Kamal Aləm
“Middle East Eye”
Ötən ilin mart ayından Çin Suriyada öz qüvvələrini sülh yerləşdirib. Çinli səlahiyyətlilərin sözlərinə görə, əsgərlər Suriya ordusuna tibbi və logistik məsləhətlər verirlər.
Bu, Çinin ticarət layihələrini qoruması istisna olmaqla, Yaxın Şərqə qoşun göndərməsinə ilk nümunədir.
2014-cü ildən etibarən Yaxın Şərqdəki müharibənin Çin siyasətinə təsiri danılmazdır. Pekinin Suriyada iştirakı, ilkin olaraq, son iki ildə bu ölkədə döyüşən və Çinin şərqinə dönən çinlilərdən gələn qorxu da daxil olmaqla, təhlükəsizlik məsələləri ilə bağlıdır. İkinci səbəb – Çinin Suriyadakı iqtisadi maraqlarıdır.
Münaqişənin həlli
Malayziyada mart ayında və iyun ayında Sinqapurda tutulan İŞİD-çilər, habelə Filippin və Myanmadakı separatçı döyüşçülərin Suriyada təcrübə keçməsi Şərqi Asiyada potensial narahatlıqları artırıb. Pekinin Yaxın Şərqdəki vasitəçilik fəaliyyətinin arxasında duran əsas motivasiya isə müharibədə döyüşən təxminən 5 min uyğurdur.
Nəticədə, Çin ilk dəfə olaraq özünü qlobal sahədə, münaqişənin həllinin üçüncü tərəf-iştirakçı kimi təqdim edir və Suriyadakı bütün tərəflərlə dialoqda liderdir.
Bu ay Suriyadakı Çin xüsusi nümayəndəsi Ze Ziaoyan rəsmi Pekinin səylərini daha da gücləndirmək üçün Dəməşq, Beyrut və Əmmana səfərlər edib.
Onun səfəri Çinin Yaxın Şərq münaqişəsi zonasına ilk səfirini təyin etməsi ilə bağlı olub. Həmin vaxtdan bəri o, BMT-nin Cenevrədəki sülh prosesində və Astanada danışıqlarında aktiv iştirakçıdır.
BMT-nin sülhməramlı missiyasının tərkibində rəsmi Pekinə məxsus bir batalyon var. Cənubi Sudandan sonra Çin ilk dəfə müharibə zonasına səfir göndərib.
Çinin 55 məlum etnik azlıqlarından biri olan uyğurlar Sincan əyalətində yaşayan, muxtar qurumu olan türkdilli, əsasən sünni-müsəlmanlardır. Pekin uyğurları və Sincan əyalətini qorxularının mərkəzində görür. Son illərdə uyğurlar, “əl-Qaidə” də daxil olmaqla, qlobal terror hərəkatları ilə əlaqələndirilib.
Tarixi olaraq Türkiyə, uyğurlar da daxil olmaqla, bütün türk xalqlarını, Mərkəzi Asiyanı bir araya gətirmək istəyir və uyğurların da daxil olduğu Çinin müsəlman müxalifləri üçün mənəvi bir ev kimi xidmət etmək məqsədi ilə pantürkist hərəkatın tərəfdarı olub.
Uyğurlar və Şərqi Asiyada gərginlik
Uyğurların getdikcə terror hərəkatlarına daha çox qoşulması ilə Çin və digər Şərqi Asiya ölkələri bu fəaliyyəti dayandırmağa çalışırlar.
2015-ci ilin iyul ayında Türkiyə-Çin əlaqələri rekord səviyyədə endi. Çin hökumətinin uyğurlara qarşı təzyiq siyasətini tənqid olundu, çinli turistlərə açıq hücumlar edildi. Öz növbəsində, rəsmi Pekin türk diplomatlarını uyğurları saxta pasportla təmin etməkdə günahlandırıb, İraq və Suriyadakı militant qruplara qoşulanların "top əti" olacağını söyləyib.
May ayında Malayziyadakı üç türk vətəndaşı İŞİD-i maliyyələşdirməkdə şübhəli bilinərək həbs olunub.
Türkiyə-Çin gərginliyi Suriya hökumətinə ölkəyə gələn uyğur döyüşçülərini təqib edən Çin kəşfiyyat orqanları ilə əməkdaşlıq fürsəti yaradıb. Cənubi Türkiyə, bildirildiyi kimi, Suriyada döyüşən uyğur döyüşçüləri üçün hazırlıq yerinə çevrilib. Bu, Çinin Suriya ordusuna tibbi və mühəndis-texniki təlim verilməsi məqsədi ilə 2016-cı ilin aprelində Dəməşqə 300 hərbi məsləhətçi göndərməsi ilə nəticələnib. Ötən il ərzində Suriya bir çox Çin hərbi nümayəndə heyətinə ev sahibliyi edib.
Nəhayət, 2016-cı ilin avqustunda yüksək səviyyəli bir Çin hərbi donanma zabiti Dəməşqə gələrək anlaşma memorandumları imzalayıb.
Bu dövrdə Myanma və Filippin hökumətləri öz vətəndaşlarının Suriyadakı döyüşlərdə iştirak etdiyini və İŞİD-ə qoşulmağa maraq göstərdiyini iddia edib. Malayziya da eyni problemdən əziyyət çəkir və Suriya kəşfiyyat xidmətləri ilə əməkdaşlıq etmək üçün Şamda yüksək səviyyəli diplomatik varlığı var. Ancaq Myanma və Filippin kimi kiçik Asiya ölkələrinin əksəriyyəti Şamla təhlükəsizlik əməkdaşlığına malik deyil.
Suriyada müharibə başladıqda, Asiya ölkələrinin əksəriyyəti, Çin, İndoneziya və Malayziya istisna olmaqla, səfirliklərini bağlayıb. Filippinin isə Suriyada konsulluq açıb.
İndi bu ölkələr Suriya ilə təhlükəsizlik əlaqələrindəki boşluğu aradan qaldırmaq və öz militant problemlərini çözmək üçün Çinə daha çox güvənirlər.
Yenidənqurma işləri
Suriyadakı Çin varlığının əsası iqtisadiyyatdır. Bu, hökumətin nəzarəti altında olan Dəşəmşq, Hums, Hama və Hələb kimi şəhərlərdə (14 əyalətdən 11-ində) yenidənqurma səylərinə aktiv bir təkan olub.
Rusiya və İran yenidənqurma üçün açıq namizədlər kimi görünsə də, hər iki ölkə öz iqtisadi problemlərinə malikdir və Suriya iqtisadiyyatına təsir edə biləcək gücdə deyil. Onlar müdafiə müqavilələrindən başqa, ticarət sazişlərindən faydalana biləcəklər.
2016-cı ildən etibarən həm Hindistan, həm də Çin iqtisadi layihələrin icrasında zirvəyə çatıb. Onlar Suriyaya bir neçə yüksək səviyyəli işgüzar nümayəndə heyəti göndərib və yalnız Şamda deyil, həm də Latakiya və Tartusda ticarət sərgilərində iştirak ediblər.
Çinin iqtisadi maraqları Suriya və Livan ətrafındakı əsas strateji sahələri “Bir qurşaq-bir yol” layihəsi ilə əlaqələndirir.
Bu ilin mart ayında prezident Bəşər Əsəd Çinin media şirkətinə yüksək səviyyəli bir müsahibə verib və bu müsahibədə o, Çinlə hərtərəfli əlaqələrə sadiqliyi təsdiqləyib. Çin də BMTə və digər beynəlxalq qurumlarda Suriya hökumətini dəstəkləyib və onun nəfinə lobbiçilik edib.
Əsədin obrazı
Çin mediasında Bəşər Əsəd Yaxın Şərqdə Çin potensialına inanan liberal siyasətçi kimi təsvir olunur. Çin işgüzar nümayəndə heyətləri Suriya hökumətinin təkcə tenderləri və yenidənqurma sahələrinən faydalanmır, həm də ikitərəfli ticarət razılaşmaları axtarırlar. Şamda Çin diplomatları sakit tərzdə aparıcı investisiya sahələrinə sərmayə yatırırlar.
Əslində, Çin və Suriya Ərəb Respublikasını dünyəvi xarakterli ideologiya birləşdirir. Çin və Suriya universitetləri arasında təhsil mübadiləsi kimi mədəni ünsürlər də, Dəməşq-Pekin əlaqələrini dərinləşdirir.
Dəməşq terrorla mübarizədə Çin tərəfini dəstəkləyib, eyni zamanda, türklər əleyhinə mübadilə aparır. Rəsmi Pekin isə Suriyaya dair Rusiya, ABŞ və Türkiyə arasındakı qarşıdurmalardan faydalanır.
Çin sadəcə Rusiya və ABŞ-ın rəqabətində hərbi münaqişədən yayınaraq Suriyada öz yolunu açır və bunu səssizlik, səhnə arxasında hərəkətlə edir.
MilliYol.Az
Digər xəbərlər
loading...
