Rövşən Bağırovla Qorxmaz Hüseynov 3 kəndi susuz qoyur - Prezidentə müraciət Beyləqan icra başçısının köməkçisi kimdir? - Bir müəmmanın izi ilə… ƏSMM-də Heybət İmanov dövrü yenidən başlayır? “Kontakt Home“ mağazalar şəbəkəsi müştəriləri necə aldadır?
 

Süni adalar yaradan Çin Sakit okeanın hegemonuna çevrilir

Tarix 14.06.18, 12:50

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6


Brahma Çellani

“Project Syndicate”


ABŞ-ın müdafiə naziri Cim Mattis Cənubi Çin dənizində Pekinin “qorxu və məcburiyyət” strategiyasına qarşı çıxıb. Məlum strategiya bölgədə gəmi əleyhinə raketlərin, “yer-hava” tipli raketlər və elektron əngəl qurğuları, habelə Vudi adasında nüvə silahlı bombardımançı təyyarələrin yerləşdirilməsini nəzərdə tutur. Mattis xəbərdarlıq edib ki, “Çin beynəlxalq birliyi vecinə almır”.

Amma nəticələr nədir?

2016-cı ilədə Beynəlxalq Arbitraj Məhkəməsinin ərazi iddialarını ləğv etməsinə baxmayaraq, iki ardıcıl ABŞ administrasiyası – Barak Obamanın və indi Donald Trampın – Cənubi Çin dənizində sürətlə inkişaf edən Çin ekspansionizminə qarşı etibarlı müqavimət göstərə bilməyib. Bunun əvəzinə, ABŞ ritorik və ya simvolik hərəkətlər edir.

Misal üçün, Birləşmiş Ştatlar bu yay 26 ölkənin iştirakı ilə “Rim of the Pacific” (RIMPAC) dəniz təlimindən imtina edib. Bu, ABŞ-ın Çinə qarşı sərt bir yanaşma qəbul edə biləcəyi potensialının göstəricidir. Mattis həmin qərarını, ölçüsünə görə Meksika körfəzindən iki dəfə böyük olan Cənubi Çin dənizində Çin hərbiləşdirilməsinə “ilkin cavab” adlandırıb.

Eyni şəkildə, Obamanın zamanından fərqli olaraq, Tramp dönəmində daha müntəzəm olaraq baş verən ABŞ Dəniz Qüvvələrinin sərbəst naviqasiya əməliyyatları (FON) geniş şəkildə şişirdilib. Mübahisəli Parasel adaları yanından raket kreyseri və eskadra mina gəmisinin keçidi ilə ən son əməliyyatlardan sonra Mattis ABŞ-ın Çinə müqavimət göstərə biləcək “yeganə ölkə” olduğunu bəyan edib.

Amma Çin də Amerikanın FON əməliyyatlarından Çin ictimai fikri ilə oynamaq üçün istifadə edib, donanmasının iki ABŞ hərbi gəmisini “xəbərdar etdiyini və qovduğunu” iddia edib. Daha önəmlisi, nə FON əməliyyatları, nə də Çinin RİMPAC-dan xaric edilməsi Çinin qonşularına qarşı zorakılığından söz açmağa əsas vermir. Son nəticədə, bu faktlar Çini dayandırmayacaq və ya ABŞ-ın müttəfiqlərini inandırmayacaq.

Əslində, Çinin tədricən artan təcavüzkarlığı Cənubi Çin dənizindəki faktları ümumən dəyişdirib. O, Hindistan və Sakit okean arasında olan strateji dəhlizə nəzarəti gücləndirib. Keçən il 5,3 trilyon dollar dəyərində olan qlobal dəniz ticarətinin üçdə biri bu ərazidən keçib. Eyni zamanda, BMT-nin Dəniz Konvensiyasına əsasən, bu ərazidə neft və qaz yataqlarını araşdırmaq istəyən digər iddiaçılara qarşı zorakılıq və alçaltma ilə Pekin bölgənin təbii ehtiyatlarına nəzarət edir. Vyetnam, məsələn, öz qitə şelfində belə bir layihədən imtina etmək məcburiyyətində qalıb.

Admiral Filip Deyvidson ABŞ-ın Hind-Sakit okean Komandanlığının rəhbəri vəzifəsinə gəlməzdən əvvəl, aprel ayında Senat komitəsinə verdiyi açıqlamada Çinin Cənubi Çin dənizindəki süni adalardakı əməliyyatlarının çoxalmasını dilə gətirib. “Çin indi ABŞ-la müharibə istisna olmaqla, bütün ssenarilərdə Cənubi Çin dənizini idarə edə bilir”, – deyə Deyvidson təsdiqləyib.

Deyvidsonun açıqlaması əyani sübutu ortaya çıxır. Pekin Cənubi Çin dənizində (və getdikcə ondan kənarda) güclənmək üçün uzunmüddətli strateji yanaşma qəbul etdiyinə görə ABŞ yalnız total müharibə perspektivinə yönəlib.

Pentaqon Çin prezidenti Si Zinpinin əsas nailiyyətlərdən biri kimi vurğuladığı süni adaları dağıtma qabiliyyətini nümayiş etdirib. Bu yaxınlarda qərargah baş direktoru general-leytenant Kennet MakKenzi deyib: “Mən yalnız sizə deyə bilərəm ki, ABŞ hərbçiləri Sakit okeanın qərb hissəsində kiçik adaları məhv etməyə dair böyük təcrübəyə sahibdir”.

Əgər açıq müharibə Cənubi Çin dənizində toqquşma Pekinin yeganə zəif bəndidirsə, ABŞ daha böyük strateji rəqabət qabiliyyətliyini itirəcək. Cənubi Çin dənizində hərbi naviqasiya azadlığını qorumağa çalışarkən, ABŞ dənizin azadlığı, o cümlədən bölgədəki digər ölkələrin hüquqlarını məhdudlaşdırmaq üçün Çinin gizli, lakin təcavüzkar həmləsinə göz yumur.

Yeganə əlverişli variant – Çinin ərazi və dəniz təftişçiliyini inkişaf etdirməsinin qarşısını alan inandırıcı strategiyadır. Admiral Harri Harris keçən ay ABŞ-ın Hind-Sakit okean Komandanlığının rəhbəri vəzifəsindən istefa verərkən xəbərdarlıq edib ki, “ABŞ, müttəfiqlərimiz və tərəfdaşlarımızın diqqətini cəlb etmədən və iştirakı olmadan, Çin Asiyada hegemoniya arzusunu həyata keçirəcək”.

Sadə şəkildə desək, Pekin bircə atəş açmadan, beynəlxalq itki vermədən Cənubi Çin dənizi uğrunda döyüşdə qələbə qazanır. Obama dönəmindən başlayan bu tendensiyanı Tramp da dəstəkləyir, baxmayaraq ki, Çin yeddi süni ada yaradıb və onları hərbiləşdirməyə başlayıb.

2012-ci ildə, yəni Obama dönəmində administrasiyanın susqunluğu ilə Pekin Cənubi Çin dənizində, Filippinin xüsusi iqtisadi zonasında yerləşən, ənənəvi balıq ovu çəkanı olan mübahisəli Skarboro Şoal adasını işğal edib. Bundan sonra daha geniş şəkildə adaqurma strategiyasına başlanılıb.

Çin torpaqlarının meliorasiya proqramının miqyasını anladıqda isə Rusiya Krımı ilhaq etməklə, ABŞ-ın diqqətini özünə yönəldib. Ancaq Pekinin Cənubi Çin dənizində əldə etdiyi uzunmüddətli strateji nəticələr baxımından daha ciddidir.

Təəssüf ki, iş Çinin genişlənməsini məhdudlaşdırmaya yetişdikdə, Tramp, sələfi kimi, cahil görünür. Ticarət, Şimali Koreya və İrana – üç məsələyə xüsusi diqqət yetirən Tramp, yeni mənimsənilən torpaqlarda qalıcı qurğuların yaradılması ilə, hərbi aktivlərini artıran Çini sakitcə seyr edir. İndi Çin Hind okeanında və Şərqi Çin dənizində strateji gedişlər etməyə başlayıb, Hindistandan Yaponiyaya qədər daha çox ölkənin maraqlarını təhdid edir.

Cənubi Çin dənizi böyük Hind-Sakit okean bölgəsində təsir uğrunda yarış mərkəzi olub və belə də qalacaq. ABŞ-ın qəribə kəmağıllığı sayəsində, azad, açıq və demokratik Hind-Sakit okean regionu yerini Çinin tam nəzarətdə olan qeyri-liberal, repressiv regional nizama verir.

 MilliYol.Az



Xəbərin oxunma sayı : 160

loading...

Analiz

Önəmli

Son xəbərlər

19 İYUN 2018

21:20 Hindistanda 250-dən çox insan zəhərlənib, 3 uşaq ölüb

20:53 Fikri İşıq: Terrorun beli qırılıb

20:28 Şəkidə sərnişin avtobusu yük maşını ilə toqquşdu

20:10 “ABŞ-la Avropa arasında fikir ayrılığı ciddidir, NATO-nun gələcəyi təhlükədədir”

19:46 İtaliyada xüsusi əməliyyat: mafiyanın 60 üzvü saxlanıldı

19:22 Trampdan sərt xəbərdarlıq

19:08 “Ən çətin və gözlənilməz rəqib düşdü” – Qurban Qurbanov

19:00 İndoneziyada bərə batıb: 128 itkin

18:42 Dünya çempionatında ilk qırmızı vərəqə göstərilib

18:23 Emin Hüseynov ictimai sektorda yeni qalmaqal yaratdı

18:01 İnam Kərimov: “Zəhərlənmə hadisəsinin başvermə səbəbi araşdırılır”

17:49 Məşhur amerikalı reper öldürülüb

17:21 Soyğunçuluğa cəhd edən 2 nəfər saxlanılıb

17:08 Mobil telefonlar bahalaşa bilər

17:00 Türk qırıcıları yenə Qandili vurdu

16:43 “2017-ci ildə 68 milyon insan qaçqın düşüb”

16:37 Kolxozdan gələn gömrük generalının ziyanlı islahatı və müəmmalı keçmişi: Səfər Mehdiyev kimdir?

16:21 Türkiyədə avtobus qəzası: 45 yaralı

16:08 Bakıda motosiklet oğrusu tutulub

16:00 İcra başçısı: “Fəhlələr işləyən sahədə dərman preparatından istifadə olunmayıb”

15:47 İran XİN: Yaxın Şərqdəki 80 nüvə başlığının heç biri bizə məxsus deyil

15:32 Nazirlikdən İmişlidəki zəhərlənmə ilə bağlı - Açıqlama

15:15 Azərbaycan Gürcüstandan mal-qara idxalını 2,4 dəfə artırıb

14:57 Sabahkı oyunların hakim təyinatları - DÇ-2018

14:42 Dünyada qaçqınların sayı rekord həddə olub

14:30 Müdafiə Nazirliyi: “Düşmənin X-55 taktiki pilotsuz aparatı vuruldu”

14:14 “Bakını nahaq yerə “Avropanın Dubayı” adlandırmırlar” – İsrailli deputat

13:50 Türkiyə və ABŞ hərbçiləri Minbicdə birlikdə patrul xidməti həyata keçirir

13:39 Azərbaycanlı milyarderdən 2 milyon dollarlıq qətl sifarişi

13:24 Fuad Muradova verilən şübhəli avrolar... - Daha kimlər nə qədər “yeyib”...

13:21 Azərbaycan nefti 1,4 dollar bahalaşıb

13:09 Daha bir rayonda pambıqçılar kütləvi zəhərləndi, onlarla fəhlə xəstəxanaya yerləşdirildi

12:55 MTN-nin qadın generalı Natəvan Mirvətova apellyasiya şikayətini geri götürüb

12:40 “Üçüncü Atom Elektrik Stansiyasını da tikəcəyik” –Ərdoğan

12:25 BMT-nin insan hüquqları üzrə Ali Komissarı Azərbaycanı fəal əməkdaşlıq edən ölkə adlandırıb

11:46 Gürcüstandan Azərbaycana avtomobil idxalı 5 dəfə artıb

11:12 “Parada hazırlıqla əlaqədar bəzi yollar bağlanacaq”

10:50 Tikinti materialları bazarında yanğın söndürülüb

10:35 Yanğın baş verən əraziyər nazir müavini Etibar Mirzəyev gəlib

10:12 “Dərnəgül” bazarında böyük yanğın

18 İYUN 2018

22:00 DÇ- 2018: Kaliniç yığmadan qovuldu

21:48 İndoneziyada göyərtəsində 80 nəfərin olduğu gəmi batıb

21:29 Kadırovdan ABŞ-a cavab

21:05 Makedoniyada etirazlarda xəsarət alanların sayı 17-ə çatdı

20:43 Quşadasında azərbaycanlı qadınlar tutuldu

20:24 Kral 30 milyardı öz adına keçirdi

20:01 Online oyunlardan asılılıq xəstəlik kimi tanındı

19:47 Makedoniya yeni qanun layihəsini təsdiqləyib

19:24 Türkdilli ölkələr vahid gömrük zonası yaradır

19:09 Bu aydan “iPhone” ucuzlaşır

18:56 Ölüm riskini azaldan qidalar – Siyahı

18:32 Məşhur səyyahın 500 il əvvəl kraliçaya yazdığı məktub tapıldı

18:14 İranda üç polisi öldürən avtobus sürücüsü edam olunub

18:00 İranın Suriyada üç çətin seçimi - Təhlil

17:48 Azərbaycanlı biznesmen həbs olundu

17:21 “Qarabağdakı aviaşou Paşinyanın zəifliyinin göstəricisidir”

17:09 Əhalinin banklarda 7.8 milyard manat pulu var

16:57 İspan kralının kürəkəni cəzasını qadın həbsxanasında çəkəcək

16:35 Goranboy sakini yuyucu tozdan zəhərlənib

16:12 Zəlzələ nəticəsində xəsarət alanların sayı 300 nəfəri keçdi

15:56 Erməni müəllif Bakını hədələdi

15:38 Kravçukdan Putin və Poroşenkoya çağırış

15:16 Roma Papası miqrantlara dəstək verdi

15:09 Paşinyanın həbs etdiyi generalın oğlu istefa verib

15:00 Şəkidə çobanı ildırım vurub

14:41 Moskva və Riyad neft hasilatında artıma razılaşdı

14:27 Günün matçlarını yayımlayacaq kanallar

14:02 Güclü külək və yağış 3 rayonda fəsadlar törətdi

13:48 Türkiyə Antarktikada elmi baza yaradır

13:24 “Ermənilər tək bizi yox, nəhəng neft şirkətlərini də hədələyir”

13:01 Türkiyədə ağır yol qəzası: 3 ölü, 39 yaralı

12:40 Hadisə: “İllərdir bu xəstəlikdən əziyyət çəkirəm”

12:28 ATƏT-in nümayəndə heyəti Azərbaycana gələcək

12:06 Neft ucuzlaşıb

11:58 ABŞ Suriya ordusunu bombalayıb: 48 ölü

11:36 Goranboyda qadın intihara cəhd edib

11:13 Yaponiyada zəlzələ: 3 ölü, 200 yaralı

11:00 Azərbaycanda bank sədrinin müavini ölkədən qaçdı

10:47 Atəşkəs 102 dəfə pozuldu

10:21 “TANAP Azərbaycanın nüfuzunun artmasına güclü təkan verəcək”

10:07 Sabunçuda yol qəzası: 1 yaralı

17 İYUN 2018

22:00 16 yaşlı oğlan Araz çayında boğularaq öldü

21:47 “Neftçi” Premyer Liqanın bombardirini transfer edib

21:30 Tərtərdə zəhərlənən pambıqçıların vəziyyəti necədir?

21:15 Arvadını vəhşicəsinə döyərək bıçaqlayan şəxs barəsində qərar verildi

20:57 2018-ci ildə Azərbaycan iqtisadiyyatının real artımı 1,5-1,8 faiz təşkil edəcək

20:42 Göygölə dolu düşdü, təsərrüfatlara ziyan dəydi - Foto

20:29 Saxlanılmış AXCP fəalları azadlığa buraxıldı

20:13 DÇ-2018: Serbiya minimal hesabla Kosta-Rikanı məğlub edib

19:55 Astarada yük maşınından yıxılan 19 yaşlı gənc ölüb

19:40 Kolumbiyada prezident seçkilərinin ikinci turu başlayıb

19:27 DÇ-2018: Misirli qolkiperdən maraqlı addım

19:14 Britaniyanın daxili işlər nazirinin telefonu oğurlandı

18:50 Bakıda 10 nəfərdən çox AXCP fəalı saxlanıldı

18:37 Ticarət müharibəsinin əsas döyüşçüsü - Tramp, qalib gələ biləcəkmi?

18:25 Kamboca şahzadəsi və onun həyat yoldaşı yol qəzasına düşüb

18:11 Bakıda velosiped 6 yaşlı uşağı vuraraq xəstəxanalıq edib

17:58 Nigeriyada iki partlayış nəticəsində 31 nəfər ölüb

17:44 DÇ 2018: Kosta Rika – Serbiya - start heyətlər

17:31 Meksikada yol qəzası zamanı 7 adam öldü

17:17 İki uşaq anasını maşınla vurub, öldürən sürücü niyə gizlədilir?

16:55 Bələdiyyə torpaqlarının alqı-satqısı proseduruna dair tələblər müəyyənləşib

16:40 Qarabağ münaqişəsini başlayanlardan biri öldü

16:28 Roma Papası abortları nasistlərin cinayətləri ilə eyniləşdirib

16:11 Azərbaycanlının restoranında dava: Ərəblərlə uruqvaylılar dalaşdılar

15:50 Azərbaycanla Ermənistan arasında son döyüşlərin yeni təfərrüatları

15:38 Azərbaycan neftinin qiyməti: 11-15 iyun həftəsinin yekunları

15:26 Əfqanıstanda baş vermiş partlayışda ölənlərin sayı 36 nəfərə çatdı

15:10 Nadir Qafarzadə ilk dəfə nikahdankənar övladından danışdı

14:54 Tərtərdə pambıq sahəsində 14 nəfər zəhərlənib

14:42 Xankəndi üzərində Ermənistanın “qırıcı”ları uçmayıb - Rəsmi açıqlama

14:28 Bu gün hava necə olacaq?

14:11 DİN: Axtarışda olan 15 nəfər saxlanıldı

13:40 Ali Məhkəmə Baş Prokurorluğun protestini rədd etdi

13:27 “Bakılı oğlanlar”dan Məmmədxanovun qızına TOY SÜRPRİZİ - Video

13:13 Türkiyə ordusu Qəndildə 35 terrorçunu məhv edib

12:55 Şamaxıda yük və minik maşınları toqquşub - 2 nəfər ölüb, 3 yaralı var

12:41 PKK təşkilatı İŞİD əsirlərini təhvil verdi

12:30 DÇ-2018: Braziliya və Almaniya mübarizəyə başlayır

12:15 Yaponiyada güclü zəlzələ olub



loading...
“Elçibəy gənclərin gözü ilə” mövzusunda tədbir keçirilib

“Əbülfəz Elçibəy-80” İctimai Təşkilat Komitəsi “Elçibəy Gənclərin gözü ilə” mövzusunda tədbir keçirib
Bu insanlar ölülərlə əlaqəyə girirlər və... - Tanınmış şaman hər şeyi açdı

Sosioloq, türkoloq, araşdırmaçı, TÜRKSOY-un üzvi, "Şaman. Təbiət qüvvələri oyananda" kitabının müəllifi, əslən xakas türklərindən olan və tanınmış şaman Timur Davletovun Publika.az-a müsahibəsi
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016