Beyləqanda yonca oğurluğu: yarım milyonu kim mənimsədi? (ŞİKAYƏT) “Kontakt Home“ mağazasında dava düşdü (BİABIRÇI VİDEO) “Faytonçu” Nazim: “Məni bu vəziyyətə ElMed Klinikası və Elman Əzimov saldı“ ADAU-nın müasir tələbə yataqxanası (FOTOLAR)
 

Tanınmış yazarlardan yeni sözlərə SƏRT ETİRAZ

Tarix 13.07.16, 15:00

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

Azərbaycan dilinə yeni sözlər əlavə olunub və sosial şəbəkələrdə bu hadisə fərqli reaksiyalarla qarşılanıb.

 
Rus dilindən tərcümə edilmiş sözlər (şpilka - ipəzor, kupalnik – geyçim, ofisiant – süfrəçi) qəbul olunmalıdırmı? Azərbaycan dilində bu sözlər işlədilməlidirmi?
 
Kulis.Az bu barədə tanınmış qələm adamlarından münasibət öyrənib. Rəyləri təqdim edirik.
 
Əkrəm Əylisli: “Bu saatki Azərbaycan dili, yəni saytlardakı dil biabırçı vəziyyətdədir. Elə saytlar var ki, elementar dil qaydalarına belə əməl eləmirlər.
 
Mən lüğətlərin içindən yalnız keçən ilki lüğəti əsaslı, məsuliyyətli iş hesab edirəm. İndi hər sahədə məsuliyyətsizlik var. Bu məsuliyyətsizlik dilə də keçib. Məsələn, bir vaxtlar “plyaj” sözünü çevirib eləmişdilər “çimərlik”. Onu da elə bəh-bəhlə qarşıladılar ki, sanki böyük bir iş görüblər. Ancaq çimərlik sözünün kökü yoxdur. Azərbaycan dilində kökü olmayan söz həqiqi sayılmır. Ona görə də “çimərlik” qondarma sözdür. Ağacın kökü olduğu kimi sözün də kökü olur. Kökü olmayanda qırılıb düşür.
 
Bu yeni sözlər gətirmək ənənəsi bizə türklərdən keçdi. Sizə deyim ki, türklər də dilə yeni daxil olmuş bu sözlərdən razı deyildilər. Məsələn, bizdə türklərdən keçmə bir söz var: yazar. Bu sözün də kökü yoxdur. “Yazıçı” sözü anlaşılır, “yazı” sözünə “çı” şəkilçisi əlavə edilib və söz yaranıb. Yazar isə süni sözdür. Bizə belə süni, sintetik sözlər lazım deyil. Bir dəfə mən belə bir şey demişdim, sözümü qəribçiliyə saldılar: “Hüseyn Cavidin dili sintetikdir, onu nə ziyalı mühitində, nə də kənddə başa düşmək olmaz”.
 
Süni dil açmır məni. Söz insanın içindən gəlməlidir, söz hissiyyatın içindədir, hissin şəklidir, içəridə olanın göstəricisidir. İndi elə söz deyirlər ki, onun arxasında heç nə görünmür. Söz gərək bir mənzərə yaratsın. Yarada bilmirsə o mənzərəni, deməli süni və sintetikdir. İndi də sözün başına o qədər oyun gətirirlər ki...
 
Rus dilindən çevirirlər, bərbad günə qoyurlar. Özü də əksəriyyəti rus dilindən xəbərsizdir. Buna görə də dilimizin anasını ağladırlar. Dil cəmiyyətin göstəricisidir. Cəmiyyətdəki eybəcər keyfiyyətlər dilə keçir. Dil mədəni səviyyənin göstəricidir. Hansı dildə danışırsa o sənin mədəni səviyyəni göstərir. İndi lüğətləri mənəviyyatsız adamlar düzəldirlər. Dilin içini bilməyən, Azərbaycan dilini hiss eləməyən adamlar. Məsələn, mən əsər yazanda, ya da tərcümə eləyəndə Əylisin yuxarı başından aşağısına düşüb adamları xəyalımda danışdırıram. Məsələn, bir dəfə eqoist sözünü Azərbaycan dilində necə işlədəcəyimi düşündüm. Anam bir nəfər haqqında belə dedi: “Özünü tək istəyəndir o”. Heç nədən umacağı olmayan adam olduğu üçün o sözün qarşılığını tapmışdı. Mənim tərcüməm olan Henrix Bölün “O illərin çörəyi” əsərini çevirəndə də xəyalımda adamları danışdırmışam. Özüm əsəri başa düşürdüm, amma Azərbaycan dilində onun ifadəsini tapa bilmirdim. Buna görə də təsəvvürümdə insanları danışdırırdım. İndi mahnılarda, teatrlarda, həyatımızda olan dil hamısı iç-içə, bir yerdədir, heç biri bir-birindən ayrı deyil”.
 
Elçin Şıxlı: “İpəzor” çox mənasız görünür, "geyçim" yerinə sadəcə "çimərlik" deyərdim. Bir sözün iki məna daşıması praktikası var. "Süranə” - süni və yersizdir. Mən "vertolyot" və "helikopter" əvəzinə "dikuçar" deyərdim. Bir bunu da müzakirəyə çıxarın. Bunu kim edir? Çox maraqlıdır. "Süfrəçi" qulağa pis gəlir. "Saqi" maraqlı olardı. Həm də "süfrəçi-süpürgəçi"dən poetik səslənir”.
 
Əsəd Cahangir: “Mən bu haqda yazmışam, uğurlu tapıntı deyil. Məsələn, “geyçim” sözü.
 
1. Səslənməsi uğurlu deyil. Dilə yatmır. Bu məsələnin fonetik tərəfidir.
 
2. Sözün birinci hissəsi leksik-qrammatik omonimlik hesabına ikinci mənaya yol açdığından söz gülüş hədəfinə çevrilə bilər. Bu məsələnin leksik-qrammatik tərəfidir.
 
3. Çox şeyi geyinib çimmək olar. Sözün mənası konkret olmalıdır.
 
Söz çox şeyləri işarələyir. Bu isə məsələnin semantik tərəfidir. Beləliklə, fonetik, leksik-qrammatik və semantik baxımdan özünü doğrultmadığından qeyri-məqbul sayılmalıdır. Hərə öz başı çıxan işlə məşğul olsa, yaxşıdır. Ümumən isə dildəki sözlərin milliləşməsini alqışlamaq lazımdır. Bir şərtlə ki bu işlə həvəskarlar yox, professionallar məşğul olsunlar.
 
“İpəzor”, “Süranə”, “Süfrəçi” sözlərinin hamısı uğursuzdur və lazımsızdır. Bu bizi dünyadan uzaq salır. “İpəzor” anlaşılmır nə deməkdir. “Süranə” də həmçinin. Bu, ümumiyyətlə gülməlidir.  “Ofisiant”ı təzə sözlə əvəz etməyə ehtiyac yoxdur. O söz dildə vətəndaşlıq hüququ qazanıb artıq”.
 
Rəbiqə Nazimqızı: “İpəzor” çox gülünc səslənir, yeri gəlmişkən, rusca "şpilka" dediyimiz sözün qarşılığı var bizdə - sancaq. Ruslarda da sancaq həm saç üçün, həm paltar üçün ola bilər, yəni müxtəlif məqsədlərlə istifadə oluna bilər. “Süranə” ümumiyyətlə absurddur. Çünki bizim dildə cins kateqoriyası yoxdur və belə qondarma söz gülüşdən başqa heç bir reaksiya doğurmur. Biz “şairə” sözünü lüğətdən çıxarmaq istəyirik ki, cinsi ayrı-seçkilik olmasın, alimlərimiz geri gedirlər... "Geyçim"ə gəlincə, əslində, o sözlərin içərisində nisbətən məntiqlisi elə budur, normal sözdür, işlətmək də olar, yavaş-yavaş dil də öyrənər. Di gəl ki, bizim camaat bir az söz bəzəməyə meyllidir və dərhal cinsi azlıqları yada salacaq deyə, daha normal qarşılıq tapmaq olar.”
 
Aqşin Yenisey: “Dil üzərində aparılan istənilən yaradıcılıq işini alqışlamaq lazımdır. Amma bir məsələ var ki, dil ən təbii formada şairdə yenilənir, çünki şair dilin musiqisini eşidir və sözə çevirir. Yazıçıya isə dilin daha çox oturuşmuş, təcrübə qazanmış qatı gərəkdir. Yeni söz yaradıcılığından söhbət gedirsə, işi şairlərə etibar edəcəksən. Amma şair özü dildəki boşluğu hiss edə bilmirsə, deməli, o, öz dilinin səsini eşitmir, yazdığı dilin buraxdığı "xoruzları" tuta bilmir. Ona görə də onun işini görən dilçi alim "ipəzor" sözünü gavur dilinin ahəngində yaradır. Əslində, bu gün süni şəkildə düzəldilən yeni sözləri dil ədəbiyyatdan almalıdır, amma biz hələ ədəbiyyatın özünü ordan-burdan alırıq. Daha yaxşı olar ki, bu cür neologizmlərin yaradılması Azərbaycan ədəbiyyatında dil faktı kimi təsdiq olunmuş şair və yazıçıların ixtiyarına buraxılsın. Çünki canlı dillə ən çox onlar ünsiyyətdə olurlar”.
 
Şərif Ağayar: “İdeyanı alqışlayıram. Bu mərhələlər əvvəl-axır keçiləcək. Çünki elə sözlər var ki, danışıq dilində nə qədər işlətsək də, ədəbi dilimizdə vətəndaşlıq qazana bilmir. Amma seçim edəndə, söz yaradanda bir az hissiyyatlı davranmalıyıq. Bu neyrocərrahiyyə kimi bir şeydir. Misal üçün “İpəzor” sözünü seçən adamın Azərbaycan dili hissiyyatı yoxdur. Heç olmasa dilin ahəng qanuna uyğun gələn bir söz tapaq də. “Süranə” də onun kimi. Fars ahəngindədir. Gül kümü “Sürmək” feili zorakılığa məruz qalır. Ancaq “Geyçim” və daha çox “Süfrəçi” sözlərini məqbul hesab edirəm. Rahat sözlərdir. Misal üçün türklər “Qapmaq” və “Qaçmaq” feilindən “Çanta oğurlayan” mənasını verən “Qapqaç” sözünü yaradıblar. Gözəldir. Bu mənada “Geyçim” uğurludur. “Süfrəçi” də “-çı” şəkilçisini qəbul etməklə peşə mənasını verən sözlərimizlə rahatca qohum ola bilər. Yazı yazan yazıçı olan kimi, süfrə düzəldən də süfrəçi ola bilər. İlk baxışdan qulağa naxoş dəyə bilər, amma zaman keçdikcə öyrəşəcəyik. Bu sözü eşidən anda beynimdə bir cümlə dolaşdı: “Kafedə oturan kimi süfrəçini çağırdım.” Məncə gedir.”

MilliYol.Az



Xəbərin oxunma sayı : 58

loading...

Ədəbiyyat

Önəmli

Son xəbərlər

21 AVQUST 2017

12:50 Rusiyalı çempionu qətlə yetirmiş azərbaycanlı hələ tutulmayıb

12:45 Rəsmi Ankara qonaqların ayağı altına niyə belə geniş qırmızı xalı sərdi?

12:40 Həccə gedəcək azərbaycanlı zəvvarların səfər qrafiki açıqlanıb

12:24 Sabaha olan hava proqnozu açıqlandı –Bakıda 36 dərəcə isti olacaq

12:18 “100-200 iş adamını Bakıya dəvət etsək, digərləri bizdən küsə bilər”

12:12 Rusiya və ABŞ arasında Ukrayna ilə bağlı məxfi danışıqlar başlanır –Bu gün

12:05 Təhlükəli yoluxucu xəstəliklərlə bağlı vəziyyət nəzarət altındadır

11:50 “ÜAK-ın ləğvi Rusiyada azərbaycanlılar arasında narazılıqla qarşılanıb“

11:40 Fəhlə məktəbin damından yıxılaraq öldü

11:35 Rusiyanın növbəti prezidenti kim ola bilər?- Sorğu

11:30 “Bakının bu cür tədbirlər keçirmək sahəsində böyük təcrübəsi var“

11:20 Ukraynalı müğənni Ruslana: “Muğamı öyrənirəm”

11:05 “Qara bazar”da dolların satışı ucuzlaşdı

10:44 Putinin siyasi və iqtisadi tankı “Rosneft” - heyrətamiz faktlar

10:35 “Atəş aç, qorxaq! Sən kişini öldürəcəksən!”

10:30 Pauerliftinq üzrə dünya ikincisini qətlə yetirmiş azərbaycanlı idmançı tutuldu

10:25 Xalq artistinin evindən seyf oğurlanıb

10:20 Bu günə olan məzənnələr – Rəsmi

10:12 İsmayıllıda avtomobildən düşən sürücünü digər avtomobil vuraraq öldürüb

10:08 Beyləqanda yonca oğurluğu: yarım milyonu kim mənimsədi? (ŞİKAYƏT)

10:05 Ermənilər Ağdamın işğal altında olan ərazilərinə od vurub

20 AVQUST 2017

17:53 Gələn il Azərbaycanda bu işçilərin maaşı 40 faiz artırılacaq

16:05 Prezident Şəmkir-Yeni Göyçə-Dağ Cəyir yolunun açılışında

15:35 Həvva necə olub: 10 ən qədim qadın (SİYAHI)

15:10 Nəcməddin Sadıkov prezidentə raport verdi

14:50 15 yaşlı milyarderin dəbdəbəli həyatı (FOTOLAR)

14:26 Prezident Gədəbəy limonad zavodunu işə saldı

14:01 “Heydər Əsədovu müəllimlikdən gətirib nazir müavini təyin etdirmişəm“

19 AVQUST 2017

15:57 Prezident Göygöldə açılışlar etdi (FOTOLAR)

14:43 “Kontakt Home“ mağazasında dava düşdü (BİABIRÇI VİDEO)

14:35 Prezident sərəncam imzaladı: 11.8 milyon manat ayırıldı

14:28 “Faytonçu” Nazim: “Məni bu vəziyyətə ElMed Klinikası və Elman Əzimov saldı“

11:47 Deputat anons verdi: “Qarabağ münaqişəsinə dair müqavilə hazırlanır”

10:56 Erməni vəkil: “Zabitlərin çoxu Ermənistanı tərk etmək niyyətindədirlər”

10:39 Qubada iki uşaq atasını baltalayıb öldürdülər (VİDEO)

10:19 Məşhur “avtoritet“ Şeyx Həmzət Lənkəranskinin il mərasimində (VİDEO)

10:00 Azərbaycanda qeyri-adi toy (FOTO)

18 AVQUST 2017

17:55 Putinin mətbuat katibinin milyonlara və kriminal keçmişə sahib 27 yaşlı oğlu

17:50 3500 tələbə oxuduğu universiteti dəyişmək üçün müraciət edib

17:40 “Dənizdə hicabla çimmək düzgün deyil“

17:33 Baş Prokurorluq daha bir neçə sayta xəbərdarlıq edib

17:30 Prezident sərəncam imzaladı: 5,78 milyon vəsait ayrıldı

17:18 “Məni azərbaycanlı həkimlər bu hala saldı...“

17:12 Dolların avqustun 21-nə olan məzənnəsi

17:05 Bakıda çağırışa gedən təcilli yardım həkimi döyülüb

16:45 Hindistanda daşqınlar nəticəsində 120-yə yaxın adam həlak olub

16:40 ABŞ Cənubi Asiyaya yönəlik yeni strategiya hazırlayı

16:24 “Nar bağı“ filmi “Oskar“a təqdim olundu

16:20 “Xristian-Demokrat İttifaqına səs verməyin” – Ərdoğan

16:12 “Müsəlmanları Avropaya buraxmayın” - Nazir çağırış etdi

16:05 “20 Yanvar” yaxınlığında avtomobildə 50 min ədəd qeyri-qanuni siqaret aşkarlanıb

15:40 Rusiya əhalisi azalır

15:20 BNA “Sahil“ metrosunda təmir işləri ilə əlaqədar daşıyıcılara xəbərdarlıq məktubu göndərib

15:12 Trampın ən yaxın müttəfiqinin oğlu ABŞ prezidentini tənqid edib

14:55 “Rusiya getdikcə Türküstanda möhkəmlənir“

14:40 Azərbaycan MN ermənilərin yaydığı dezinformasiyalara cavab verdi

14:33 Keçmiş MTN generalı: “Heç kimdən pul almamışam”

14:20 Müəllimlərin işə qəbulu üzrə müsabiqədə bir sıra ixtisaslar üzrə güclü rəqabət mühiti formalaşıb

14:12 Saakaşvili Gürcüstana dönməməsinin səbəbini açıqladı

14:05 “Qara bazar”da qiymətlər – Rubl bahalaşdı

13:30 Zəhərlənmə zamanı necə müalicə olunmalı? –Xalq təbabəti

13:20 Türkiyə prezidenti gələn ay Azərbaycana gəlir

13:12 Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsi sürücülərə müraciət edib

12:56 Nailin qəza törətməsini Şahverdiyev gizlədib? (AÇIQLAMA)

12:50 Barselonadakı məşum teraktın Videoları

12:35 Ermənistanda dəhşət- Hərbçini yandıraraq öldürdülər

12:35 Ermənistanda dəhşət- Hərbçini yandıraraq öldürdülər

12:30 İrandan piyada gələn azərbaycanlının düz bağırsağında narkotik aşkarlanıb

12:20 Müəllimlərin işə qəbulu üzrə müsabiqənin nəticələri elan olundu –Təhsil Nazirliyi

12:12 “Turan” İnformasiya Agentliyi ilə bağlı Vergilər Nazirliyinə müraciət etmişik”

12:05 DİN Göygöldə törədilən qətllə bağlı məlumat yayıb

11:55 Azərbaycanlılarla taciklər arasında qanlı dava:onlarla yaralı var

11:54 ADAU-nın müasir tələbə yataqxanası (FOTOLAR)

11:40 Təranə ilə Renka qalmaqalının əsl səbəbi:“ Kişi davası edir”

11:35 5 yaşlı qız it dişləməsi nəticəsində quduzluqdan ölüb

11:30 Temperatur ötən günlərlə müqayisədə 2-3 dərəcə artacaq

11:20 Azərbaycanda hakim vəfat edib

11:05 Dənizdə batan iki gəncin meyiti tapılıb

10:55 Lənkəranskinin ölümündən bir il keçir

10:50 Naftalanda avtomobil aşıb, 4 nəfər xəsarət alıb

10:45 XİN: Barselonada törədilmiş terror aktlarını qəti şəkildə pisləyirik

10:40 MKİ Barselonadakı terakt barədə 2 ay əvvəl xəbər veribmiş!

10:25 Azərbaycanda ən çox maaş hansı sektorda verilir? – Rəsmi

10:20 Türkiyədə traktorun aşması nəticəsində 7 nəfər ölüb

10:12 İlham Əliyev İspaniya kralına başsağlığı verib

10:05 Daha bir intihar Neftçalada

17 AVQUST 2017

17:55 “Donuz qripi” 600 nəfəri öldürdü

17:45 Ukrayna sərhəd xidməti nə edəcək? – Saakaşvili gəlsə…

17:40 Dolların sabaha olan məzənnəsi

17:33 Azərbaycanlı milyarderin 1,4 milyardlıq hoteli bağlandı

17:23 “Dağlıq Qarabağ məsələsi Rusiyanın xarici siyasət prioritetlərinə aiddir“

17:12 Britaniya Suriyadakı terrorçulara letal silahlar verib?

17:05 “Əsla kasıba ərə getmərəm“

16:50 Sumqayıtda yaşayış binasında yanğın olub, sakinlər təxliyə edilib

16:35 Füzulidə çoban öz qoyunlarını oğurladı

16:30 “Türkiyədə yaxın gələcəkdə güclü zəlzələ olacaq”

16:24 Azərbaycanda oğurlanmış nadir tapıntıların sayı açıqlanıb – Siyahı

16:15 Bu il hansı universitetlər tələbələrini yataqxana ilə təmin edəcək? - Siyahı

15:45 Kəmaləddin Heydərov növbəti dəfə Dünya Taekvondo Federasiyasının vitse-prezidenti təyin edilib

15:40 Neft ölkəsində: ac əhali zooparklardakı heyvanları yeyir

15:31 Azərbaycan əhalisi banklara 6 milyard manatdan çox əmanət qoyub

15:24 Nail Allahverdiyevin törətdiyi qəzanı kim gizlədib?

15:20 Şirvanda qətl törədilib

15:12 Muradla Aslıdan şad xəbər: Evlənirlər

15:05 “Rusiyaya qarşı sanksiyalar Ermənistana da təsir edəcək”

14:50 “Rus ordusunun təhdidlərinə cavab verəcəyik“

14:45 Bakıda evdən 12 min manat pul oğurlandı

14:40 Pullu oxuyan tələbələrə hansı güzəştlər ediləcək?

14:25 Əfqan Muxtarlının həbs müddəti artırıldı

14:20 Azərbaycandakı ən böyük cinayət işi - Prokuror 38 nəfərə 493 il cəza istədi

14:12 Azərbaycanda Qurban bayramı namazının vaxtı açıqlanıb

13:50 Valyuta hərracı başa çatdı – Nəticə

13:45 İntihar edənlərlə bağlı açıqlama – “Onların böyük əksəriyyəti…”

13:25 Ucarda sərnişin avtobusu “KamAZ”a çırpıldı

13:20 “Azərsu” şefinin qardaşı və səfirin qudası: Qorxmaz Hüseynlovla Eldar Həsənovu nə birləşdirir?

13:12 Son 2 ildə nikaha daxil olmaq istəyən 225 nəfərdə QİÇS aşkarlanıb

13:05 “Bəsdirin də, bambılılar...“ - Səidə əsəbiləşdi

12:55 Dənizdə batmış iki gəncin axtarışları davam edir

12:45 Dünyanın aparıcı iki audit şirkəti böyük məbləğdə cərimələnib

12:40 Sabaha olan hava proqnozu



loading...
“Atəş aç, qorxaq! Sən kişini öldürəcəksən!”

1967-ci il oktyabrın 8-də Boliviya hərbçiləri ölkənin mərkəzindəki Yuro dərəsində XX əsrin ən məşhur inqlabçılarından biri Çe Gevaranın başçılıq etdiyi kiçik partizan dəstəsini mühasirəyə alır. Sonra yaxınlıqdakı kənddə 6 atəş səsi eşidilir
Həvva necə olub: 10 ən qədim qadın (SİYAHI)

MilliYol.Az müxtəlif coğrafiyalarda arxeoloji qazıntılar zamanı tapılan ən qədim qadın skeletləri haqqında dünya alimlərinin gəldiyi maraqlı nəticələri təqdim edir.
AzTV-nin aparıcısı canlı efirdə çətin vəziyyətə düşdü (VİDEO)

Azərbaycan Televiziyasının canlı efirində aparıcı çətin anlar yaşayıb.
Tanınmış azərbaycanlı jurnalistin karyerası bitdi

Tanınmış jurnalist Kənan Quluzadə jurnalistikadakı fəaliyyətinə son qoyduğunu açıqlayıb.
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016