Qubad İbadoğlu: “Müəyyən sabitləşmə biznes və istehlakçıların davranışları nəticəsində baş verir”
ABŞ-la münasibətlərində gərginlik yaşanan Türkiyədə iqtisadi problemlər Azərbaycan ictimaiyyətinin diqqət mərkəzindədir. Ən böyük ticarət tərəfdaşlarımızdan biri olan qardaş ölkənin iqtisadiyyatı, xüsusilə də maliyyə-bank sektoru son vaxtlar ciddi sarsıntılara məruz qalıb. Ölkənin milli valyutası olan lirə ciddi dəyər itkisi yaşayıb.
Sentyabrın 20-də Türkiyənin maliyyə və xəzinə naziri Berat Albayrak inflyasiya ilə mübarizə, dayanıqlı və sağlam inkişaf, cari defisitin azaldılmasına yönəlik 3 illik iş planını - Orta Müddətli Proqramı açıqlayıb. Türkiyə hökuməti bu yeni iqtisadi proqram hesabına gələn il dövlət büdcəsi xərclərinə 60 milyard lirə (təxminən, 9,5 milyard ABŞ dolları) qənaət edəcəyini, əlavə olaraq 16 milyard lirə (təxminən, 2,5 milyard dollar) gəlir əldə edəcəyini, ümumilikdə 76 milyard lirə (təxminən, 12 milyard dollar) irəli düşəcəyini proqnozlaşdırır. Proqram ölkə iqtisadiyyatının müxtəlif sahələri arasında balansın qorunmasını, maliyyə intizamının gücləndirilməsini nəzərdə tutur.
Hökumət qarşıdakı 3 il ərzində qiymət artımı ilə mübarizəni gücləndirəcək, xarici ticarət balansındakı kəsiri azaltmağa, məşğulluq səviyyəsini artırmağa, daşınmaz əmlak bazarını inkişaf etdirərək büdcəyə əlavə gəlirlər qazandırmağa, ümumilikdə, makroiqtisadi vəziyyəti yaxşılaşdırmağa çalışacaq, bir sıra sosial layihələr həyata keçirəcək.
Yeni iqtisadi proqramın icrası üçün Xəzinə və Maliyyə Nazirliyində İctimai maliyyə şöbəsi yaradılıb. Bu şöbə proqramın Türkiyənin müxtəlif bölgələrində necə reallaşdırıldığına nəzarət edəcək, bu barədə raportlar qəbul edəcək.
Proqram elan edildikdən sonra türk lirəsi xarici valyutalar, o cümlədən ABŞ dolları qarşısında bir qədər dəyər qazanıb. TRY/USD nisbəti 6,3-dən 6,1-ə düşüb. Bütün bunlar Türkiyə iqtisadiyyatının böhrandan çıxdığını deməyə əsas verirmi?
Sualı cavablandıran iqtisadçı-alim, ADR Hərəkatının rəhbəri Qubad İbadoğlu bildirir ki, Türkiyənin iqtisadi və maliyyə böhranından çıxdığını söyləmək üçün hələ çox tezdir: “Təəssüf ki, bu gün Türkiyə iqtisadiyyatının böhrandan, üzləşdiyi çətinliklərdən çıxmağa başladığını söyləmək mümkün deyil. Problemlər davam edir. Çünki iqtisadiyyatın son durumunu şərtləndirən əsas faktorlar, neqativ müstəvidə fəal olaraq qalırlar. Ölkənin xarici borcları, tədiyə və ticarət balansındakı kəsirlər bu sahədə əhəmiyyətli dəyişiklikləri labüd edir. Bu ərəfədə təbii ki, məsələ kompleks şəkildə həll olunmalıdır. Hesab edirəm ki, maliyyə təminatı olmadan hətta ən yaxşı proqram belə Türkiyədəki iqtisadi problemləri durdurmaq gücündə deyil. Bu baxımdan da Türkiyədə iqtisadiyyata nəfəs vermək üçün mütləq xarici dəstəyə ehtiyac var.
Düşünürəm ki, belə dəstəyi beynəlxalq maliyyə qurumlarından almaq mümkündür. Amma məndə olan məlumata görə, bununla bağlı birmənalı şəkildə Türkiyənin hazırkı hakimiyyəti xüsusilə də Beynəlxalq Valyuta Fondu və Dünya Bankı ilə əməkdaşlığa meylli deyil. Türkiyə hakimiyyəti ayrı-ayrı ölkələrdən maliyyə dəstəyi almaq niyyətindədir. O cümlədən, son çalışmalar Almaniya üzərindədir. Bu istiqamətdə danışıqlar gedir. Almaniya kimi kifayət qədər maliyyə ayırmaq imkanına malik ölkələr Türkiyə üçün dəstək proqramının təminatçısı olarlarsa, o zaman Türkiyə iqtisadiyyatında müəyyən sabitləşmə hiss olunacaq”.
Türkiyə lirəsinin məzənnəsinə gəlincə, Q.İbadoğlu bu valyutanın tam sabitləşməsini də real saymır:
“İndiki müəyyən sabitləşmə biznes və istehlakçıların davranışları nəticəsində baş verir. Lakin bütövlükdə digər iqtisadi faktorların bu sabitləşməyə təminat yaratmaq imkanları zəifdir. Əvvəlki dövrlə müqayisədə iki müsbət irəliləyiş var: birincisi budur ki, Mərkəzi Bank daha çevik alətlərlə çıxış edir və xüsusilə də kredit faizlərinin qaldırılması və digər addımları müəyyən müsbət nəticələr verir. İkinci müsbət irəliləyiş budur ki, daha biznes və istehlakçılar ajiotaj içərisində qərar qəbul etmir. Onlar daha aydın, daha düzgün qərarlar qəbul edirlər ki, bu da vəziyyətə müsbət təsir göstərir”. (musavat.com)
MilliYol.az
Digər xəbərlər
