Cahangir Əsgərova hökumətlərarası saziş imzalamaq səlahiyyəti kim verib? Xanım idmançıdan Azad Rəhimova ittihamlar: “O, mənim yerimə güləşmir“ MTN-in müstəntiqi iş adamının əmlakını geri qaytarmır Ukraynadakı səfirliyimizin əməkdaşının ermənilərlə ŞOK FOTOSU
 

Tanınmış yazarlardan yeni sözlərə SƏRT ETİRAZ

Tarix 13.07.16, 15:00

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

Azərbaycan dilinə yeni sözlər əlavə olunub və sosial şəbəkələrdə bu hadisə fərqli reaksiyalarla qarşılanıb.

 
Rus dilindən tərcümə edilmiş sözlər (şpilka - ipəzor, kupalnik – geyçim, ofisiant – süfrəçi) qəbul olunmalıdırmı? Azərbaycan dilində bu sözlər işlədilməlidirmi?
 
Kulis.Az bu barədə tanınmış qələm adamlarından münasibət öyrənib. Rəyləri təqdim edirik.
 
Əkrəm Əylisli: “Bu saatki Azərbaycan dili, yəni saytlardakı dil biabırçı vəziyyətdədir. Elə saytlar var ki, elementar dil qaydalarına belə əməl eləmirlər.
 
Mən lüğətlərin içindən yalnız keçən ilki lüğəti əsaslı, məsuliyyətli iş hesab edirəm. İndi hər sahədə məsuliyyətsizlik var. Bu məsuliyyətsizlik dilə də keçib. Məsələn, bir vaxtlar “plyaj” sözünü çevirib eləmişdilər “çimərlik”. Onu da elə bəh-bəhlə qarşıladılar ki, sanki böyük bir iş görüblər. Ancaq çimərlik sözünün kökü yoxdur. Azərbaycan dilində kökü olmayan söz həqiqi sayılmır. Ona görə də “çimərlik” qondarma sözdür. Ağacın kökü olduğu kimi sözün də kökü olur. Kökü olmayanda qırılıb düşür.
 
Bu yeni sözlər gətirmək ənənəsi bizə türklərdən keçdi. Sizə deyim ki, türklər də dilə yeni daxil olmuş bu sözlərdən razı deyildilər. Məsələn, bizdə türklərdən keçmə bir söz var: yazar. Bu sözün də kökü yoxdur. “Yazıçı” sözü anlaşılır, “yazı” sözünə “çı” şəkilçisi əlavə edilib və söz yaranıb. Yazar isə süni sözdür. Bizə belə süni, sintetik sözlər lazım deyil. Bir dəfə mən belə bir şey demişdim, sözümü qəribçiliyə saldılar: “Hüseyn Cavidin dili sintetikdir, onu nə ziyalı mühitində, nə də kənddə başa düşmək olmaz”.
 
Süni dil açmır məni. Söz insanın içindən gəlməlidir, söz hissiyyatın içindədir, hissin şəklidir, içəridə olanın göstəricisidir. İndi elə söz deyirlər ki, onun arxasında heç nə görünmür. Söz gərək bir mənzərə yaratsın. Yarada bilmirsə o mənzərəni, deməli süni və sintetikdir. İndi də sözün başına o qədər oyun gətirirlər ki...
 
Rus dilindən çevirirlər, bərbad günə qoyurlar. Özü də əksəriyyəti rus dilindən xəbərsizdir. Buna görə də dilimizin anasını ağladırlar. Dil cəmiyyətin göstəricisidir. Cəmiyyətdəki eybəcər keyfiyyətlər dilə keçir. Dil mədəni səviyyənin göstəricidir. Hansı dildə danışırsa o sənin mədəni səviyyəni göstərir. İndi lüğətləri mənəviyyatsız adamlar düzəldirlər. Dilin içini bilməyən, Azərbaycan dilini hiss eləməyən adamlar. Məsələn, mən əsər yazanda, ya da tərcümə eləyəndə Əylisin yuxarı başından aşağısına düşüb adamları xəyalımda danışdırıram. Məsələn, bir dəfə eqoist sözünü Azərbaycan dilində necə işlədəcəyimi düşündüm. Anam bir nəfər haqqında belə dedi: “Özünü tək istəyəndir o”. Heç nədən umacağı olmayan adam olduğu üçün o sözün qarşılığını tapmışdı. Mənim tərcüməm olan Henrix Bölün “O illərin çörəyi” əsərini çevirəndə də xəyalımda adamları danışdırmışam. Özüm əsəri başa düşürdüm, amma Azərbaycan dilində onun ifadəsini tapa bilmirdim. Buna görə də təsəvvürümdə insanları danışdırırdım. İndi mahnılarda, teatrlarda, həyatımızda olan dil hamısı iç-içə, bir yerdədir, heç biri bir-birindən ayrı deyil”.
 
Elçin Şıxlı: “İpəzor” çox mənasız görünür, "geyçim" yerinə sadəcə "çimərlik" deyərdim. Bir sözün iki məna daşıması praktikası var. "Süranə” - süni və yersizdir. Mən "vertolyot" və "helikopter" əvəzinə "dikuçar" deyərdim. Bir bunu da müzakirəyə çıxarın. Bunu kim edir? Çox maraqlıdır. "Süfrəçi" qulağa pis gəlir. "Saqi" maraqlı olardı. Həm də "süfrəçi-süpürgəçi"dən poetik səslənir”.
 
Əsəd Cahangir: “Mən bu haqda yazmışam, uğurlu tapıntı deyil. Məsələn, “geyçim” sözü.
 
1. Səslənməsi uğurlu deyil. Dilə yatmır. Bu məsələnin fonetik tərəfidir.
 
2. Sözün birinci hissəsi leksik-qrammatik omonimlik hesabına ikinci mənaya yol açdığından söz gülüş hədəfinə çevrilə bilər. Bu məsələnin leksik-qrammatik tərəfidir.
 
3. Çox şeyi geyinib çimmək olar. Sözün mənası konkret olmalıdır.
 
Söz çox şeyləri işarələyir. Bu isə məsələnin semantik tərəfidir. Beləliklə, fonetik, leksik-qrammatik və semantik baxımdan özünü doğrultmadığından qeyri-məqbul sayılmalıdır. Hərə öz başı çıxan işlə məşğul olsa, yaxşıdır. Ümumən isə dildəki sözlərin milliləşməsini alqışlamaq lazımdır. Bir şərtlə ki bu işlə həvəskarlar yox, professionallar məşğul olsunlar.
 
“İpəzor”, “Süranə”, “Süfrəçi” sözlərinin hamısı uğursuzdur və lazımsızdır. Bu bizi dünyadan uzaq salır. “İpəzor” anlaşılmır nə deməkdir. “Süranə” də həmçinin. Bu, ümumiyyətlə gülməlidir.  “Ofisiant”ı təzə sözlə əvəz etməyə ehtiyac yoxdur. O söz dildə vətəndaşlıq hüququ qazanıb artıq”.
 
Rəbiqə Nazimqızı: “İpəzor” çox gülünc səslənir, yeri gəlmişkən, rusca "şpilka" dediyimiz sözün qarşılığı var bizdə - sancaq. Ruslarda da sancaq həm saç üçün, həm paltar üçün ola bilər, yəni müxtəlif məqsədlərlə istifadə oluna bilər. “Süranə” ümumiyyətlə absurddur. Çünki bizim dildə cins kateqoriyası yoxdur və belə qondarma söz gülüşdən başqa heç bir reaksiya doğurmur. Biz “şairə” sözünü lüğətdən çıxarmaq istəyirik ki, cinsi ayrı-seçkilik olmasın, alimlərimiz geri gedirlər... "Geyçim"ə gəlincə, əslində, o sözlərin içərisində nisbətən məntiqlisi elə budur, normal sözdür, işlətmək də olar, yavaş-yavaş dil də öyrənər. Di gəl ki, bizim camaat bir az söz bəzəməyə meyllidir və dərhal cinsi azlıqları yada salacaq deyə, daha normal qarşılıq tapmaq olar.”
 
Aqşin Yenisey: “Dil üzərində aparılan istənilən yaradıcılıq işini alqışlamaq lazımdır. Amma bir məsələ var ki, dil ən təbii formada şairdə yenilənir, çünki şair dilin musiqisini eşidir və sözə çevirir. Yazıçıya isə dilin daha çox oturuşmuş, təcrübə qazanmış qatı gərəkdir. Yeni söz yaradıcılığından söhbət gedirsə, işi şairlərə etibar edəcəksən. Amma şair özü dildəki boşluğu hiss edə bilmirsə, deməli, o, öz dilinin səsini eşitmir, yazdığı dilin buraxdığı "xoruzları" tuta bilmir. Ona görə də onun işini görən dilçi alim "ipəzor" sözünü gavur dilinin ahəngində yaradır. Əslində, bu gün süni şəkildə düzəldilən yeni sözləri dil ədəbiyyatdan almalıdır, amma biz hələ ədəbiyyatın özünü ordan-burdan alırıq. Daha yaxşı olar ki, bu cür neologizmlərin yaradılması Azərbaycan ədəbiyyatında dil faktı kimi təsdiq olunmuş şair və yazıçıların ixtiyarına buraxılsın. Çünki canlı dillə ən çox onlar ünsiyyətdə olurlar”.
 
Şərif Ağayar: “İdeyanı alqışlayıram. Bu mərhələlər əvvəl-axır keçiləcək. Çünki elə sözlər var ki, danışıq dilində nə qədər işlətsək də, ədəbi dilimizdə vətəndaşlıq qazana bilmir. Amma seçim edəndə, söz yaradanda bir az hissiyyatlı davranmalıyıq. Bu neyrocərrahiyyə kimi bir şeydir. Misal üçün “İpəzor” sözünü seçən adamın Azərbaycan dili hissiyyatı yoxdur. Heç olmasa dilin ahəng qanuna uyğun gələn bir söz tapaq də. “Süranə” də onun kimi. Fars ahəngindədir. Gül kümü “Sürmək” feili zorakılığa məruz qalır. Ancaq “Geyçim” və daha çox “Süfrəçi” sözlərini məqbul hesab edirəm. Rahat sözlərdir. Misal üçün türklər “Qapmaq” və “Qaçmaq” feilindən “Çanta oğurlayan” mənasını verən “Qapqaç” sözünü yaradıblar. Gözəldir. Bu mənada “Geyçim” uğurludur. “Süfrəçi” də “-çı” şəkilçisini qəbul etməklə peşə mənasını verən sözlərimizlə rahatca qohum ola bilər. Yazı yazan yazıçı olan kimi, süfrə düzəldən də süfrəçi ola bilər. İlk baxışdan qulağa naxoş dəyə bilər, amma zaman keçdikcə öyrəşəcəyik. Bu sözü eşidən anda beynimdə bir cümlə dolaşdı: “Kafedə oturan kimi süfrəçini çağırdım.” Məncə gedir.”

MilliYol.Az



Xəbərin oxunma sayı : 58

loading...

Ədəbiyyat

Önəmli

Son xəbərlər

26 FEVRAL 2017

13:59 İlham Əliyev Ərdoğana zəng etdi

13:31 İlham Əliyev və Mehriban Əliyeva Xocalı yürüşündə - FOTOLAR

13:16 Nazir müavinindən Dağlıq Qarabağla bağlı AÇIQLAMA

12:02 İlham Əliyev “Xocalı” abidəsini ziyarət etdi

11:02 Cəbhədə vəziyyət necədir? - Nazirlikdən son açıqlama

10:00 Ermənilərin Xocalıda soyqırımı törətməsindən 25 il ötür

25 FEVRAL 2017

18:15 SON DƏQİQƏ! Ordumuz düşmənin atəş nöqtəsini darmadağın etdi - FOTO/VİDEO

16:21 Cəbhədə son vəziyyət - VİDEO

15:31 Bakıda bahalı avtomobillərdən ibarət toy karvanı - VİDEO

13:46 Ərdoğan: “Edam üçün referendum da keçirərik”

13:41 Ukrayna yeni inqilab astanasında: Moskva Poroşenkonu devirə bilər

13:02 Cahangir Əsgərova hökumətlərarası saziş imzalamaq səlahiyyəti kim verib?

12:51 Dünyanın ilk “4D göydələni”: 30 milyon dollara fırlanan mənzillər - VİDEO

12:48 “Ermənilər bu təxribata görə peşman olacaq“ - Baş nazirin müavini

12:29 Flora Kərimovadan sərt açıqlama: “Zeynəb, heç vicdanın sızıldamadı?”

12:10 Cəbhədəki gərginliyin səbəbi açıqlandı - Hədəf Nərgiz təpədir

11:53 Burada boşanan qadınları diri-diri qəbirə salırlar - VİDEO

11:46 Xanım idmançıdan Azad Rəhimova ittihamlar: “O, mənim yerimə güləşmir“

11:40 954 milyon manat hara xərclənib?

11:34 “Ən yaxşı həyat yoldaşı“ olan bürclər - SİYAHI

11:28 “Kruqunuzu” düzgün seçin - 5 məsləhət

11:20 ABŞ dolların bahalaşma tarixini açıqladı - Məzənnə yüksəldi

11:09 Ağdamda vəziyyət necədir? - İcra başçısından açıqlama

10:03 Cəbhədə gərginlik pik həddə çatdı

9:52 İşğalçının təhrikçi davranışının arxasındakı “Rusiya izi”

9:45 MTN-in müstəntiqi iş adamının əmlakını geri qaytarmır

24 FEVRAL 2017

20:06 Rəqqasə Fatimənin özündən gözəl qızı - FOTOLAR

18:57 İsrailin daha bir fantastik silahı - VİDEO

18:44 Brilliantla Nazpərinin arxiv görüntüləri ortaya çıxdı - ŞOK VİDEOLAR

18:38 Prezident 16 milyon manat ayırdı - Vacib sərəncam

18:03 Mehriban Əliyeva təşəkkür etdi - “Yeni hədəflər, yeni imkanlar...“

17:27 “İlham Əliyev kimi prezidentə xəyanət etmək olmaz“ - Milyarder Fərhad Əhmədov

17:10 Baş redaktordan birinci vitse-prezidentə müraciət

16:30 Nazir: “Bu il “Cənub Qaz Dəhlizi“ üçün həlledicidir“

16:15 “Biz artıq ağlaşma üzərində köklənməyəcəyik”

15:50 “Prokuror 2.5 milyon ödəyib, Abbası həbsdən çıxardı…”

15:15 DTX-dan növbəti əməliyyat – 2 casus həbs edildi

14:44 Manatla neftin qiyməti arasında əlaqə axtarmayın

14:20 Trampı Ağ Evdən vurub çıxarmaq planı açıqlandı

13:43 Aktrisa zorlanma səhnəsi üçün ərindən icazə aldı - VİDEO 18+

13:35 Saxta viza satan şəxs barədə məlumat yayıldı - RƏSMİ

13:30 İŞİD-i vuran türk pilot Nusretin bu hərəkətini etdi, fenomen oldu - VİDEO

13:15 Azərbaycan neftinin qiymətində böyük bahalaşma

12:56 “Uşaq başqasındandır“ deyən hamilə arvadını... - VİDEO

12:46 “Hakimiyyətdən getməyim, Qarabağın itirilməsinə səbəb oldu“ - Ayaz Mütəllibov

12:40 Problemli kreditlər silinməlidir - Dünya Bankı

12:31 Azərbaycanlı müğənni nəvəsinin ad günündə 75 minlik maşın bağlatdırdı - VİDEO

11:15 Erməniləri təxribat törətdi, Zakir Həsənov izlədi - VİDEO

10:33 Hesabından pul çıxardanlara dollar təklif edilir – Banklarda manat tapılmır

10:21 İlham Əliyev Azərbaycanın yeni qaz yatağı haqda

10:13 Yaxın 2 ildə manatın kursu neçə olacaq? – “FİTCH“ açıqladı

10:02 Leyla Əliyeva müəllimlərlə selfi çəkdirdi - FOTO

23 FEVRAL 2017

17:39 Ukraynadakı səfirliyimizin əməkdaşının ermənilərlə ŞOK FOTOSU

17:33 Dolların sabaha olan məzənnəsi açıqlanıb

17:24 “Cənub Qaz Dəhlizi“ ABŞ üçün strateji layihə olaraq qalır

17:18 Lapşinin anası Bakıya gəldi, yeni vəkil tutdu

17:08 Azərbaycanda saxta viza qalmaqalı: 200 nəfər necə aldadıldı - ŞOK

17:00 “Niyə vaxt itirək, vaxt pul deməkdir“ - İlham Əliyev

16:44 Natiq Əliyev: “Avropa ölkələrinin gözü Azərbaycandadır“

16:18 İlham Əliyev Türkiyə nümayəndə heyətini qəbul edib

16:13 Yunanıstan naziri Türkiyəni hədələyib:“Biz viranə qoyulmuş Suriya deyilik”

16:06 Azərbaycan təhsilində “yenilik“: valideynlərə rüşvət sənədi imzalatdırılır - FOTO

15:56 Azərbaycanda qadın ərini yataqda bacısıyla tutdu - VİDEO

15:33 66 yaşlı Şəmkir sakini intihar edib

15:24 Ötən il Azərbaycana 2 milyon 250 min nəfər turist gəlib

15:18 “İnsanlığın özünü ərzaqla təmin etmək qabiliyyəti təhlükə altındadır”

15:12 “Tramp – Putinin oyuncağı deyil ki?“

15:05 Gürcüstan baş naziri Azərbaycan prezidentinə zəng edib

14:50 Cavid Qurbanovun yanlış yolu

14:37 Vasif Talıbovun vitse-prezident məsələsinə aydınlıq: “Yanlışlığa yol veriblər“

14:22 “Bakı Marafonu-2017” üçün qeydiyyat məntəqələri fəaliyyətə başladı

14:01 Nazir gəlinin erotik görüntüləri yayıldı - VİDEO

13:50 İcra başçısı saxta sənəd verdi: sahibkar 700 min ziyana düşdü - FOTO

13:43 “FOX TV”nin Azərbaycanda yayımını kim dayandırıb?

13:34 Rusiyadan Mehriban Əliyeva haqqında deyilən sözlər

13:20 Ramil Usubov işdən çıxardığı generallara vəzifə verdi

13:18 “Kiçik otağa girmiş iki fil” –Türkiyə ilə İran arasında gərginlik niyə artır?

13:18 “Kiçik otağa girmiş iki fil” –Türkiyə ilə İran arasında gərginlik niyə artır?

13:05 Lerikdə qar uçqunu - bir ailənin 4 üzvü ölüb

12:48 Əfsanəvi futbolçumuzun 71 yaşı qeyd olunur

12:42 Azərbaycan generalıdan müharibə anonsu: “Genişmiqyaslı döyüşlər olacaq“

12:12 Qorbaçov villasını neçəyə satır?

12:05 Azərbaycan prezidenti İtaliyanın iqtisadi inkişaf naziri ilə görüşüb

11:44 Ermənistandakı “İsgəndər” raketlərinin sayı açıqlandı – 25 ədəd raket alıb

11:38 Prezident İlham Əliyev Maroş Şevçoviçlə görüşüb

11:32 “Rəis mənə deyir ki, səni ilişdirəcəm“-Neftçalada özbaşınalıq

11:24 Eks-deputatın “imperiyası” süqut edir

11:15 Ərdoğanın kürəkəni İlham Əliyevin qəbulunda

11:05 İtaliyalı nazir: “TAP bizim üçün ən böyük enerji layihəsi hesab olunur”

10:44 İnstaqram Sevdanı rəsmən tanıdı

10:38 Gürcüstan prezidenti Azərbaycana gələcək

10:33 Dövlət İmtahan Mərkəzində yeni şöbələr yaradılıb - Siyahı

10:24 Türkiyənin baş naziri Mehriban Əliyevanı təbrik etdi

10:18 Cəbhədə vəziyyət gərginləşdi: Zakir Həsənov təcili ön xəttə getdi

10:12 “Yanvar ayında Azərbaycan əhalisinin gəlirləri artıb” – Rəsmi

10:05 XİN Xocalı soyqırımının 25-ci ildönümü ilə əlaqədar bəyanat yayıb

22 FEVRAL 2017

18:36 Vasif Talıbov sabah Azərbaycanın vitse-prezidenti elan ediləcək

18:28 Röya elə bir fotosunu paylaşdı ki...

18:24 “Rusiya Qarabağda münaqişəni qızışdırır...”

18:20 Gediş haqqı ucuzlaşa bilər

18:15 Prezident Qarabağ atı ilə bağlı 2 milyonluq sərəncam imzaladı

17:28 “Yunanıstan və İtaliyada hökumət dəyişiklikləri “Cənub Qaz Dəhlizi“nə təsir göstərir“

17:23 Mətanət İsgəndərli qızı ilə elə rəqs etdi ki... - VİDEO

17:18 Hərbi prokurorun köməkçisi işdən çıxarıldı

17:12 “Vaşinqton səfir Çurkinin cəsədinin ekspertizası barədə məlumatları sızdırıb”

16:49 Cəbhədən acı xəbər gəldi: şəhidimiz var

16:44 “U-19 liqasında oyun alqı-satqısı virus kimi düşüb“ - VİDEO

16:37 “Evlilik proqramındakı qızlar fahişədir, qiymətlərini də bilirəm“ - VİDEO

16:26 İcra başçıları ilə bağlı ciddi dəyişikliklər gözlənilir - Deputat anons verdi

16:16 “Yeni Yasamal” MTK-dan şikayət var

16:05 “İsgəndər”lər bizimdir” - Ermənistanın müdafiə naziri

15:44 Azərbaycanda narkomanların sayı artıb

15:33 Kim Çen Inın öldürülən qardaşının erməni dostu üzə çıxdı və nələri danışdı...

15:28 “25 il öncə mənim xalqıma qarşı Xocalıda vandalizm törədilib”

15:22 “ABŞ Dağlıq Qarabağla bağlı Minsk prosesinə sadiqdir”

15:14 Lavrovla Nalbandyan görüşdü – Fotolar

15:09 “Mehriban Əliyevanın təyinatı düzgün, ədalətli və faydalı qərardır” - Əli Əhmədov

14:44 Akif Çovdarovun vəkilləri KİV-də gedən yazıları məhkəməyə təqdim ediblər

14:38 Ancelinadan gözlənilməz cavab: “Bred çox yaxşı atadır“

14:34 Əsgərlərin pulunu “yeyən” komandir: “Vətənə xəyanət etməmişəm ki...” - VİDEO



loading...
Dünyanı əlil arabası ilə idarə edən demokrat - FOTOLAR

Vədinə xilaf çıxan siyasətçi, yeriyə bilməyən “don juan”
Qızının üşüməməsi üçün 2 milyon dolları yandıran narkobaron… - İlginc faktlar

Onun pulu hər il 10 faiz azalırdı. Çünki pullarını siçovullar yeyirdi. Haqqında danışacağımız adam yaşadığı dövrün ən məşhur və ən zəngin insanlarından olub. Söhbət 1970-ci illlərdə narkotik ticarətinə başlayan bir çox insanın tanıdığı narkobaron Pablo Eskobardan gedir.
“FOX TV”nin Azərbaycanda yayımını kim dayandırıb?

Milli Televiziya və Radio Şurası (MTRŞ) Türkiyənin “FOX TV” kanalının Azərbaycanda yayımının dayandırılması ilə bağlı qərar verməyib.
TRT 1-in Azərbaycanda yayımı bərpa olunacaq

Türkiyənin TRT 1 telekanalının Azərbaycanda yerüstü rəqəmli yayımı ilə bağlı Milli Televiziya və Radio Şurası (MTRŞ) və TİKA arasında razılıq əldə olunub.
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016