Slavyan Universitetində növbəti qalmaqal AZAL Türkiyədə narazılıq yaratdı - Baqajlar ünvana çatmadı İdarə müdirinin Əhmədzadənin xeyir-duası ilə taladığı dövlət vəsaiti Həmyerlilərimizin “O səs”də başına gətirilən şok oyunlar - MÜSAHİBƏ
 

Tanınmış yazarlardan yeni sözlərə SƏRT ETİRAZ

Tarix 13.07.16, 15:00

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

Azərbaycan dilinə yeni sözlər əlavə olunub və sosial şəbəkələrdə bu hadisə fərqli reaksiyalarla qarşılanıb.

 
Rus dilindən tərcümə edilmiş sözlər (şpilka - ipəzor, kupalnik – geyçim, ofisiant – süfrəçi) qəbul olunmalıdırmı? Azərbaycan dilində bu sözlər işlədilməlidirmi?
 
Kulis.Az bu barədə tanınmış qələm adamlarından münasibət öyrənib. Rəyləri təqdim edirik.
 
Əkrəm Əylisli: “Bu saatki Azərbaycan dili, yəni saytlardakı dil biabırçı vəziyyətdədir. Elə saytlar var ki, elementar dil qaydalarına belə əməl eləmirlər.
 
Mən lüğətlərin içindən yalnız keçən ilki lüğəti əsaslı, məsuliyyətli iş hesab edirəm. İndi hər sahədə məsuliyyətsizlik var. Bu məsuliyyətsizlik dilə də keçib. Məsələn, bir vaxtlar “plyaj” sözünü çevirib eləmişdilər “çimərlik”. Onu da elə bəh-bəhlə qarşıladılar ki, sanki böyük bir iş görüblər. Ancaq çimərlik sözünün kökü yoxdur. Azərbaycan dilində kökü olmayan söz həqiqi sayılmır. Ona görə də “çimərlik” qondarma sözdür. Ağacın kökü olduğu kimi sözün də kökü olur. Kökü olmayanda qırılıb düşür.
 
Bu yeni sözlər gətirmək ənənəsi bizə türklərdən keçdi. Sizə deyim ki, türklər də dilə yeni daxil olmuş bu sözlərdən razı deyildilər. Məsələn, bizdə türklərdən keçmə bir söz var: yazar. Bu sözün də kökü yoxdur. “Yazıçı” sözü anlaşılır, “yazı” sözünə “çı” şəkilçisi əlavə edilib və söz yaranıb. Yazar isə süni sözdür. Bizə belə süni, sintetik sözlər lazım deyil. Bir dəfə mən belə bir şey demişdim, sözümü qəribçiliyə saldılar: “Hüseyn Cavidin dili sintetikdir, onu nə ziyalı mühitində, nə də kənddə başa düşmək olmaz”.
 
Süni dil açmır məni. Söz insanın içindən gəlməlidir, söz hissiyyatın içindədir, hissin şəklidir, içəridə olanın göstəricisidir. İndi elə söz deyirlər ki, onun arxasında heç nə görünmür. Söz gərək bir mənzərə yaratsın. Yarada bilmirsə o mənzərəni, deməli süni və sintetikdir. İndi də sözün başına o qədər oyun gətirirlər ki...
 
Rus dilindən çevirirlər, bərbad günə qoyurlar. Özü də əksəriyyəti rus dilindən xəbərsizdir. Buna görə də dilimizin anasını ağladırlar. Dil cəmiyyətin göstəricisidir. Cəmiyyətdəki eybəcər keyfiyyətlər dilə keçir. Dil mədəni səviyyənin göstəricidir. Hansı dildə danışırsa o sənin mədəni səviyyəni göstərir. İndi lüğətləri mənəviyyatsız adamlar düzəldirlər. Dilin içini bilməyən, Azərbaycan dilini hiss eləməyən adamlar. Məsələn, mən əsər yazanda, ya da tərcümə eləyəndə Əylisin yuxarı başından aşağısına düşüb adamları xəyalımda danışdırıram. Məsələn, bir dəfə eqoist sözünü Azərbaycan dilində necə işlədəcəyimi düşündüm. Anam bir nəfər haqqında belə dedi: “Özünü tək istəyəndir o”. Heç nədən umacağı olmayan adam olduğu üçün o sözün qarşılığını tapmışdı. Mənim tərcüməm olan Henrix Bölün “O illərin çörəyi” əsərini çevirəndə də xəyalımda adamları danışdırmışam. Özüm əsəri başa düşürdüm, amma Azərbaycan dilində onun ifadəsini tapa bilmirdim. Buna görə də təsəvvürümdə insanları danışdırırdım. İndi mahnılarda, teatrlarda, həyatımızda olan dil hamısı iç-içə, bir yerdədir, heç biri bir-birindən ayrı deyil”.
 
Elçin Şıxlı: “İpəzor” çox mənasız görünür, "geyçim" yerinə sadəcə "çimərlik" deyərdim. Bir sözün iki məna daşıması praktikası var. "Süranə” - süni və yersizdir. Mən "vertolyot" və "helikopter" əvəzinə "dikuçar" deyərdim. Bir bunu da müzakirəyə çıxarın. Bunu kim edir? Çox maraqlıdır. "Süfrəçi" qulağa pis gəlir. "Saqi" maraqlı olardı. Həm də "süfrəçi-süpürgəçi"dən poetik səslənir”.
 
Əsəd Cahangir: “Mən bu haqda yazmışam, uğurlu tapıntı deyil. Məsələn, “geyçim” sözü.
 
1. Səslənməsi uğurlu deyil. Dilə yatmır. Bu məsələnin fonetik tərəfidir.
 
2. Sözün birinci hissəsi leksik-qrammatik omonimlik hesabına ikinci mənaya yol açdığından söz gülüş hədəfinə çevrilə bilər. Bu məsələnin leksik-qrammatik tərəfidir.
 
3. Çox şeyi geyinib çimmək olar. Sözün mənası konkret olmalıdır.
 
Söz çox şeyləri işarələyir. Bu isə məsələnin semantik tərəfidir. Beləliklə, fonetik, leksik-qrammatik və semantik baxımdan özünü doğrultmadığından qeyri-məqbul sayılmalıdır. Hərə öz başı çıxan işlə məşğul olsa, yaxşıdır. Ümumən isə dildəki sözlərin milliləşməsini alqışlamaq lazımdır. Bir şərtlə ki bu işlə həvəskarlar yox, professionallar məşğul olsunlar.
 
“İpəzor”, “Süranə”, “Süfrəçi” sözlərinin hamısı uğursuzdur və lazımsızdır. Bu bizi dünyadan uzaq salır. “İpəzor” anlaşılmır nə deməkdir. “Süranə” də həmçinin. Bu, ümumiyyətlə gülməlidir.  “Ofisiant”ı təzə sözlə əvəz etməyə ehtiyac yoxdur. O söz dildə vətəndaşlıq hüququ qazanıb artıq”.
 
Rəbiqə Nazimqızı: “İpəzor” çox gülünc səslənir, yeri gəlmişkən, rusca "şpilka" dediyimiz sözün qarşılığı var bizdə - sancaq. Ruslarda da sancaq həm saç üçün, həm paltar üçün ola bilər, yəni müxtəlif məqsədlərlə istifadə oluna bilər. “Süranə” ümumiyyətlə absurddur. Çünki bizim dildə cins kateqoriyası yoxdur və belə qondarma söz gülüşdən başqa heç bir reaksiya doğurmur. Biz “şairə” sözünü lüğətdən çıxarmaq istəyirik ki, cinsi ayrı-seçkilik olmasın, alimlərimiz geri gedirlər... "Geyçim"ə gəlincə, əslində, o sözlərin içərisində nisbətən məntiqlisi elə budur, normal sözdür, işlətmək də olar, yavaş-yavaş dil də öyrənər. Di gəl ki, bizim camaat bir az söz bəzəməyə meyllidir və dərhal cinsi azlıqları yada salacaq deyə, daha normal qarşılıq tapmaq olar.”
 
Aqşin Yenisey: “Dil üzərində aparılan istənilən yaradıcılıq işini alqışlamaq lazımdır. Amma bir məsələ var ki, dil ən təbii formada şairdə yenilənir, çünki şair dilin musiqisini eşidir və sözə çevirir. Yazıçıya isə dilin daha çox oturuşmuş, təcrübə qazanmış qatı gərəkdir. Yeni söz yaradıcılığından söhbət gedirsə, işi şairlərə etibar edəcəksən. Amma şair özü dildəki boşluğu hiss edə bilmirsə, deməli, o, öz dilinin səsini eşitmir, yazdığı dilin buraxdığı "xoruzları" tuta bilmir. Ona görə də onun işini görən dilçi alim "ipəzor" sözünü gavur dilinin ahəngində yaradır. Əslində, bu gün süni şəkildə düzəldilən yeni sözləri dil ədəbiyyatdan almalıdır, amma biz hələ ədəbiyyatın özünü ordan-burdan alırıq. Daha yaxşı olar ki, bu cür neologizmlərin yaradılması Azərbaycan ədəbiyyatında dil faktı kimi təsdiq olunmuş şair və yazıçıların ixtiyarına buraxılsın. Çünki canlı dillə ən çox onlar ünsiyyətdə olurlar”.
 
Şərif Ağayar: “İdeyanı alqışlayıram. Bu mərhələlər əvvəl-axır keçiləcək. Çünki elə sözlər var ki, danışıq dilində nə qədər işlətsək də, ədəbi dilimizdə vətəndaşlıq qazana bilmir. Amma seçim edəndə, söz yaradanda bir az hissiyyatlı davranmalıyıq. Bu neyrocərrahiyyə kimi bir şeydir. Misal üçün “İpəzor” sözünü seçən adamın Azərbaycan dili hissiyyatı yoxdur. Heç olmasa dilin ahəng qanuna uyğun gələn bir söz tapaq də. “Süranə” də onun kimi. Fars ahəngindədir. Gül kümü “Sürmək” feili zorakılığa məruz qalır. Ancaq “Geyçim” və daha çox “Süfrəçi” sözlərini məqbul hesab edirəm. Rahat sözlərdir. Misal üçün türklər “Qapmaq” və “Qaçmaq” feilindən “Çanta oğurlayan” mənasını verən “Qapqaç” sözünü yaradıblar. Gözəldir. Bu mənada “Geyçim” uğurludur. “Süfrəçi” də “-çı” şəkilçisini qəbul etməklə peşə mənasını verən sözlərimizlə rahatca qohum ola bilər. Yazı yazan yazıçı olan kimi, süfrə düzəldən də süfrəçi ola bilər. İlk baxışdan qulağa naxoş dəyə bilər, amma zaman keçdikcə öyrəşəcəyik. Bu sözü eşidən anda beynimdə bir cümlə dolaşdı: “Kafedə oturan kimi süfrəçini çağırdım.” Məncə gedir.”

MilliYol.Az



Xəbərin oxunma sayı : 58

loading...

Ədəbiyyat

Önəmli

Son xəbərlər

16 YANVAR 2017

22:37 İlham Əliyev Davosda görüşlər keçirib - FOTO

21:31 Məktəbdə biabırçılıq: müəllim şagirdi döydü - VİDEO

20:04 Emin Ağalarov əkizləri və Əminə ilə gəzintidə - VİDEO

19:26 Prezidentin tənqid etdiyi “Azəraqrartikinti”də talan - Oliqarx-deputatın əməlləri

18:47 “Hz.Aişəyə haram sayılmır, mənə haram oldu?“ - Aparıcı hövsələdən çıxdı

16:58 Zaur Hüseynov “Prezidentlərin danışan şəkillər lövhəsi”ni niyə sökdürüb? - Fotolar

14:54 Rəfael Cəbrayılovla Eldar Mahmudovun biznes sirləri

14:37 Kardiologiya İnstitutunun adamı infarkt edən rüşvət qiymətləri

15 YANVAR 2017

14:25 Bütün kəndin kişiləri əqli qüsurlu qadına təcavüz etdi - ŞOK HADİSƏ

13:26 Azərbaycanlı qızın videosu rekord qırır

13:22 Şəhid Fikrət Bəşirov harda dəfn olunacaq?

12:27 Kamran Ağayev Portuqaliyada dala saldı - FOTO/VİDEO

11:58 Azərbaycanlılar “O səs Türkiyə”dən belə ayrıldı - VİDEO

11:30 Cəbhədən acı xəbər gəldi: Şəhidimiz var

11:00 Göyərtəsində 110 miqrantın olduğu gəmi batdı

14 YANVAR 2017

16:02 Ramil Usubov 2 rəisi işdən çıxartdı

14:43 İlham Əliyev Davosda yeni prezidentlə görüşəcək

13:35 Azərbaycanda silah alverçilərinə qarşı əməliyyat: həbs olunanlar var

12:43 Bakıda vəzifəli şəxs özünü niyə asdı? - TƏFƏRRÜAT

11:37 Supermarketdə təcavüz ŞOKU - Sahibkar qadın işçisini zorladı

11:03 Nokia 8-in ilk görüntüsü sızdırılıb - VİDEO

10:30 Azərbaycanda yol terroru: 6 ölü, 19 yaralı

10:05 Əqli-qüsurlu kişi ilə dəfələrlə əlaqədə olan çilingər... - Mingəçevirdə dəhşət

13 YANVAR 2017

20:23 Prezident icra başçısı ilə bağlı sərəncam imzaladı

14:59 “Eldar Mahmudovla danışmışam, dedi ki,...”

13:52 İlham Əliyevin məqaləsinin TAM MƏTNİ

13:40 Bakıda supermarket müştəriləri necə aldadır? - FOTOFAKT

13:30 Məktəb direktorunun səs yazısı yayıldı - “Gəl yanıma...”

12:36 General əmlak tələb edir, azadlıq vəd edir - İş adamının vəkilindən Prezidentə müraciət

12:28 “Aİ-92“ markalı benzinin qiyməti qalxacaqmı? - DİQQƏT

12:14 Məşhur aparıcı “Lider“dən getdi

12:00 Bakıda toydan çıxan tanınmış müğənnilərin pulları əllərindən alındı

11:00 Azərbaycanda benzin bahalaşdı

12 YANVAR 2017

20:08 DİN Mehman Hüseynovla bağlı Baş Prokurorluq qarşısında vəsatət qaldırdı

18:56 Prezident sərəncam imzaladı: vergi borcları üzrə faizlər silinir

16:57 “Bunu direktor xoşlayırdı və dəfələrlə ərimə...“ - Seks qalmaqalının qurbanı olan xanım müəllim

16:47 “Ərim məni vururdu, fiziki təcavüz...” - Azərbaycanlı müğənni

16:39 Bu raket İrəvanı yerlə yeksan edə bilər - Dağıdıcı silahlarımız

16:30 Daha bir türk klubu “Qarabağ“ın futbolçusuna elçi düşdü

15:38 Pensiyalar niyə gecikdirilir? - Rəsmi açıqlama

14:01 “Avropa haradır?“ -Orxan Pamukun essesi

13:48 Prokuror vitse-admiral Sultanova ağır cəza tələb etdi

13:32 Dollar satışının bərpası “qara bazarı” çökdürdü - QİYMƏTLƏR

12:27 “Mənə Aygün Kazımovayla qızının seks videosunu göstərdi“ - Məktəb direktoru

12:20 Nazir müavini təyin edilən Mətin Eynullayev kimdir?

12:15 Sami Yusif Bakıya gəlir

11:25 Prezident yeni nazir müavini təyin etdi

10:44 Slavyan Universitetində növbəti qalmaqal

10:35 Bakıda yol faciəsi: 3 nəfər maşının altında qalıb öldü

10:25 Prezident qızı yeni vəzifəsi, həyatı və gələcək dəyişikliklərdən danışdı

9:30 Mario Varqas Lyosa: Romanlar yalan danışır

9:20 “Taliban” girovların görüntülərini yaydı - VİDEO

9:17 Səhiyyə Nazirliyindən XƏBƏRDARLIQ

11 YANVAR 2017

21:48 İlham Əliyev hansı oliqarxları və niyə hədələdi?

21:37 Türkiyədə çevriliş baş tutsaydı Ərdoğanın yerinə bu şəxs gələcəkdi - İDDİA

21:28 Mehriban Əliyeva dövlət katibi ilə görüşüb

21:15 Televiziyalardan Qənirə Paşayevanın açıqlamasına REAKSİYA

19:34 Şəmkirdə direktorla müəllimə arasında seks videosu QALMAQALI

18:25 Vüsal Kərimli vəzifəsindən qovulur - BNA fiaskosundan sonra...

18:10 Banklara “yaşıl işıq“ - ŞAD XƏBƏR

16:06 Prezident yeni hərbi texnikalarla tanış oldu - FOTO

15:40 AZAL Türkiyədə narazılıq yaratdı - Baqajlar ünvana çatmadı

15:30 “Mehman Hüseynovun aldığı nəfəs də yalandan gedib-gəlir” - DİN

13:53 İdarə müdirinin Əhmədzadənin xeyir-duası ilə taladığı dövlət vəsaiti

13:44 Daha bir generala cinayət işi açılıb

13:18 “Bizə ən böyük zərbəni bank sektoru vurdu“ - Prezident

12:46 Telekanallar Flora Kərimovaya qadağa qoyub

11:37 Lənkəranda bacısı öldürüb dənizə atdığını deyən qardaş azadlıqda

11:27 Neftçalada pambıq reketi - İcra başçısı sahibkarlara divan tutur

10:40 Mübariz Mənsimov 35 tanker aldı

9:55 Türkiyədəki soyuq hava bizə gəlir - Diqqət!

9:50 Maşın bazarında vəziyyət necədir?

9:17 “İki uzunqulağın arpasını bölə bilməyən, bizə dərs öyrədir” - İlham Əliyev

9:01 Bakıda nəvəsini öldürən baba: “Məni söydüyü üçün onu boğdum”

10 YANVAR 2017

20:08 “İkinci toyumu Bakıda edəcəyəm“ - MÜSAHİBƏ

19:47 Dollar 1.89-a manat oldu - Azərbaycanda

19:45 Əli İnsanovla bağlı qərar verildi

19:31 Həmyerlilərimizin “O səs”də başına gətirilən şok oyunlar - MÜSAHİBƏ

19:15 Çavuşoğlu çevriliş gecəsi Kəmaləddin Heydərova niyə zəng edib?

19:00 Ermənistan əsgərimizin meyitini niyə qaytarmır?

16:32 Beynəlxalq Banka yeni rəhbər seçildi

16:20 69 qadını öldürən keçmiş polisdən ŞOK ETİRAF

15:18 “Maaş və pensiyalar yenə də artmalıdır“ - Prezident

15:11 Kəskin soyuqlar Azərbaycana gəlir - XƏBƏRDARLIQ!

14:49 “Böhrandan çıxış yolu tapılıb“ - İlham Əliyev

14:07 ANS-in keçmiş aparıcısının əri ilə özəl videosu yayıldı

14:00 Nurayı ağladan məhkəmə icraçıları haqda araşdırma başladı

13:31 Bir neçə illik borclar da yeni tariflə ödəniləcək - “Azəriqaz”dan Yeni İl “sürprizi”

13:00 İlham Əliyev nazirləri topladı

10:48 Lotu Quli Bakıdakı atışmadan danışdı

10:31 Tramp qələbə qazandı, azərbaycanlı milyarder 1,8 milyard varlandı

10:23 Bu gün Beynəlxalq Banka yeni rəhbər təyin olunacaq

9:53 Bakıda müəllim 9 və 11 yaşlı şagirdlərinə təcavüz edib

09 YANVAR 2017

15:45 Rüstəm Usubovdan ANS-lə bağlı danışdı

15:30 “İlk ərim məndən 16, indiki ərim isə 18 yaş böyükdür“ - Azərbaycanlı müğənni

15:08 Mübariz Mənsimovdan FHN-ə xüsusi hədiyyə - VİDEO

15:03 “Baş Prokurorluğa məlumat vermişik” - Mirşahin danışdı

14:34 Azərbaycanda ölümcül virus yayılıb? - AÇIQLAMA

13:53 Bakı və Moskva arasında GİZLİ SAZİŞ

13:23 “Bank təklifinizi qəbul etməsə, krediti qətiyyən ödəməyin!” - Ekspert

13:11 “Dağıstanda kimi tapdılar, gətirib millidə oynadırlar“ - MÜSAHİBƏ

12:52 Azərbaycanlı milyarder Türkiyəni ayağa qaldırdı

12:37 Metroda gediş haqqı qalxacaq? - AÇIQLAMA

12:18 Kriminal qruplaşmalar arasında atışma oldu - Bakıda

12:00 Qənirə Ataşovanın ölkədən çıxışına qadağa qoyulub - FOTOFAKT

08 YANVAR 2017

14:47 Sərxoş Lisa yenə özünü rüsvay etdi - FOTO

14:30 “Bəlkə Tramp Rusiyanın casusudur?”

12:42 Baş nazir “offşor“lara qadağa qoydu

12:24 Evini Azərbaycan bayrağının rənglərinə bürüdü - FOTOLAR

12:18 Millət vəkili və komitənin sədr müavini Nurayla görüşdü

11:43 Naxçıvanın 2017-ci il dövlət büdcəsi təsdiq edilib

11:38 Azərbaycanlı müğənni mikroinfarkt keçirdi - FOTO

11:24 Qənirə Paşayevaya yeni vəzifəyə verildi

11:10 Prezidentin qızı 113 dollarlıq libas geyindi - FOTOLAR

07 YANVAR 2017

17:21 “Qarabağ məsələsində artıq məğlub olmuşuq” - Sarkisyan

17:06 Nurayın atası danışdı: “Uşaq məndən imtina etdi“

17:00 Bakı-Şamaxı yolunda təhlükə

15:50 Nurayın doğma atası Əvəz Bayramov doğum evinin həkimi imiş

14:48 “Atamı ilk dəfə məhkəmədə gördüm” - 10 yaşlı Nuray danışdı

14:09 Həbsxanada dəhşət: məhbusların başları kəsildi - FOTO



loading...
8 yaşında varlandı, heç vaxt evlənmədi - Milyonçu mason üzvünün qəribə həyatı

O, dünyaca məşhur çay brendinin yaradıcısıdır. 8 yaşından işləməyə başlayıb. Amerikanın müxtəlif ştatlarında ən qara işlərdə işləyib. 25 yaşında iş adamına, 35 yaşında böyük bir markanın sahibinə çevrilib. Söhbət Tomas Liptondan gedir.
Rusiya səfirini öldürən polislə bağlı maraqlı faktlar


Dünən Ankarada sərgi salonunda keçirilən tədbir zamanı Rusiyanın Türkiyədəki səfiri Andrey Karlovu güllələyərək öldürən 1994-cü il təvəllüdlü Mövlud Mert Altıntaşla bağlı yeni faktlar üzə çıxıb.
“Hz.Aişəyə haram sayılmır, mənə haram oldu?“ - Aparıcı hövsələdən çıxdı
"Öteki Gündem" verilişinin aparıcısı Cansu Canan Özgən canlı yayımda özündən çıxıb.
Məşhur aparıcı “Lider“dən getdi
"Lider TV"nin məşhur aparıcısı kanalla vidalaşıb.
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016