 265

loading...

Ədəbiyyat

Önəmli

Son xəbərlər

27 MAY 2017

16:09 Fatih Sultan Mehmet körpüsü Azərbaycan bayrağının rənglərinə bürünəcək

16:02 “Qarabağda tezliklə böyük sürpriz olacaq“

14:38 Astroloq Aynur Bağırova: “Ramazan ayı Rohani ulduzu ilə daha da bərəkətli olacaq“

14:31 Mühərriki dayanan “Мi-8“ helikopteri Çilov adasına məcburi eniş etdi

13:51 İldırım insana necə təsir edir? (MARAQLI)

13:42 Terror təkşilatının seks köləsinə çevirdiyi qadınlar - ŞOK ETİRAFLAR

12:26 “Kompüterinizə müdaxilə edə bilərlər“ (RƏSMİ)

12:06 “Sərkisyan savaşın başlayacağını bilir“

10:09 Generallar yürüşdə (FOTOLAR)

9:29 Mədət Quliyev tutulan hərbçi casuslardan danışdı

26 MAY 2017

17:50 Torpaq sürüşməsi 25 nəfərin həyatına son qoydu

17:28 Parisdə terror təhlükəsi: Aeroport boşaldılıb

17:10 Donald Tramp: “Azərbaycan ABŞ-ın dəyərli tərəfdaşıdır“

17:01 Trampın smartfonundakı yeganə mobil əlavə hansıdır?

16:54 Autizmli uşaqlar üçün xeyriyyə aksiyası keçirilib (FOTOLAR)

16:17 Bərzani Rusiyaya getdi

15:51 Səlim Müslümovun kütləvi maxinasiyalardan xəbəri varmı: DSMF-də nə baş verir?

15:38 Azərbaycanlı sevgilisi evlilik verilişinə qatılan Əlini pərt etdi (VİDEO)

15:31 İlham Əliyev: “Mən Azərbaycan iqtisadiyyatında nə bu il, nə gələn il problem görmürəm”

15:16 Qazaxıstan OPEC qarşısında öhdəliklərinə yenidən baxacaq

14:53 İlham Əliyev: “Tramp dedi ki, başqa ölkələrin daxili işlərinə qarışmayacaq”

14:27 Fətullah Gülən Türkiyə vətəndaşlığından çıxarıldı

14:24 Prezident təqaüdü alanların sayı 57822 nəfərə çatıb

14:01 Milli Məclis qalmaqallı sənədin müzakirəsini təxirə saldı

13:52 Yazıçı olmağın üç şərti

13:47 AXCP sədrinin müavini saxlanıldı (RƏSMİ)

13:41 Prezident və birinci vitse-prezident rəsmi qəbulda

13:34 Ölkədəki atların sayı 71,6 min başa çatıb

13:19 Müəllimlərə pis xəbər: ixtisarlar olacaq (RƏSMİ)

13:12 Lapşinin istintaqı yekunlaşdı

13:00 Çin lideri Azərbaycan prezidentinə təbrik ünvanlayıb

12:45 Raul Kastrodan İlhamƏliyevə təbrik məktubu

12:14 Mikayıl Cabbarov tanınmış baş redaktoru işdən çıxartdırdı - QALMAQAL

11:55 İcra başçısının müavini: "Heç kim evakuasiya edilməyib"

11:41 NATO rəhbəri: “Rusiya ilə qarşıdurmaya can atmırıq”

11:28 Azərbaycanda tələbə 2 qardaşın yerinə qəbul imtahanı verdi

11:27 “ASAN xidmət” mayın 28-də işləməyəcək

11:04 AFFA 200 min avronu necə havaya sovurdu? (REPLİKA)

11:02 “Azərbaycan münaqişənin ən qısa müddətdə həllində əsas maraqlı tərəfdir”

10:48 Neft ucuzlaşır

10:23 Əflatun Amaşov: “Reket jurnalistika ilə mübarizəyə DTX cəlb edilib“

10:21 Atəşkəs 130 dəfə pozulub

10:15 İlham Əliyev Cümhuriyyət abidəsini ziyarət etdi

10:04 Qusarda 33 yaşlı kişi intihar etdi

10:04 Mehriban Əliyeva hansı modelyerin kolleksiyasından geyinib? (FOTOLAR)

25 MAY 2017

18:35 Prezident Aydın Əliyevlə bağlı sərəncam imzaladı

17:55 Tramp: “Terrorizm NATO görüşündə əsas mövzu olacaq”

17:21 Azərbaycanda işsizliyə görə sığorta ödənişi kimlərə veriləcək?

17:06 Amerika İrana sanksiyaları artırır

16:15 Dövlət Komissiyası əhaliyə müraciət etdi

15:58 Əli Abbasova niyə vəzifə verildi?

15:58 Savçenko prezidentliyə namizədliyini irəli sürəcək

15:52 Dünyanın ən cazibədar qadını (FOTOLAR)

15:46 Neftin qiyməti ilə bağlı çox gözəl xəbər: 100 dollar olacaq

15:41 Bu gün azərbaycanlı məşhurun toyudur: kiminlə evlənir?

15:36 “Qalatasaray”ın əfsanəsi öldü

15:11 Erməni kriminal avtoritetin oğlu öldürülüb

14:57 “Azərbaycan IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarını uğurla başa çatdırdı”

14:22 Güzəştli mənzil sisteminin əsasnaməsi təsdiqləndi

14:08 “ABB-dəki əmanətlərlə bağlı məhdudiyyət yoxdur”

13:55 Ərdoğan Brüsseldə 3 dünya lideriylə görüşəcək

13:24 Mosul İŞİD-dən azad edilir

13:01 II Avropa Oyunlarının tarixi açıqlandı

12:44 Məmmədyarov BMT-nin baş katibinə Qarabağdan danışdı

12:29 Özcan Deniz: “Bollivud filmimi oğurlayıb”

12:13 Bəzi siqaretlərin qiyməti ucuzlaşdı – Siyahı

11:55 Səhiyyə Nazirliyi: “Xaricdən həkim dəvət edilməsi azalıb”

11:37 Bakıda yol qəzası: 1 ölü

11:12 Bu gün müəllimlər imtahan verir

10:46 Hikmət Hacıyev: “Xocalı hava limanı Azərbaycanın mülkiyyətidir”

10:21 Atəşkəs 124 dəfə pozuldu

10:08 “2018-ci ildə neft bazarında tarazlıq yenidən pozulacaq”

24 MAY 2017

17:58 İdmançımız “Fənərbaxça” ilə müqavilə bağlayıb

17:26 NATO üzvlərinin sayı gələn ay 29-a çatacaq

17:02 Binəli Yıldırım yeni vəzifəyə seçildi

17:01 Yığmamızın “monqollaşdırılması”ndan kimlər qazanıb?

16:50 “Tədris həftələrinin sayına görə inkişaf etmiş ölkələrdən geridəyik”

16:23 “Aztelekom”:“Tariflərin azaldılması gözlənilir”

16:01 Ukrayna ordusunda kibermüdafiə üzrə bölmə yaradılır

15:42 “Makiyajsız, qorxulu haldayam”

15:28 İŞİD-in “müharibə naziri” öldürüldü

15:13 Azərbaycanda iki şirkətdən Respublika günü ilə bağlı fərqli addım

15:01 Bağlanış günü stadiona 22 mindən çox sərnişin daşınıb

14:45 Mübariz Qurbanlı: “Azərbaycanda dövlət-din münasibətləri modelini çökdürməyə çalışırlar”

14:21 Millət vəkili: “Bu, Bakı üçün çox önəmli idi”

14:07 İlham Əliyev Macarıstana səfər edəcək

13:58 Şəkidə məhbus intihar edib

13:51 Məleykə Əlizadə işdən çıxarıldı (FOTOLAR)

13:36 Fransada fövqəladə vəziyyət rejimi uzadıla bilər

13:12 Stalinin nəvəsi öldü

12:57 Əli Abbasova yeni vəzifə verildi

12:15 Bakıda mənzillərin qiyməti bahalaşa bilər

12:01 Ucarlılardan ölkə başçısına şikayət: "Bizi Ziya Məmmədovun zülmündən xilas edin"

11:47 Həmməruzəçilər Azərbaycana gəlir

11:25 Ramil Usubovdan yeni təyinat

11:05 Britaniyada terror təhlükəsi səviyyəsi kritik həddə qaldırılıb

11:03 Samir Şərifov Azərbaycanı beynəlxalq qalmaqala sürükləyir

10:47 Tramp: “Kim Çen In nüvə silahı olan dəlidir“

10:21 Biləcəri sakini 80 yaşlı anasını döyüb

10:04 Atəşkəs 120 dəfə pozulub

23 MAY 2017

20:33 Azərbaycanlı aktrisa Türkiyədə podyuma elə geyimdə çıxdı ki... (VİDEO)

20:22 Zaqatalda konsert verən cinsi azlıq danışdı (FOTO/VİDEO)

20:16 Tarif Şurası qiymətləri müəyyənləşdirdi

19:30 Avropa İttifaqından Qarabağ açıqlaması

19:16 Azərbaycanlı oliqarxın İsmayıllıdakı milyonluq villası (VİDEO)

19:09 Baş Prokurorluq sayt rəhbərinə xəbərdarlıq etdi

19:00 İlham Əliyevə təbrik məktubları gəlir

17:00 Mogerini Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması haqda

16:48 “İslam Oyunlarının keçirildiyi yer həmin ölkənin idmana hazırlığı ilə ölçülür”

16:21 “Azad Ticarət Zonası haqqında qanun hazırlanıb”

16:08 Bəstəkar məmuru məhkəməyə verdi

15:55 Dubayda “ağıllı” çimərliklər yaradıldı

15:32 Zakir Həsənov: “Azərbaycan dövləti terrora qarşı çox sərt mövqe nümayiş etdirir”

15:16 İlham Əliyev: “On gün ərzində bir daha gördük ki...”

15:10 Hülya Koçyiğit əməliyyat olunub

14:57 Qozun faydaları

14:36 “Fənərbağça”nın ulduz futbolçusu həbs edildi

14:12 Milli Məclis büdcənin icrasına baxacaq

12:58 Ruhanidən Trampın səfərinə reaksiya

12:34 Suriyada partlayış: yaralılar var



loading...
Əlişir Usmanov: Varissiz milyarder - FOTOLAR

“Bakı biznes üçün əlverişlidir…”
İşlədiyi reklam şirkətindən qovulub milyon dollarlıq biznes qurdu - FOTOLAR

“Ya evə gedib ağlayacaqdım, ya da hərəkətə keçərək, sevdiyim işi görəcəkdim"
Əflatun Amaşov: “Reket jurnalistika ilə mübarizəyə DTX cəlb edilib“

Azərbaycanda artıq internet resurslar da yazılı kütləvi informasiya vasitələri üçün nəzərdə tutulmuş məsuliyyəti daşıyırlar.
Baş Prokurorluq sayt rəhbərinə xəbərdarlıq etdi

Qərəzli və qanunvericiliyin tələblərinə zidd məlumatların yayılması davam etdiriləcəyi təqdirdə...
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016