Yeganə icra başçısıdır ki... Göyçay Rayon Təhsil Şöbəsinin müdiri direktorlardan “xərac“ toplayır - İttiham Akif Çovdarovun oğluna sosial şəbəkədə hücum başlandı - FOTO Bakı Sosial-Pedaqoji Kollecindən şikayət: Şöbə müdiri tələbələrdən pul yığıb?
 

Toskanelli, Eratosfen və Tusinin hesablamaları və Kolumbun kəşfi - IV HİSSƏ

Tarix 17.10.16, 16:14

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

Səyahətə yollanan Kolumb kimin köməyindən istifadə edəcəyini çox yaxşı bilirdi. Onun bir qeydini göstərmək lap yerinə düşərdi. O, yazır: “Bu dünyanı təsvir edən Ptolemey və başqaları güman edirdilər ki, o kürəvidir və hesab edirdilər ki, bu yarımkürə də üzərində olduqları o biri yarımkürə kimi kürədir. Bu sonuncunun mərkəzini isə onlar Arin adasında yerləşdirdilər. Bu isə ekvatorun aşağı, Ərəbistan və İran körfəzləri arasında yerləşmiş, çevrəsini isə Portuqaliyadakı San-Visente burnunu keçərək qərbə doğru və şərqdə isə Kanqara və Seresdən keçirirdilər”. (Христофор Колумб. Москва, «Путешествие», 1952. стр. 391_

Kolumb qeyd edir ki, Arin adası Şərq yarımkürəsində 900-lik meridiandadır. Həmin ada Ərəbistan və İran körfəzləri arasında ekvatordan aşağı yerləşir. Bu isə yalnız Seyşel adaları ola bilər. Həmin adaların Qrinviçə nisbətən uzunluq koordinatı 530-dir. Bunu 900-yə tamamlayanda 340 olur. Kolumbun göstərdiyi ilə Tusinin cədvəlindən alınan nəticə, demək olar ki, eynidir. Bu ondan xəbər verir ki, məşhur dəniz səyyahı özünün birinci səyahətinə yola düşməmişdən xeyli əvvəl Marağada tərtib olunan astronomik cədvəl ilə tanış idi. Necə olsa da, həmin cədəvldə 256 şəhərin coğrafi koordinatları göstərilmişdir. İspaniyanın Kordova şəhərindən tutmuş, Çinin Pekin şəhərinə kimi düzgün koordinatlar barəsində coğrafiyaşünas və xəritəşünaslarda səlis məlumat yaranırdı.
Özbəkistan Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü T. N. Karı Niyazov Səmərqənd, Buxara, Herat, Oş və Xocənd şəhərlərinin uzunluq koordinatlarını tədqiq edərək nəticədə başlanğıc meridianın Qrinviçdən 320 qərbdə olduğunu müəyyən etmişdi. Deməli, “Zic Elxani” əsəri peşəkar səviyyədə dəqiq işlənilib başa çatdırılmışdır. 

Tarixdən məlum olduğu kimi Kolumb səyahətə başalmaqdan ötrü, Kanar adalarından bilavasitə keçid dayanacağı kimi istifadə etmişdi. Axı, həmin keçid zamanı o, Kanar adalarından başqa Yaşıl Burun, Azör və Madeyra adalarından da istifadə edə bilərdi. 
Erkən orta əsrlərdə bu adı çəkilən adalardan əlavə Atlantik okeanının qərb hissəsində Xaldat və ya Səadət adı altında naməlum adaların yerləşməsi haqqında kifayət qədər məlumatlar vardı. Lakin heç kim həmin coğrafi məntəqəyə gedib çıxa bilmirdi.
Xaldat və ya Səadət adalarının harada yerləşməsi qədim və orta əsr alimlərini həddindən artıq çox maraqlandırırdı. Bəzi alimlər, hətta həmin adaların Qrinviç meridianından 350 qərb istiqamətində yerləşdiyini bildirirdilər.

Bu məsələ ilə ciddi maraqlanan ingilis alimi Q. R. Kaye yazdığı “Hindistan astronomiyası” əsərində göstərir ki, Səadət adaları Qrinviçdən 350 qərbdədir. (Г. Р. Кае. «Индийская астрономия». 1924. стр. 52)

Maraqlıdır Q. R. Kaye nəyə görə belə fikirdədir? Həm qədim, həm də orta əsr alimlərinin əksəriyyəti üçün Səadət adaları Alantik okeanının qərb hissəsində təsəvvür edilirdi. Həmin adaların mövcud olması yalnız Köhnə dünyanın sərhədinə yaxın bir yer idi. Deməli, Kaye heç bir elmi əsas olmadan həmin adaları Qrinviç meridianından 350 qərb istiqamətində göstərmişdir. Məlum olduğu kimi Atlantik okeanından 350 qərb istiqamətində, alimlərin diqqətini özlərinə cəlb edən, belə bir mühüm adalar yerləşmir.
Mənim fikrimcə Kolumb Tusinin “Zic Elxani” koordinatlar cədvəlini və tərtib etdiyi xəritəni ələ keçirəndən sonra Azərbaycan aliminin fikirləri ilə tam şəkildə razılaşaraq, əmin olmuşdu ki, Atlantik okeanının qərb hissəisndəki torpaq Avropadan təxminən 4500-5000 km. aralıda yerləşir. Həmin məsafəni də ki, 30-35 gün müddətinə qət etmək olar. 

Toskanelli humanist Nikkolo Nikkolini tərəfindən əhalinin ümumi istifadəsi üçün yaratdığı kitabxananın qoruyucusu və rəhbəri olmuşdur. O, Yer planetinin kürə şəklində olmasının tərəfdarı idi və Hindistana qərb yolu ilə gedib çatmaq ideyasını irəli sürmüşdü. Alim astronomik “Alfonso cədvəli”ni (XIII əsr) astrologiya elemetlərinin tənzimlənməsi və düzəlişini etmişdi.


Paolo Toskanelli (1397-1484)  


Florentsiyadakı Santa-Mariya-del-Fyore məbədinin gümbəzi

Toskanelli bir çox alimlərin gördükləri elmi işləri ilə tanış olsa da o, kobud səhv nəticəsində Yer kürəsinin ölçüsünü xeyli kiçiltmişdi.
Bu cür kobud səhvə görə heç bir mütəxəssis Toskanelliyə bəraət qazandıra bilməz. Ona görə ki, o, 1474-cü ildə öz xəritəsini tərtib edəndə elementar səhvlərə yol vermişdi. Bir çox əsaslar vardı ki, Toskanelli həmin səhvlərə yol verməsin.

Filologiya, xronologiya, riyaziyyat, astronomiya və coğrafiya ilə ciddi məşğul olmuş yunan alimi və yazıçısı Eratosfen Kirenalı (b. e. əvvəl təx. 276-194) İsgəndəriyyə kitabxanasına rəhbərlik etmiş və gələcəkdə IV Ptolemey Filopart kimi tanınacaq Misir vəliəhdinin tərbiyəsi ilə məşğul olmuşdu. O, üç kitabdan ibarət olan “Coğrafiya” adlı əsərində coğrafiyanın ilk sistematik elmi nəzəriyyəsini ortaya qoymuşdu. Alim öz əsərinə dünya xəritəsini daxil etmişdi, hansı ki, Strabonun dediyinə görə Hipparx Nikeyalı tərəfindən tənqid olunmuşdu. “Yerin ölçülməsi haqqında” traktatda (“Peri tes anametreseos ges”) Eratosfen, İsgəndəriyyə ilə Siena (indiki Asuan) şəhərləri arasındakı məşhur olan məsafənin əsasında və hər iki tərəfdədə Günəş şüalarının düşmə bucaqlarının fərqini müəyyənləşdirərək, ekvatorun uzunluğunu tapmışdı.  
Ekvatorun əsl uzunluğu 40120 km olduğu halda, alim tapdığı ölçünü minimal səhvlə, 252 min stadi, yəni 39690 km göstərmişdir. Bundan əlavə o, Yerin radiusunu da tapmışdı, əgər yunan stadisi (178 metr) ilə hesablama aparılıbsa, bu 7082 km edir, yox əgər misir stadisi ilə edilibsə, onda 6287 km-dir (müasir ölçü 6371 km-dir). Müasir alimlərin bir çoxları bildirirlər ki, Eratosfen Yerin çevrəsi uzunluğunu 43625 km, radiusunu isə 6943 km kimi göstəribdir. (R. Qasımov. Konkistadorların Mərkəzi Çili sahillərində faciəli ölümü. Bakı, “Çaşıoğlu”, 1999. səh 247)

Söz yox ki, Kolumb bu məlumat ilə yaxından tanış idi. O, özü astronomiya elmi ilə maraqlandığı üçün əlbəttə, Eratosfenin, Posidoninin, əl Xorezminin, əl-Biruninin, Tusinin və Toskanellinin hesablamalarını nəzərə alaraq, ümumi məxrəcə gəlmiş və hər bir şeyi götür-qoy edəndən sonra uzaq səyahətə yola düşmüşdü.


Eratosfen (təx. b.e.ə. 276-194)


Eratosfenə görə Dünya xəritəsi (b.e.ə. II əsr) 

Günəş saatının bir hissəsi kimi adətən məbədlərin gümbəzindən istifadə olunurdu. Ən bariz nümunə Toskanellinin Florentsiyada yerləşən Santa-Mariya-del-Fyore məbədinin gümbəzindən istifadə etmişdir. 1418-ci ildən 1436-ci ilə qədər arxitektor Filippo Brunelleskinin layihəsinə əsasən, məbədin gümbəzi inşa edilmişdi. Onun kohnə dostu olan Toskanelli 1474-cü ildə məbəddə özünün məşhur qnomonunu (həmin üsul ilə günorta vaxtının yarım saniyə dəqiqliyi ilə müəyyən etmək mümkün idi) yerləşdirir. 90 m. hündürlükdə cənub pəncərəsinin ağzında o, ortasında deşik olan bürünc disk birləşdirir. Altardan sol tərəfdə Santa-Kroçe kapellasının döşəməsində bölümlərlə olan xətkeş düzəldir. Günəşin şüası ilin iki ayında – mayın sonundan iyulun sonuna kimi, diskin deşiyindən keçib döşəməsinə çatırdı. Həmin cihaz XIX əsrin sonuna qədər fəaliyyətdə olmuşdur. Məbəddə bərpa işləri ilə məşğul olan ustaların cihazdan başları çıxmadığından sıradan çıxmışdı.


Florentsiyada yerləşən Santa-Mariya-del-Fyore məbədi

Dəqiq olmayan hesablamalar nəticəsində Toskanelli Yerin ölçüsünü kiçiltmiş və belə nəticəyə gəlmişdi ki, okean vasitəsilə İspaniyadan Hindistana qədər 6000 mildir (həqiqi məsafədən üç dəfə az).

Fransız həkimi, astronomiya ilə dərindən maraqlanan Jan Fernel (1497-1558) Yer kürəsi çevrəsinin uzunluğunu 39816 km., Yerin radiusunu isə 6337 km. göstərmişdi. (О. Коротцев. Глобус, как измеряли землю. Ленинград, «Д.Л», 1980. стр. 312)

Belə başa düşmək olar ki, Toskanelli bir astronom kimi böyük bir səhvə yol vermişdi. Çünki onun hesablamasına görə Yer kürəsinin uzunluğunun ölçüsü təxminən 29000 km-dir. 

Məhz bu səbəbdən Kolumb florensiyalı alimin hesabatı ilə razılaşmayaraq, yunan alimi Eratosfenin verdiyi ölçünü və Tusinin Yer səthi ilə bağlı olan coğrafi koordinatları əsas götürmüşdü.


Prezident təqaüdçüsü, “Qızıl qələm” mükafatı laureatı, “Coğrafiya” Cəmiyyətinin üzvü, yazıçı-tədqiqatçı Ramiz Dəniz

Kolumbun kəşfinin sirri və ictimaiyyətdən gizlədilən həqiqət - I HİSSƏ

“Zic-Elxani” əsəri avropalı dəniz səyyahları üçün vacib mənbə ola bilərdi - II HİSSƏ

Kolumbun transatlantik layihəsi və portuqalların məxfi ekspedisiyaları - III HİSSƏ



Xəbərin oxunma sayı : 463

loading...

Analiz

Önəmli

Son xəbərlər

22 YANVAR 2017

14:34 Arvadının gözü önündə xəyanət edən bakılı - FOTO-VİDEO

14:30 Yeganə icra başçısıdır ki...

14:15 Rəqsanənin qızı gecə klubunda mahnı oxudu, rəqs etdi - VİDEO

14:10 “Heç kim Qarabağın taleyini həll etmək hüququna malik deyil“ - Sarkisyan

12:39 Evlənən dostuna kömək etmək istədi, öz başına oyun açdı - VİDEO

12:17 Tramp gəldi, dollar ucuzlaşdı, neft bahalaşdı

12:14 Cəbhədə hər iki ayağını itirən Sərxanın toyu oldu - FOTO/VİDEO

21 YANVAR 2017

15:31 Bu video sosial şəbəkəni alt-üst etdi - VİDEO

13:56 Pensiyalar artırıldı - SƏRƏNCAM

13:36 Minimum əməkhaqqı artırıldı - SƏRƏNCAM

13:29 Yaponların ixtira etdiyi virtual arvad - VİDEO

12:46 Tramp erməniyə vəzifə verdi - FOTO

12:40 Cahangir Əsgərov qəzəbə tuş gəldi...

10:54 Prezident və birinci xanımdan ehtiraslı rəqs - FOTO/VİDEO

10:50 Azərbaycanlı aparıcının səhhəti pisləşdi - FOTO

10:47 Lapşinin anası İlham Əliyevdən oğlunun əfv edilməsini istədi

10:41 “Trabzonspor“ Ramil Şeydayevə klub tapdı

10:11 Azərbaycanda siqaretlər yenidən bahalaşdı - QİYMƏT

10:06 Ərəb toyu izlənmə rekordları qırır - VİDEO

10:01 ANS-in keçmiş aparıcısı ölkəni tərk edir

0:21 DTX daha bir “reket”i saxladı

20 YANVAR 2017

22:53 Donald Tramp and içib, dünyanı silkələyəcək çıxış etdi - MƏTN, FOTOLAR

22:15 Azərbaycanın ən imkanlı biznes-ledisindən 20 yanvar FOTOSESSİYASI-VİDEO

22:11 Qızlar bu üstündə saçyolduya çıxdı - DƏHŞƏTLİ GÖRÜNTÜLƏR

20:42 Toy günü polis gəlini yerdə sürüdü - VİDEO

20:21 Bakı sakinlərinin 20 Yanvar biabırçılığı: “Xaçmaz işğal edilib“ - VİDEO

20:13 Sabirabadda 20 Yanvar faciəsinin 27-ci ildönümü anılıb - FOTOLAR

20:04 “7 yaşlı övladımı döyənlərdən heç kim cəzalandırılmayıb“ - Azərbaycanlı general

19:45 Azərbaycanlı milyarder Trampı belə təbrik etdi

19:22 Göyçay Rayon Təhsil Şöbəsinin müdiri direktorlardan “xərac“ toplayır - İttiham

19:00 Akif Çovdarovun oğluna sosial şəbəkədə hücum başlandı - FOTO

15:16 Aleksandr Lapşin Azərbaycana təhvil verilir

14:41 Bakıda gənc qız son anda ölümdən xilas oldu - VİDEO

13:39 Parlamentdə qadın deputatlar arasında saç-saça dava - VİDEO

13:18 “Qorbaçov istintaqdan yayınıb“

13:15 20 Yanvar faciəsindən iki gün öncə nə baş vermişdi? - ŞOK DETALLAR

13:09 Prezident Şəhidlər Xiyabanını ziyarət edib - FOTOLAR

19 YANVAR 2017

21:20 Millət vəkili özünü kürsüyə qandalladı - FOTO/VİDEO

20:22 MTN-nin qadın generalı Namiq Abbasovdan şiddətli töhmət alıbmış - SƏBƏB

19:12 Ramil Usubov: “Mümkün təxribat hallarının qarşısının alınması üçün zəruri tədbirlər həyata keçirilib“

18:58 Vüsal Kərimli hökumətin gözündən düşüb - Bakı nəqliyyatında dəyişiklik anonsu

18:34 Sarkisyan Azərbaycanda özünə krallıq qurur

17:21 Sumqayıt Şəhidlər Xiyabanını necə quruldu? - MÜSAHİBƏ

17:17 Bakı Sosial-Pedaqoji Kollecindən şikayət: Şöbə müdiri tələbələrdən pul yığıb?

16:49 İlham Əliyev: “Rusiyadan ən müasir silahlar alacağıq“

16:00 “Dindar qız“ın bu rəqsi aranı qarışdırdı - VİDEO

15:57 Ramil Usubov onu işdən çıxartdı

15:42 Nuridə Allahyarovaya yeni vəzifə verildi

15:30 FES rəhbəri danışdı: Dollar dünya bazarını “silkələdi“

14:36 Hacıbala Abutalıbovdan jurnalistlərə şok iş təklifi - VİDEO

14:00 Reina terrorundan heç yerdə görmədiyiniz dəhşətli görüntülər - VİDEO

13:50 Sosial şəbəkələrin fəaliyyətinə nəzarət olunacaq

12:33 “Neft hasilatını əlavə olaraq azalda bilərik“ - İlham Əliyev

12:12 “Reina“ terrorçusu azərbaycanlılarla eyni düşərgədə - ŞOK MƏLUMATLAR

12:00 Supermarketlər bizi necə tələyə salırlarlar? - DİQQƏT

11:45 Xanım jurnalistin oğlunu bıçaqladılar - Azərbaycanda

10:00 Leyla Əliyeva Davosda - FOTO

9:50 42 milyardı var, 20 ildir eyni maşını sürür - FOTO

9:39 “Reina“ terrorçusunun yanında tutulan 3 qadınla bağlı İYRƏNC HƏQİQƏT

9:30 28 yaşlı qızın xərçənglə bağlı ixtirası dünyanı ŞOKA SALDI

18 YANVAR 2017

21:43 Qalmaqallı boks səhnəsi “Recep İvedik 5“ filmindən çıxarıldı

21:35 Prezident Davosda həmkarı və Vahid Ələkbərovla görüşüb - FOTO

19:39 Sosial evlər neçəyə olacaq? - Direktor danışdı

19:25 Dəhşətli proqnoz reallaşır: Bakı su altında qalacaq - VİDEO

18:20 Metroda qadın görün kişinin başına nə oyun açdı - VİDEO

18:11 Dağlıq Qarabağda erməni əsgəri məhv edildi

18:00 Dollar rəsmi məzənnəsi yenə rekord vurdu

17:45 Azərbaycanlı holdiq rəhbərinin qızı təyyarə sürdü - FOTO/VİDEO

16:59 “Dövlət universitetlərinin də bir çoxu bağlanacaq“ - ŞOK AÇIQLAMA

16:16 “ANS-i açacaqlar“ - Mais Məmmədov

16:11 Azərbaycanda sürüşmə: yol dağıldı, 400 evə ziyan dəydi - VİDEO

14:22 Kamil Zeynallı polis şöbəsinə çağırıldı

14:19 Qafqaz Universiteti qəyanat yaydı

13:28 Dünya çempionumuz toyda belə rəqs etdi - VİDEO

12:34 Kommunal idarəsinin ölü canları və xaraba qalan Neftçala - Video

11:52 10 ilin icra başçısı Hacıqabulda nə qədər vəsait mənimsəyib?

11:46 Tanınmış milyarder nəvəsinin toyuna 8 milyon manat xərclədi - VİDEO

11:39 MTN generallarının əmək haqları açıqlandı - 1,8 milyon manat

11:07 Eldar Mahmudovla yaxın olan idarə rəisi çıxılmaz durumda

10:47 Kəndlərimiz snayperlərlə atəşə tutuldu

10:15 “Qara bazar”da dollar neçəyədir?

9:42 Azərbaycanda daha bir universitet ləğv olunduğunu elan etdi

9:30 Çin əsgərlərinin təlimi dünyanı heyrətə saldı - VİDEO

17 YANVAR 2017

23:09 L.Ter-Petrosyanın “göz yaşları“na inanmaq olarmı?...

22:52 Kəndçi qızı, həkim, yoxsa... - Birinci xanım kimdir?

22:46 Milyarderlərin pul üçün verdiyi qurbanlar

21:15 Dünya çemipionunun intim görüntüləri ailə həyatına problem yaratdı - VİDEO

20:53 İlham Əliyev xanım həmkarı ilə görüşdü - FOTOLAR

20:45 Prezidentin bir sözü dolları ucuzlaşdırdı

19:46 Elmar Məmmədyarovdan sərt sözlər - MÜSAHİBƏ

19:28 Erməni toyunda gəlin Azərbaycan mahnısına oynadı - VİDEO

18:33 Validə Abbasova məşhur milyonçu ilə belə əyləndi - VİDEO/FOTO

18:05 Banklara borcu olanlarla bağlı - YENİ QADAĞA

17:51 Bu gün və sabah geomaqnit qasırğası olacaq - XƏBƏRDARLIQ

17:42 Novruzda neçə gün tətil olacaq?

17:30 Mədət Quliyev görüş keçirdi

17:15 İcra başçılarının Milli Məclisdə vəzifə tutan övladları - SİYAHI

17:02 Azərbaycanda ən çox nə zəhərləyir?

9:58 Neftçalada YAP-a qəbul olunmaq üçün də rüşvət istəyirlər

16 YANVAR 2017

22:37 İlham Əliyev Davosda görüşlər keçirib - FOTO

21:31 Məktəbdə biabırçılıq: müəllim şagirdi döydü - VİDEO

20:04 Emin Ağalarov əkizləri və Əminə ilə gəzintidə - VİDEO

19:26 Prezidentin tənqid etdiyi “Azəraqrartikinti”də talan - Oliqarx-deputatın əməlləri

18:47 “Hz.Aişəyə haram sayılmır, mənə haram oldu?“ - Aparıcı hövsələdən çıxdı

16:58 Zaur Hüseynov “Prezidentlərin danışan şəkillər lövhəsi”ni niyə sökdürüb? - Fotolar

14:37 Kardiologiya İnstitutunun adamı infarkt edən rüşvət qiymətləri

15 YANVAR 2017

14:25 Bütün kəndin kişiləri əqli qüsurlu qadına təcavüz etdi - ŞOK HADİSƏ

13:26 Azərbaycanlı qızın videosu rekord qırır

13:22 Şəhid Fikrət Bəşirov harda dəfn olunacaq?

12:27 Kamran Ağayev Portuqaliyada dala saldı - FOTO/VİDEO

11:58 Azərbaycanlılar “O səs Türkiyə”dən belə ayrıldı - VİDEO

11:30 Cəbhədən acı xəbər gəldi: Şəhidimiz var

11:00 Göyərtəsində 110 miqrantın olduğu gəmi batdı

14 YANVAR 2017

16:02 Ramil Usubov 2 rəisi işdən çıxartdı

14:43 İlham Əliyev Davosda yeni prezidentlə görüşəcək

13:35 Azərbaycanda silah alverçilərinə qarşı əməliyyat: həbs olunanlar var

12:43 Bakıda vəzifəli şəxs özünü niyə asdı? - TƏFƏRRÜAT

11:37 Supermarketdə təcavüz ŞOKU - Sahibkar qadın işçisini zorladı

11:03 Nokia 8-in ilk görüntüsü sızdırılıb - VİDEO

10:30 Azərbaycanda yol terroru: 6 ölü, 19 yaralı



loading...
Arvadının gözü önündə xəyanət edən bakılı - FOTO-VİDEO
Həftənin yalnız bir gününü həyat yoldaşına həsr edən Landau sevişmək üçün uzağa getmirdi, qadınları evinə gətirirdi.
42 milyardı var, 20 ildir eyni maşını sürür - FOTO

Dünyanın məşhur milyarderləri arasında özünə məxsus xüsusiyyətləri olanlardan biri də İKEA şirkətinin qurucusu Ingvar Kampraddır.
Azərbaycanlı aparıcının səhhəti pisləşdi - FOTO

ATV-nin məşhur aparcısı, ANS-in keçmiş əməkdaşı Aytən Səfərovanın səhhəti pisləşib. Bu haqda aparıcı özü məlumat verib:
MTN-nin qadın generalı Namiq Abbasovdan şiddətli töhmət alıbmış - SƏBƏB
MTN işi üzrə barəsində cinayət işi açılan və ev dustaqlığı qətimkan tədbiri seçilən general Natavan Mirvətova ilə bağlı maraqlı detal ortaya çıxıb.
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016