"İcra başçısı dedi ki sənin pulunu qaytaracaq" - Məhkəmə Biznesmenlər üçün əlverişli qalxan: Vergi qaçaqçıları necə vətənpərvərə çevrilirlər? Kürdəmir: Qanunla qanunsuzluğun calağı Tağı Əhmədovun xanımı milyonlarla dollar dəyərində sərvət iddiasından danışdı
 

“Avropa haradır?“ -Orxan Pamukun essesi

Tarix 12.01.17, 14:01

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

MilliYol.Az Qismətin tərcüməsində Orxan Pamukun "Avropa haradır?" essesini təqdim edir.

 
İstanbulda, şəhərin Avropa hissəsinin ən avropalaşmış səmti olan Bəyoğlunda gəzişəndə, köhnə bir kitabçıyla qarşılaşdım. Təmirxanalarını, mebel ya da güzgü satılan dükanlarını, balaca yoxsul yeməkxanalarını tanıdığım bu kələ-kötür və dar küçədə bu kitab dükanı təzə idi, içəri girdim.
 
Dükanın içərisi kitablara tozlu əlyazmalar kimi yanaşan köhnə İstanbul bukinistlərinə bənzəmirdi; nə tozlu kitab qalaqları vardı, nə də kitabçının görüb qiymət yapışdırmadığı qarışıq kitablar. Hər şey, eynilə həmin bölgədə çoxalmağa başlayan əntiq dükanlarında olduğu kimi təmiz və sistemli idi; kitablar da təsnifləşdirilmişdi. Bu məkan İstanbulun bu yörəsində yavaş-yavaş köhnə bukinistlərin yerini alan “əntiq kitabçı” dükanı idi. İntizamlı modern ordular kimi rəfləri dolduran cildli kitablara xəyal qırıqlığı ilə baxdım.
 
Bir küncdə rəflər boyu düzülmüş yunanca hüquq kitabları diqqətimi çəkdi. İstanbulda bu köhnə hüquq kitablarını alacaq rum qalmadığına görə, çoxdan ölmüş ya da Afinaya köçmüş rum vəkilin kitabları yeni dükanın boş rəflərini şax cildləri ilə doldurmaq üçün ora düzülmüşdü. İçlərini, ya da cildlərini yox, soy-kökü Bizansa qədər gedib çıxan əski sahiblərini düşünərək hüquq kitablarını əlimə götürüb baxmağa başlamışdım ki, yandakı cildlərin fərqinə vardım. Bunlar Albert Sorelin bu əsrin başında çap olunmuş “L”Europe et la Revoulution Françaies”in səkkiz şişman cildiydi. Xeyli bukinistdə bu cildləri tez-tez görürəm. Bu günlərdə dəyəri yenidən kəşf edilən romançı Nahid Sırrı Örik, yarım əsr əvvəl bu qalın cildləri türk dilinə çevirib, qərbpərəst Cumhuriyyətin Milli Təhsil Nazirliyi də “özəl nəşriyyat müəssisələrinin gücü çatmayan” işi boynuna götürərək bu cildləri “Avropa və Fransız İxtilalı” adıyla çap etmişdi. Evində istər yunanca danışsın, istər fransızca, istərsə də türkcə, İstanbullu əksər ziyalının Albert Sorelin bu cildlərini oxuduğunu, amma bu kitablarda fransız oxucular kimi öz keçmişini ya xatirələrini yox, öz gələcəyini və avropa ilə bağlı xəyallarını axtardığını özümdən bilirəm.
 
Avropanın sərhədlərində bir qeyri-müəyyənlik içində yaşayan və kitablarla nəfəs alan mənim kimilər üçün, Avropa həmişə bir gələcək, bir yuxu olub; yaxşı, ya da pis, istənilən ya da qorxulan bir xəyal, yaxınlaşmaqda olan bir məqsəd ya da bir təhlükə. Bir gələcək: amma heç vaxt bir xatirə yox.
 
Buna görə də Avropayla bağlı xatirələrim dramatik olduqları qədər, həm də xatirə olmaqdan çıxıb röya olurlar: mənim həqiqi Avropa xatirəm yoxdur heç. Burada, İstanbulda yaşadığım Avropa ilə bağlı xəyallarım və uydurmalarım var. Yeddi yaşımda ikən, atamın mühəndislik etdiyi Cenevreyə gedib orada bir yaz qalmışdım. Məşhur fəvvarənin damlar arasından göründüyü evimizdən zəng səslərini ilk dəfə eşidəndə, Avropa ilə yox xristianlıqla qarşılaşdığımı hiss etdim. Tütün ticarətindən qazandığı pulları xərcləyənlər kimi, ya da siyasi, yaxud iqtisadi sürgünlüyün ağrılarını çəkən çoxları kimi, xeyli Avropa şəhərinin səkilərində bir az təəccüb, bir az heyrət, bir az da öyrəşmədiyim azadlıq hissi ilə əlbəttə ki, mən də gəzmişəm, amma vitrinlərdə, kino-teatrlarda, insan sifətlərində və küçələrdə gördüklərim yaddaşımda ancaq mənim gələcəyim ola biləcək qədər xatirəyə çevrildilər. Mənim kimilər üçün Avropa bir gələcək arzusu və təhdidi olduğu zaman maraqlıdır.
 
Mən bu gələcəyə Avropanın sərhədlərində yaşayan xeyli ziyalı kimi, xəstəlik dərəcəsində meyilli olduğum üçün Sorelin tarix cildlərinə İstanbul bukinistlərində rast gələ bilirəm. Dostoyevski bundan 130 il qabaq Avropa təəssüratlarını qəzetində yazarkən, “qəzet-jurnal oxuyan biz ruslardan hansımız Avropanı Rusiyadan iki dəfə çox tanımırıq?” deyə soruşur, sonra yarı-zarafat, yarı-qəzəblə əlavə edirdi: “Əslində on dəfə artıq tanıyırıq Avropanı, amma ayıb olmasın deyə, iki dəfə deyirəm.” Avropapərəst bu marağın xəstəlik dərəcəsinə çatmağı Avropanın sərhədlərində yaşayan xeyli ziyalı üçün əsrlərdir ki, oturuşmuş bir ənənədir. Bu ənənənin bir tərəfi Avropaya olan aşırı həsrəti, Dostoyevskidə olduğu kimi “ayıb” bir şey olaraq görürsə, o biri tərəfi onu qaçınılmaz və “təbii” bir yanaşma kimi görür. Bu iki yanaşmanın arasındakı davanı ifadə edən bəzən qaraqabaq və qəzəbli,  bəzən fəlsəfi və metafizik, bəzən də ironik bir ədəbiyyat var ki, özümü Avropa, Asiya, ya da hər hansı başqa bir ənənədən çox bu polemik ədəbiyyatın bir parçası kimi hiss edirəm.
 
Bu ənənənin birinci qaydası Avropa qarşısında laqeyd qalmaqdır. Türkiyədə hələ də davam etməkdə olan və yaxın zamanda islamçı “Rifah partiyası”nın iqtidara ortaq olması ilə yenidən şiddətlənən bu “Avropa ilə neyləyək” polemikasında, bir yuxu kimi görülən Qərb ilə, bir kabus olaraq təsəvvür edilən Qərbi bir-birindən ayırmaq, həmişə atılacaq birinci addım olur. Liberalından islamçısına, sosialistindən burjuyuna qədər hər ağızdan – humanist Avropa, demokrat Avropa, xristian Avropa, texnoloji Avropa, zəngin Avropa, insan haqlarına sayğılı Avropa – hansı Avropanın vurğulanması ilə bağlı o qədər çox öyüd-nəsihətə qulaq asmışam ki,  süfrədəki din və Allah söhbətlərindən bezib dindən çıxan uşaq kimi, bəzən bu mövzu haqda eşitdiyim hər şeyi unutmaq istəyirəm. Amma yenə də Avropalı oxucularımla paylaşmaq istədiyim bir-iki əyləncəli xatirəm, Avropanın kənarında yaşayan bizim kimi millətlərin özəl həyatına xas olan bir-iki sirrim var. Qulaq verin, mənim İstanbulda yaşadığım Avropa xatirələrimə:
 
1. Uşaqlığımdan bəri eşitdiyim cümlə: “Avropada belə edirlər.” Balıqçılıq haqqında bir qanunmu hazırlanır, evinizə pərdəmi seçirsiz, düşmənləriniz üçün pislikmi planlaşdırırsınız… Bu sehrli söz, metod, rəng, üslub, məzmun və s. haqqındakı bütün söz-söhbəti bir anda bitirir.
 
2. Avropa seks cənnətidir. İstanbulla müqayisə olunanda nisbi də olsa doğrudur. Əksər kitabdangəlmə türk ziyalısı kimi, həyatımdakı ilk çılpaq qadın vücudu rəsmini Avropadan gələn jurnallarda görmüşəm. Deyəsən ilk və ən yaddaqalan Avropa xatirəm budur.
 
3. “Avropalılar görsələr, nə deyərlər?” Bir qorxu və bir arzu. Onlara oxşamayan tərəflərimizi görüb bizi ayıblayacaqlar deyə hamımız çox qorxuruq. Həbsxanalarda işgəncənin azaldılmasını ya da iz buraxılmadan həyata keçirilməsini buna görə istəyirik. Bəzən də qəti onlar kimi olmadığımızı onlara nümayiş etdirməyin zövqünü yaşamaq istəyirik: islamçı bir terroristin tanınmaq istəyi, Papanı vuran ilk Türk olmaq istəyi də belə duyğulardır.
 
4. “Avropalılar çox kübar, çox zərif, çox mədəni və nəcib insanlardırlar,” deyəndən sonra: “Amma mənfəətlərinə dəymədikcə,” deyə əlavə edilir və milliyətçi qəzəbin şiddətinə bir örnək göstərilir: “Parisdə mindiyim taksinin sürücüsü bəxşişi az hesab edəndə…” Ya da: “Bilirsənmi, Xaç yürüşlərini də onlar təşkil eləyib, konslaferləri də.”
 
Avropa bu xatirələrin və şayiələrin, nəzəriyyələrin, xəyalların cəmi və əlbəttə, bunların heç biridir. Mənim kimi onun sərhəddində və onunla mərəzli bir münasibət içində yaşayanlar üçün o, hər şeydən əvvəl kimliyi və sifəti sürəkli dəyişən bir xəyaldır. Mənim və məndən əvvəlki nəsillərin əksəriyyəti bu xəyala Avropalılardan daha çox inandı. Bu gün Avropa Birliyinin həvəsli dəstəkçiləri və universitetlərin kimlik nəzəriyyəçiləri tərəfindən bu Avropa arzusunun həddən artıq ciddiyə alındığını, Hötedən Sartra, Dantedən Lokka xeyli etibarlı adın havası ilə yeni növ bir milliyətçilik, bir Avropa milliyətçiliyi yaradıldığını görmək məni kədərləndirir. Yumordan və ironiyadan məhrum olan, sürəkli şəkildə özünü təbrik Avropa milliyətçiliyinin biz kənarda yaşayanlar üçün daha çox aşağılanma, daha uzun viza növbələri və daha uzaq bir Avropa mənasına gəldiyindən şübhəm yoxdur. Bu yeni Avropa ilə danışmağa çalışmaq, saatlarca gözlənilən viza növbəsindən sonra, konsulluq binasının səs və güllə keçirməyən şüşəsi arxasında oturan qaraqabaq və gözəl qadına dərdimizi anlatmağa bənzəyəcək.
 
Bütün həyatın boyu İstanbulun Avropa hissəsində, yəni Avropa qitəsində yaşamışam. Özümü ən azından coğrafi olaraq hiss etmək mənim üçün heç də çətin deyil. Bu yazını yazarkən eşələndiyim İstanbulun köhnə kitabçılarında isə bundan 100 il əvvəl türk dilinə çevrilmiş Albert Sorelin başqa bir kitabının izi-tozu da yoxdur. “La Question D”Orient au dixhuitieme siecle” (XVIII əsrdə Şərq problemi) adlı kitab Cumhuriyyətdən sonra avroplaşmaq istəyən bizlərin latın əlifbasına keçərkən unutduğumuz ərəb əlifbası ilə çap olunduğu üçünmü axtarılmır, yoxsa həmin kitab bizi Avropanın bir dərdi, bir problemi kimi gördüyü üçünmü, bilmirəm./sim-sim.az/

MilliYol.Az



Xəbərin oxunma sayı : 265

loading...

Ədəbiyyat

Önəmli

Son xəbərlər

26 İYUL 2017

17:23 Prezident icra başçısı ilə bağlı sərəncam imzaladı

17:12 Autizmli gənc və uşaqlar üçün yeni idman klubu yaradıldı

16:55 ABŞ-da 91 yaşlı qadın gözəllik kraliçası seçilib

16:44 Kiyevdə oteldən 800 adam təxliyə edildi

16:38 Azərbaycanın xarici borc yükü artır

16:33 "İcra başçısı dedi ki sənin pulunu qaytaracaq" - Məhkəmə

16:20 S-400 raketləri Türkiyənin nəyinə lazımdır – iddialar, ehtimallar

16:12 ABŞ hərbi texnikası Gürcüstana gətirildi

16:05 Zəncirvari qəza Bakının mərkəzində tıxac yaratdı

15:55 Vergilərin ən yüksək olduğu ölkə açıqlandı

15:40 MBNP bankların əlavə kapitallaşmasını tələb edə bilər

15:35 Nazir qardaşına pul “atan” şəxs 9 il həbs cəzası ala bilər

15:30 ABŞ Rusiyanın köməyi ilə Suriyada İranı sıxışdırır – Təhlil

15:18 Bəzi dövlət qurumlarında ciddi yeyintilər aşkarlandı

15:12 Daha bir kredit oliqarxı həbs olundu:“Bank Standard”ın 10 milyonunu yeyib

15:05 Diş həkiminə ömrünüzdə cəmi bir dəfə gedəcəksiniz

14:50 89 yaşlı neft maqnatı ilə 26 yaşlı pul ovçusunun qəribə toyu: Buşu da işə salmışdı

14:45 Britaniyada benzinlə işləyən avtomobillərin satışı qadağan ediləcək

14:40 Cərimənizi ödəyin, yoxsa... - Vaqif Əsədov

14:30 Valideynləri ilə mübahisə edən 16 yaşlı qız intihara cəhd etdi - Tovuzda

14:25 Gürcüstan əhalisinin 62%-i özünü işsiz hesab edir

14:20 Müsabiqə şərtini ödəyən abituriyentlərin sayı açıqlanıb

14:12 Ekspert: “Halal otellər niyə yaradılmalıdır”

14:06 Tramp İranın nüvə sazişinin şərtlərinəəməl edəcəyinə inanmır

13:55 Xarici İşlər və Müdafiə nazirlikləri növbəti erməni təxribatı haqda

13:30 Bakıda ağır qəza: Sərnişin avtobusu hasara çırpıldı

13:23 Rusiya ABŞ-ı təhlükə mənbəyi adlandırıb

13:17 “Boşanandan sonra nə istəyir, eləsin“

13:12 “Lotu Quli“nin kirvəsi də həbs edilibmiş

12:55 Rusiyanın Qlobal sanksiya qorxusu – Moskva “Türk axını”nın tikintisini sürətləndirir

12:50 Vatikanın xəzinədarı məhkəmə qarşısında! - Pedofillikdə ittiham olunur…

12:40 Şəmkirdə ananın özünü iki övladı ilə qatarın altına atmasının səbəbi məlum olub

12:30 ABŞ Rusiyaya qarşı sanksiyaları sərtləşdirir

12:25 Külək davam edəcək, bəzi yerlərdə güclənəcək

12:20 Son 10 ildə 125 milyarda dollar israf edilib - Haralara xərclənib?

12:12 Sərxoş olan Dəniz Çakır yeriyə bilmədi -fotolar

12:05 Maliyyə Nazirliyi 321 vəzifəli şəxsi cərimələyib

11:55 “Çudo-Peçka”nın sahibi həbs edildi

11:35 Nazirlik: Müəllim adı qazanmaq istəyənlərin sayı 50 minə yaxındır

11:30 Yolların tikintisindəki norma və qaydalarla bağlı rəsmi açıqlama

11:24 Ağdaşda 3 yaşlı qızı avtomobil vuraraq öldürüb

11:12 Qətərə tərəfkeşlikdən Türkiyə nə itirdi? - Təhlil

11:05 Ermənilər Qazax və Tovuzun kəndlərini atəşə tutub

10:50 İtkin düşən neftçalalı abituriyent tapıldı

10:45 ABŞ: Nümayəndələr Palatası Rusiya ilə mübarizəyə dair qanun qəbul edib

10:30 ABŞ Ermənistana maliyyə yardımını 3 dəfədən çox azaldıb

10:18 Daha bir xarici şirkət Azərbaycanı tərk edib

10:12 Rusiya daha miqyaslı sanksiyalar astanasındadır

25 İYUL 2017

17:55 Azərbaycan XİN Pakistana başsağlığı verdi

17:35 Ermənistanda abituriyentlərin sayı azalır

17:30 Dolların sabaha olan məzənnəsi açıqlandı

17:20 FED-in iclasından ciddi qərarlar gözlənilmir

17:12 “Anam kimi qadın tapsam, evlənərəm“

17:05 “Maaşımızı qaldırın“

16:50 ABŞ-ın narahatlığı Ərdoğanı təəssüfləndirib

16:30 Azərbaycan dəmiryolunun Muğan-Qarasu hissəsi əsaslı təmir olunur

16:25 Donald Ukraynanı onun seçki kampaniyasını sabotaj etməkdə günahlandırıb

16:20 “Rusiyanın hərbi manevrləri Azərbaycan üçün siqnaldır”

16:12 ABŞ dövlət katibi Reks Tillerson istefa verməyə hazırlaşır

16:05 “Lotu Quli”nin yeznəsi vaxtından əvvəl azadlıqda

15:50 İcra başçısının müavini işdən azad olundu

15:40 Azərbaycan Vikipediyada 53-cü pilləyə yüksəlib

15:35 Ermənistan növbəti dəfə döyüş PUA-dan istifadə edib

15:25 Sevdiyi qızın anası ilə cinsi əlaqədə olan gəncin şok etirafları

14:55 Emin rusiyalı məşhurla duet oxudu

14:40 Hacıqabul sakini qonşusu tərəfindən güllələndi –Münaqişə

14:35 DİM yanğınla bağlı təxliyə olunan abituriyentlərə müraciət edib

14:30 Əli İnsanov hökmdən kassasiya şikayəti verdi

14:18 “Embarqo ilə qorxudacaqlarını düşünürlərsə, yanılırlar...“

14:12 Azərbaycan Türkiyəyə qaz ixracını artırıb

13:55 “Lapşin ekstradisiya ilə bağlı müraciət edərsə, lazımi dəstəyi göstərməyə hazırıq”

13:40 Azərbaycanda 19 məktəbli qız abort etdirib - Dəhşətli statistika açıqlandı

13:35 II və III qruplar üzrə qəbul planı və dövlət sifarişli yerlərin sayı

13:30 6 qazaxıstanlı tələbə Misirdə itkin düşüb

13:24 Bu məşhur şeir əri tərəfindən güllələnən qadına yazılıbmış - Mətn

13:18 Ərdoğan Əl-Aksa məscidi ilə bağlı dünya müsəlmanlarına çağırış edib

13:12 Eks prezidentin mətbuat katibinin məhkəməsi davam edir

12:55 Bugünkü hərracda dollar ucuzlaşıb

12:45 Qanunsuz ağac kəsən şəxslər həbs edilib

12:40 İran-Səudiyyə qarşıdurması– Yaxın Şərqdəki soyuq müharibə və xaos

12:33 Bəzi dondurmalarda ciddi nöqsanlar aşkarlanıb - Siyahı

12:18 Baş Prokurorluqdan analara tövsiyə

12:12 Sabahın hava proqnozu

12:05 Hadisənin qorxusundan üzünü gizlədi

12:05 Bakıda marşrut avtobusu qəzaya uğradı, xəsarət alan var

11:48 500 kiloqrama yaxın çətənə kolu məhv edildi

11:44 1 yaşlı qızın ölməsi ilə bağlı cinayət işi başlandı

11:38 150 balla hansı universitetə qəbul olmaq olar? - Siyahı

11:24 “Şimali Koreya yaxın 6 gündə yenə raket buraxacaq”

11:18 “Azərbaycan xalqının səbri tükənməkdədir”

11:12 “Çin Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə üzərindən Avropaya çıxır”

11:05 “Məhkəmədəki işlərin böyük qismi kredit mübahisələridir”

10:50 Rusiya həbsxanalarında 2350 Azərbaycan vətəndaşı cəza çəkir

10:40 DTX kibercinayətkar qrupu ifşa etdi: 3.7 milyonluq oğurluq...

10:34 Çempionlar Liqası: “Qarabağ“ növbəti oyununa çıxır

10:30 Əliyev-Putin görüşündə Lavrov sirri

10:24 Azərbaycan neftinin qiyməti 50 dollara yaxınlaşır

10:17 Qonşu ölkədə quş qripi təhlükəsi

10:12 Bakıda daha bir partlayış – Xəsarət alanlar var

9:59 DİM imtahandan nə qədər qazandı? (MƏBLƏĞ)

9:43 Oğlu ilə itkin düşən Xanım: “O evə qayıtmayacam“ (VİDEO)

9:30 Şəhriyar Məmmədyarov ikinci dəfə evləndi (FOTO)

24 İYUL 2017

18:34 Prezident yol tikintisiən 3 milyon manat ayırdı (SƏRƏNCAM)

17:55 Azərbaycanda ana körpəsini əmizdirərkən öldü

17:40 Yetim Eyvazın ölüm səbəbi açıqlandı

17:33 Tovuzda yol qəzasında ana ölüb, 3 övladı xəsarət alıb

17:24 Putin öz həyatından lətifə danışıb

17:18 “Moskva-Bakı münasibətlərinin inkişafı Rusiyada müəyyən bir qüvvənin ürəyincə deyil”

17:12 Naxçıvanda gediş haqqı artırılıb

17:05 Arvadını öldürərək intihar edən şəxs psixi xəstəlikdən əziyyət çəkirmiş - Rəsmi

16:55 Vakant müəllim yerlərinin yekun sayı açıqlanıb

16:50 ABŞ dövlət katibi Qətərin blokadasını götürməyə çağırıb

16:40 Maşallah Əhmədovun cəzası azaldıldı

16:33 Həsən Ruhani İlham Əliyevi inauqurasiya mərasiminə dəvət etdi

16:18 “TAP-ın tikintisi ətraf mühitə neqativ təsir verməyəcək“

16:12 Soçi mesajları: Bakı ilə Moskvanın arasını vurmağa çalısan gizli erməni

16:05 Mətbuat Şurası Azərbaycan prezidentinə məktub ünvanlayıb

16:00 Ağstafadan olan iki qardaş Bakıda dənizdə boğuldu

13:04 Əli Həsənov: “Bu KİV-lər 3 il müddətinə özünü düzəltməsə...“ (VİDEO)

12:40 “Bu iş bir “çinovnik“in ifadəsi ilə başlayıb“- sabiq deputat son sözünü dedi



loading...
Ədəbiyyat müəlliməsinin şair Həsən Hüseynlə bitməyən sevgi hekayəsi

Kapitalizimin sevgini belə reklama çevirdiyi dövrdə bütün hisslər reklam xarakteri daşıyır. Sosial şəbəkələrdə həsrətdən tutmuş qovuşmağa qədər hər şey reklama çevrilib.
Sənayedən müğənniliyə gedən yol

Onu hamı sevirdi. Şövqlə ifa etdiyi "Liman", "Saçlarına gül düzüm", "Sən uzaq, yaşıl ada", "Kimlər gəldi, kimlər getdi", "Kəpənək", "Zəfəran", "Çay" və digər mahnılarla hər kəsin qəlbini ovsunlayır, yaddaşlara əbədi həkk olunurdu.
AzTV-nin aparıcısı canlı efirdə çətin vəziyyətə düşdü (VİDEO)

Azərbaycan Televiziyasının canlı efirində aparıcı çətin anlar yaşayıb.
Tanınmış azərbaycanlı jurnalistin karyerası bitdi

Tanınmış jurnalist Kənan Quluzadə jurnalistikadakı fəaliyyətinə son qoyduğunu açıqlayıb.
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016