Manatın dəyərdən düşmə tempi sürətlənib

Milli valyuta olan manat artıq ciddi şəkildə ucuzlaşmaqdadır. 

Manat hər gün bir qədər də dollar qarşısında dəyər itirir. Ekspertlər bildirirlər ki, artıq hökumət manatın ucuzlaşmasını sürətləndirməklə, qəfləti devalvasiyanı gecikdirmək istəyir. Ancaq manat hər gün bir az da dəyər itirir. Ekspertlər ilin sonunda bir dolların iki manata qədər bahalaşacağını da proqnozlaşdırırlar. 

Ekspert Natiq Cəfərli məsələ ilə bağlı musavat.com-a açqılamasında bildirib ki, manatın ucuzlaşma sürəti artıb: “Görünən odur ki, Mərkəzi Bank manatın dəyərdən düşməsinin sürətini artırıb. Bu da anlaşılandır. Çünki bir gecəlik kəskin devalvasiyaya getmək istəmir. Kəskin devalvasiya Azərbaycan iqtisadiyyatına az qala sağalmaz yaralar vurub. Bank sistemini iflic vəziyyətə salıb. Buna görə Mərkəzi Bank və hökumət bir gecəlik devalvasiyadan çəkinir. Ona görə manatın dəyərdən düşmə sürətini artırıb. Çünki son zamanlar məzənnənin dəyişmə dinamikasına baxdıqda, bunu aşkar görmək olur. Bununla Mərkəzi Bank həm də ölkənin valyuta ehtiyatlarının qorunmasına çalışır. Həm də ABŞ-ın Federal Rezerv Sisteminin faiz artımına indidən hazırlaşır. Çünki dekabrda baş verəcək faiz artımından sonra dolların dünya üzrə bahalaşması sürətlənəcək. Bu sürətin qarşısını almaq üçün indidən o sürətə uyğunlaşmaq lazımdır. Mərkəzi Bank da indidən manatın məzənnəsinin dəyərdən düşməsini artırır. Düşünürəm ki, ilin sonuna qədər biz demək olar hər gün hərraclarda və Mərkəzi Bankın təyin etdiyi məzənnədə yeni rekordlar görəcəyik. İlin sonuna qədər hər gün bu proses baş verəcək. İlin sonuna ən yaxşı halda, dollar 1,80-1,85 manat olacaq. Daha pis ssenaridə isə iki manat ola bilər. Neftin qiymətində də kəskin enişlərin olması ehtimalı var. Bu da pis ssenarinin olacağını deməyə əsas verir. Neftin qiymətinin azalma sürəti artsa, dollar təqribən iki manata yaxın olacaq”. 

Ekspert Samir Əliyev isə bildirib ki, ilin sonunda dolların qiyməti 1,80 manat civarında olacaq. Onun sözlərinə görə, FES uçot dərəcələrini qaldırmasa belə, Azərbaycanda dollar bahalaşacaq. 

“Deyirlər inflyasiya 1,5 səviyyəsinə çatıb. Dekabra bir ay müddət var. Bu müddətdə Amerika iqtisadiyyatında hansısa bir dəyişiklik ola bilər. Əgər inflyasiya arzuolunan səviyyəyə- heç olmasa 2 faizlik həddə yaxınlaşarsa, uçot dərəcələri qaldırılacaq. Əgər makroiqtisadi vəziyyət pisləşərsə, işsizlik artarsa, inflyasiya səviyyəsi bir az da aşağı düşərsə, onda uçot dərəcələrinin qaldırılması gələn ilə saxlanıla bilər. Dekabra yaxın zamanda iqtisadi mənzərə bir az da aydınlaşacaq. Onda nisbətən fikir söyləmək olar. O zaman dollar dünya bazarlarında bahalaşacaq. Bu gün dolların tendensiyası bahalaşma istiqamətində olacaq. Azərbaycanda da dərəcələr qaldırılmasa belə dolların bahalaşması prosesi gedəcək. Sadəcə, dərəcələr qaldırılsa, dolların bahalaşması bir qədər də sürətlənə bilər. Hər bir halda bizdə manat bazar dəyərini almadığına görə məzənnəsi getdikcə aşağı düşməkdə davam edəcək. Bu prosesi indi də müşahidə edirik”,- deyə o, “Bakupost”a açıqlamasında bildirib. 

Ekspert dolların bahalaşmasında həm daxili, həm də xarici amillərin rol oynadığını vurğulayıb: “Əgər proses indiki məcrada davam edərsə, gözlənilməz hadisələr baş verməzsə, ilin sonunda dollar 1,80 olacaq. Söhbət rəsmi məzənnədən gedir. Amma gözlənilməz fövqəladə bir hadisə baş verə bilər. Yəni neft birdən-birə kəskin ucuzlaşa, həm xarici, həm daxili bazarlarda hər hansı panika, ölkədaxili siyasi və maliyyə gərginliyi yarana bilər. Bu amillər məcbur edə bilər ki, manat daha çox ucuzlaşsın. Amma adi qaydada düşünürəm ki, ilin sonunda dollar 1,80 civarında olacaq”. 

Onun sözlərinə görə, uçot dərəcələrinin qaldırılmasının Donald Trampın prezident seçilməsi ilə hər hansı bir əlaqəsi yoxdur: “ABŞ-ın Federal Ehtiyatlar Sistemi (FES) uzun fasilədən sonra 2015-ci ilin dekabrında uçot dərəcələrini qaldırdı. 2016-cı ildə isə uçot dərəcələrini 4 dəfə qaldırması gözlənilirdi. FES Amerika iqtisadiyyatının makroiqtisadi göstərəcilərinə istinad edərək bu addımı atmalı idi. Makroiqtisadi göstərici olaraq işsizlik səviyyəsinin azalması və xüsusən də inflyasiyanın 2 faizlik həddə çatdırılması idi. Çünki Amerikada inflyasiya çox aşağıdır. Hələ ki digər makroiqtisadi göstəricilər lazım olan həddə çatmadığından FES uçot dərəcələrini qaldırmaq planını hər dəfə təxirə salırdı. Əvvəl 4 dəfə deyilirdi, sonra isə bu, 2 dəfəyə salındı. Amma sonra məlum oldu ki, hazırda bir dəfə qaldırmağın özü də sual altındadır. Dekabrda bu ilin sonuncu iclası olacaq. Əvvəldən də böyük ehtimalla dekabrda dərəcələrinin qaldırılacağı deyilirdi. Noyabr görüşündə Amerikada seçki olduğu üçün bu addım atılmadı. Təbii ki, Klinton və ya Trampın hansından birinin seçilməsinin dekabrda uçot dərəcələrinin qaldırılmasına hər hansı təsiri yoxdur. Amerikada FES Mərkəzi Bank funksiyasını daşıyır. Onlar hökumətdən asılı deyillər. Yəni prezidentin kim olmasının onlar üçün fərqi yoxdur. Onlar Amerikanın manitar siyasətinə cavabdeh olan bir qurumdur. Uçot dərəcələrini qaldırıb-qaldırmamağı özləri müəyyən edir. Bu baxımdan, dərəcələrin qaldırılması Trampın seçilməsi ilə bağlı deyil. Hətta Klinton seçilsəydi belə, yenə də son sözü FES deyərdi. Amma yenə də dərəcələrin dekabrda da qaldırılması məsələsi sual altındadır. Bunu birmənalı demək çox çətindir. Amma təbii ki, ehtimal yüksəkdir”.