Azərbaycanlı oliqarxın İsmayıllıdakı milyonluq villası (VİDEO) İsrail vətəndaşının “Bakı sərgüzəştləri”: gömrükdə 35 min dolları əlindən alındı Avtoşluğa görə həbs olunan məmur oğlu ilə sakinlər arasında qarşıdurma - FOTOLAR Lerikdə iki məmurun əyləncə məkanı - “Xəzər” hansı pulla tikilib?
 

Tanınmış yazarlardan yeni sözlərə SƏRT ETİRAZ

Tarix 13.07.16, 15:00

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

Azərbaycan dilinə yeni sözlər əlavə olunub və sosial şəbəkələrdə bu hadisə fərqli reaksiyalarla qarşılanıb.

 
Rus dilindən tərcümə edilmiş sözlər (şpilka - ipəzor, kupalnik – geyçim, ofisiant – süfrəçi) qəbul olunmalıdırmı? Azərbaycan dilində bu sözlər işlədilməlidirmi?
 
Kulis.Az bu barədə tanınmış qələm adamlarından münasibət öyrənib. Rəyləri təqdim edirik.
 
Əkrəm Əylisli: “Bu saatki Azərbaycan dili, yəni saytlardakı dil biabırçı vəziyyətdədir. Elə saytlar var ki, elementar dil qaydalarına belə əməl eləmirlər.
 
Mən lüğətlərin içindən yalnız keçən ilki lüğəti əsaslı, məsuliyyətli iş hesab edirəm. İndi hər sahədə məsuliyyətsizlik var. Bu məsuliyyətsizlik dilə də keçib. Məsələn, bir vaxtlar “plyaj” sözünü çevirib eləmişdilər “çimərlik”. Onu da elə bəh-bəhlə qarşıladılar ki, sanki böyük bir iş görüblər. Ancaq çimərlik sözünün kökü yoxdur. Azərbaycan dilində kökü olmayan söz həqiqi sayılmır. Ona görə də “çimərlik” qondarma sözdür. Ağacın kökü olduğu kimi sözün də kökü olur. Kökü olmayanda qırılıb düşür.
 
Bu yeni sözlər gətirmək ənənəsi bizə türklərdən keçdi. Sizə deyim ki, türklər də dilə yeni daxil olmuş bu sözlərdən razı deyildilər. Məsələn, bizdə türklərdən keçmə bir söz var: yazar. Bu sözün də kökü yoxdur. “Yazıçı” sözü anlaşılır, “yazı” sözünə “çı” şəkilçisi əlavə edilib və söz yaranıb. Yazar isə süni sözdür. Bizə belə süni, sintetik sözlər lazım deyil. Bir dəfə mən belə bir şey demişdim, sözümü qəribçiliyə saldılar: “Hüseyn Cavidin dili sintetikdir, onu nə ziyalı mühitində, nə də kənddə başa düşmək olmaz”.
 
Süni dil açmır məni. Söz insanın içindən gəlməlidir, söz hissiyyatın içindədir, hissin şəklidir, içəridə olanın göstəricisidir. İndi elə söz deyirlər ki, onun arxasında heç nə görünmür. Söz gərək bir mənzərə yaratsın. Yarada bilmirsə o mənzərəni, deməli süni və sintetikdir. İndi də sözün başına o qədər oyun gətirirlər ki...
 
Rus dilindən çevirirlər, bərbad günə qoyurlar. Özü də əksəriyyəti rus dilindən xəbərsizdir. Buna görə də dilimizin anasını ağladırlar. Dil cəmiyyətin göstəricisidir. Cəmiyyətdəki eybəcər keyfiyyətlər dilə keçir. Dil mədəni səviyyənin göstəricidir. Hansı dildə danışırsa o sənin mədəni səviyyəni göstərir. İndi lüğətləri mənəviyyatsız adamlar düzəldirlər. Dilin içini bilməyən, Azərbaycan dilini hiss eləməyən adamlar. Məsələn, mən əsər yazanda, ya da tərcümə eləyəndə Əylisin yuxarı başından aşağısına düşüb adamları xəyalımda danışdırıram. Məsələn, bir dəfə eqoist sözünü Azərbaycan dilində necə işlədəcəyimi düşündüm. Anam bir nəfər haqqında belə dedi: “Özünü tək istəyəndir o”. Heç nədən umacağı olmayan adam olduğu üçün o sözün qarşılığını tapmışdı. Mənim tərcüməm olan Henrix Bölün “O illərin çörəyi” əsərini çevirəndə də xəyalımda adamları danışdırmışam. Özüm əsəri başa düşürdüm, amma Azərbaycan dilində onun ifadəsini tapa bilmirdim. Buna görə də təsəvvürümdə insanları danışdırırdım. İndi mahnılarda, teatrlarda, həyatımızda olan dil hamısı iç-içə, bir yerdədir, heç biri bir-birindən ayrı deyil”.
 
Elçin Şıxlı: “İpəzor” çox mənasız görünür, "geyçim" yerinə sadəcə "çimərlik" deyərdim. Bir sözün iki məna daşıması praktikası var. "Süranə” - süni və yersizdir. Mən "vertolyot" və "helikopter" əvəzinə "dikuçar" deyərdim. Bir bunu da müzakirəyə çıxarın. Bunu kim edir? Çox maraqlıdır. "Süfrəçi" qulağa pis gəlir. "Saqi" maraqlı olardı. Həm də "süfrəçi-süpürgəçi"dən poetik səslənir”.
 
Əsəd Cahangir: “Mən bu haqda yazmışam, uğurlu tapıntı deyil. Məsələn, “geyçim” sözü.
 
1. Səslənməsi uğurlu deyil. Dilə yatmır. Bu məsələnin fonetik tərəfidir.
 
2. Sözün birinci hissəsi leksik-qrammatik omonimlik hesabına ikinci mənaya yol açdığından söz gülüş hədəfinə çevrilə bilər. Bu məsələnin leksik-qrammatik tərəfidir.
 
3. Çox şeyi geyinib çimmək olar. Sözün mənası konkret olmalıdır.
 
Söz çox şeyləri işarələyir. Bu isə məsələnin semantik tərəfidir. Beləliklə, fonetik, leksik-qrammatik və semantik baxımdan özünü doğrultmadığından qeyri-məqbul sayılmalıdır. Hərə öz başı çıxan işlə məşğul olsa, yaxşıdır. Ümumən isə dildəki sözlərin milliləşməsini alqışlamaq lazımdır. Bir şərtlə ki bu işlə həvəskarlar yox, professionallar məşğul olsunlar.
 
“İpəzor”, “Süranə”, “Süfrəçi” sözlərinin hamısı uğursuzdur və lazımsızdır. Bu bizi dünyadan uzaq salır. “İpəzor” anlaşılmır nə deməkdir. “Süranə” də həmçinin. Bu, ümumiyyətlə gülməlidir.  “Ofisiant”ı təzə sözlə əvəz etməyə ehtiyac yoxdur. O söz dildə vətəndaşlıq hüququ qazanıb artıq”.
 
Rəbiqə Nazimqızı: “İpəzor” çox gülünc səslənir, yeri gəlmişkən, rusca "şpilka" dediyimiz sözün qarşılığı var bizdə - sancaq. Ruslarda da sancaq həm saç üçün, həm paltar üçün ola bilər, yəni müxtəlif məqsədlərlə istifadə oluna bilər. “Süranə” ümumiyyətlə absurddur. Çünki bizim dildə cins kateqoriyası yoxdur və belə qondarma söz gülüşdən başqa heç bir reaksiya doğurmur. Biz “şairə” sözünü lüğətdən çıxarmaq istəyirik ki, cinsi ayrı-seçkilik olmasın, alimlərimiz geri gedirlər... "Geyçim"ə gəlincə, əslində, o sözlərin içərisində nisbətən məntiqlisi elə budur, normal sözdür, işlətmək də olar, yavaş-yavaş dil də öyrənər. Di gəl ki, bizim camaat bir az söz bəzəməyə meyllidir və dərhal cinsi azlıqları yada salacaq deyə, daha normal qarşılıq tapmaq olar.”
 
Aqşin Yenisey: “Dil üzərində aparılan istənilən yaradıcılıq işini alqışlamaq lazımdır. Amma bir məsələ var ki, dil ən təbii formada şairdə yenilənir, çünki şair dilin musiqisini eşidir və sözə çevirir. Yazıçıya isə dilin daha çox oturuşmuş, təcrübə qazanmış qatı gərəkdir. Yeni söz yaradıcılığından söhbət gedirsə, işi şairlərə etibar edəcəksən. Amma şair özü dildəki boşluğu hiss edə bilmirsə, deməli, o, öz dilinin səsini eşitmir, yazdığı dilin buraxdığı "xoruzları" tuta bilmir. Ona görə də onun işini görən dilçi alim "ipəzor" sözünü gavur dilinin ahəngində yaradır. Əslində, bu gün süni şəkildə düzəldilən yeni sözləri dil ədəbiyyatdan almalıdır, amma biz hələ ədəbiyyatın özünü ordan-burdan alırıq. Daha yaxşı olar ki, bu cür neologizmlərin yaradılması Azərbaycan ədəbiyyatında dil faktı kimi təsdiq olunmuş şair və yazıçıların ixtiyarına buraxılsın. Çünki canlı dillə ən çox onlar ünsiyyətdə olurlar”.
 
Şərif Ağayar: “İdeyanı alqışlayıram. Bu mərhələlər əvvəl-axır keçiləcək. Çünki elə sözlər var ki, danışıq dilində nə qədər işlətsək də, ədəbi dilimizdə vətəndaşlıq qazana bilmir. Amma seçim edəndə, söz yaradanda bir az hissiyyatlı davranmalıyıq. Bu neyrocərrahiyyə kimi bir şeydir. Misal üçün “İpəzor” sözünü seçən adamın Azərbaycan dili hissiyyatı yoxdur. Heç olmasa dilin ahəng qanuna uyğun gələn bir söz tapaq də. “Süranə” də onun kimi. Fars ahəngindədir. Gül kümü “Sürmək” feili zorakılığa məruz qalır. Ancaq “Geyçim” və daha çox “Süfrəçi” sözlərini məqbul hesab edirəm. Rahat sözlərdir. Misal üçün türklər “Qapmaq” və “Qaçmaq” feilindən “Çanta oğurlayan” mənasını verən “Qapqaç” sözünü yaradıblar. Gözəldir. Bu mənada “Geyçim” uğurludur. “Süfrəçi” də “-çı” şəkilçisini qəbul etməklə peşə mənasını verən sözlərimizlə rahatca qohum ola bilər. Yazı yazan yazıçı olan kimi, süfrə düzəldən də süfrəçi ola bilər. İlk baxışdan qulağa naxoş dəyə bilər, amma zaman keçdikcə öyrəşəcəyik. Bu sözü eşidən anda beynimdə bir cümlə dolaşdı: “Kafedə oturan kimi süfrəçini çağırdım.” Məncə gedir.”

MilliYol.Az



Xəbərin oxunma sayı : 58

loading...

Ədəbiyyat

Önəmli

Son xəbərlər

25 MAY 2017

18:35 Prezident Aydın Əliyevlə bağlı sərəncam imzaladı

17:55 Tramp: “Terrorizm NATO görüşündə əsas mövzu olacaq”

17:21 Azərbaycanda işsizliyə görə sığorta ödənişi kimlərə veriləcək?

17:06 Amerika İrana sanksiyaları artırır

16:15 Dövlət Komissiyası əhaliyə müraciət etdi

15:58 Əli Abbasova niyə vəzifə verildi?

15:58 Savçenko prezidentliyə namizədliyini irəli sürəcək

15:52 Dünyanın ən cazibədar qadını (FOTOLAR)

15:46 Neftin qiyməti ilə bağlı çox gözəl xəbər: 100 dollar olacaq

15:41 Bu gün azərbaycanlı məşhurun toyudur: kiminlə evlənir?

15:36 “Qalatasaray”ın əfsanəsi öldü

15:11 Erməni kriminal avtoritetin oğlu öldürülüb

14:57 “Azərbaycan IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarını uğurla başa çatdırdı”

14:22 Güzəştli mənzil sisteminin əsasnaməsi təsdiqləndi

14:08 “ABB-dəki əmanətlərlə bağlı məhdudiyyət yoxdur”

13:55 Ərdoğan Brüsseldə 3 dünya lideriylə görüşəcək

13:24 Mosul İŞİD-dən azad edilir

13:01 II Avropa Oyunlarının tarixi açıqlandı

12:44 Məmmədyarov BMT-nin baş katibinə Qarabağdan danışdı

12:29 Özcan Deniz: “Bollivud filmimi oğurlayıb”

12:13 Bəzi siqaretlərin qiyməti ucuzlaşdı – Siyahı

11:55 Səhiyyə Nazirliyi: “Xaricdən həkim dəvət edilməsi azalıb”

11:37 Bakıda yol qəzası: 1 ölü

11:12 Bu gün müəllimlər imtahan verir

10:46 Hikmət Hacıyev: “Xocalı hava limanı Azərbaycanın mülkiyyətidir”

10:21 Atəşkəs 124 dəfə pozuldu

10:08 “2018-ci ildə neft bazarında tarazlıq yenidən pozulacaq”

24 MAY 2017

17:58 İdmançımız “Fənərbaxça” ilə müqavilə bağlayıb

17:26 NATO üzvlərinin sayı gələn ay 29-a çatacaq

17:02 Binəli Yıldırım yeni vəzifəyə seçildi

17:01 Yığmamızın “monqollaşdırılması”ndan kimlər qazanıb?

16:50 “Tədris həftələrinin sayına görə inkişaf etmiş ölkələrdən geridəyik”

16:23 “Aztelekom”:“Tariflərin azaldılması gözlənilir”

16:01 Ukrayna ordusunda kibermüdafiə üzrə bölmə yaradılır

15:42 “Makiyajsız, qorxulu haldayam”

15:28 İŞİD-in “müharibə naziri” öldürüldü

15:13 Azərbaycanda iki şirkətdən Respublika günü ilə bağlı fərqli addım

15:01 Bağlanış günü stadiona 22 mindən çox sərnişin daşınıb

14:45 Mübariz Qurbanlı: “Azərbaycanda dövlət-din münasibətləri modelini çökdürməyə çalışırlar”

14:21 Millət vəkili: “Bu, Bakı üçün çox önəmli idi”

14:07 İlham Əliyev Macarıstana səfər edəcək

13:58 Şəkidə məhbus intihar edib

13:51 Məleykə Əlizadə işdən çıxarıldı (FOTOLAR)

13:36 Fransada fövqəladə vəziyyət rejimi uzadıla bilər

13:12 Stalinin nəvəsi öldü

12:57 Əli Abbasova yeni vəzifə verildi

12:15 Bakıda mənzillərin qiyməti bahalaşa bilər

12:01 Ucarlılardan ölkə başçısına şikayət: "Bizi Ziya Məmmədovun zülmündən xilas edin"

11:47 Həmməruzəçilər Azərbaycana gəlir

11:25 Ramil Usubovdan yeni təyinat

11:05 Britaniyada terror təhlükəsi səviyyəsi kritik həddə qaldırılıb

11:03 Samir Şərifov Azərbaycanı beynəlxalq qalmaqala sürükləyir

10:47 Tramp: “Kim Çen In nüvə silahı olan dəlidir“

10:21 Biləcəri sakini 80 yaşlı anasını döyüb

10:04 Atəşkəs 120 dəfə pozulub

23 MAY 2017

20:33 Azərbaycanlı aktrisa Türkiyədə podyuma elə geyimdə çıxdı ki... (VİDEO)

20:22 Zaqatalda konsert verən cinsi azlıq danışdı (FOTO/VİDEO)

20:16 Tarif Şurası qiymətləri müəyyənləşdirdi

19:30 Avropa İttifaqından Qarabağ açıqlaması

19:16 Azərbaycanlı oliqarxın İsmayıllıdakı milyonluq villası (VİDEO)

19:09 Baş Prokurorluq sayt rəhbərinə xəbərdarlıq etdi

19:00 İlham Əliyevə təbrik məktubları gəlir

17:00 Mogerini Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması haqda

16:48 “İslam Oyunlarının keçirildiyi yer həmin ölkənin idmana hazırlığı ilə ölçülür”

16:21 “Azad Ticarət Zonası haqqında qanun hazırlanıb”

16:08 Bəstəkar məmuru məhkəməyə verdi

15:55 Dubayda “ağıllı” çimərliklər yaradıldı

15:32 Zakir Həsənov: “Azərbaycan dövləti terrora qarşı çox sərt mövqe nümayiş etdirir”

15:16 İlham Əliyev: “On gün ərzində bir daha gördük ki...”

15:10 Hülya Koçyiğit əməliyyat olunub

14:57 Qozun faydaları

14:36 “Fənərbağça”nın ulduz futbolçusu həbs edildi

14:12 Milli Məclis büdcənin icrasına baxacaq

12:58 Ruhanidən Trampın səfərinə reaksiya

12:34 Suriyada partlayış: yaralılar var

12:18 Tereza Mey: “Mançesterdəki partlayışlar dəhşətli terror aktıdır”

12:06 Trampın çıxışı zamanı nazir yatdı

11:54 Qızıl bahalaşdı

11:31 Sənəd verən abituriyentlərin sayı niyə azdır?

11:28 İsrail vətəndaşının “Bakı sərgüzəştləri”: gömrükdə 35 min dolları əlindən alındı

11:18 Kərəm Həsənovun işçisinin rüşvət terroru - Neftçalalılar dilə gəldilər

11:03 “Cocuq Mərcanlı” yarımstansiyasının inşası başa çatır

10:51 İqbal Ağazadədən “agent” ittihamına sərt cavab

10:39 Prezident və ailəsi bağlanış mərasimində (FOTOLAR)

10:37 Siyavuş Novruzov: “Azərbaycan yeni standartlar müəyyən etdi”

10:21 Birinci vitse-prezident: “Allah bütün müsəlmanları qorusun!”

10:03 “Trampın iqtisadi siyasəti dolların zəifləməsinə gətirib çıxaracaq”

9:50 Cəbhədə erməni təxribatı (RƏSMİ)

9:35 Mançesterdə dəhşətli terror hadisəsi: çox sayda ölü və yaralı var (FOTO/VİDEO)

22 MAY 2017

23:31 “Bakı-2017“nun başlanış mərasimi (FOTO/VİDEO)

19:11 Prezident “Şərəf“ və “Şöhrət“ ordeni verdi, təqaüd ayırdı (SƏRƏNCAM)

19:01 Bakıda dəhşətli yanğın: 2 qardaş yanaraq öldü (FOTO/VİDEO)

17:57 “Azərbaycan Avropa ilə müsəlman dünyası arasında körpü ola bilər”

17:57 Azərbaycan İslamiadanın qalibi oldu (CƏDVƏL)

17:34 ÜAK-la bağlı Lavrova məktub göndərildi

17:10 “Reina” gecə klubu 45 dəqiqədə söküldü

16:56 Azərbaycan ilbiz ixracına başladı

16:32 Türkiyə və Gürcüstan iqtisadi əlaqələrin inkişafını müzakirə edəcək

16:18 Everestdə üç alpinist həlak olub

16:00 Trampın Fələstin tələbini İsrail yerinə yetirdi

15:46 Səməd Seyidov: “Qarşı tərəfin razılığının olması sual altındadır”

15:12 İran XİN: “Tramp Ərəbistandan pul qoparmaq istəyir”

15:08 “Instagram” sağlamlığa ziyandır?

14:53 Donald Tramp İsrailə gəlib

14:28 Avropanın ən böyüyü – “Fənərbağça”

14:05 Ərdoğana qarşı sui-qəsdin qarşısı alındı

13:54 Avtoşluğa görə həbs olunan məmur oğlu ilə sakinlər arasında qarşıdurma - FOTOLAR

13:31 Azərbaycanın ən seksual aparıcısının Misir səyahətindən - FOTO/VİDEO

12:50 Bakıda məhkum öldü

12:36 “Dərslər sentyabrın 1-də başlayıb, mayın 25-də tamamlanmalıdır”

12:14 Bu gün Bakıda pulsuz elektrik qatarı işləyəcək

12:00 Samir Əliyev: “Banklar müştərilər ilə “müharibə” vəziyyətinə düşüb”

11:25 Türkmənistan baş nazirinin müavini intihar edib

11:03 Medvedev İstanbulda Ərdoğanla görüşəcək

10:56 Azərbaycanda 140 minə yaxın məmur ixtisar olunacaq? - Rəsmi açıqlama

10:51 İlham Əliyev Abu Dabinin vəliəhdi ilə görüşüb

10:26 “Azərbaycan Qarabağın müstəqilliyini heç vaxt tanımayacaq”

10:19 Abşeronda 37 yaşlı kişi intihar edib

9:53 Ötən axşam cəbhədə nə baş verdi? - RƏSMİ

9:44 Azərbaycanda bu bəylə gəlinin görüntüsü izlənmə rekordu qırır - VİDEO



loading...
Əlişir Usmanov: Varissiz milyarder - FOTOLAR

“Bakı biznes üçün əlverişlidir…”
İşlədiyi reklam şirkətindən qovulub milyon dollarlıq biznes qurdu - FOTOLAR

“Ya evə gedib ağlayacaqdım, ya da hərəkətə keçərək, sevdiyim işi görəcəkdim"
Baş Prokurorluq sayt rəhbərinə xəbərdarlıq etdi

Qərəzli və qanunvericiliyin tələblərinə zidd məlumatların yayılması davam etdiriləcəyi təqdirdə...
İTV-də yeni təyinatlar


İctimai Televiziya və Radio Yayımları Şirkətində yeni təyinatlar olub.
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016