“Bu, Xəzəryanı ölkələrin həyat səviyyəsinin yaxşılaşmasına kömək edəcək” “WhatsApp” “end-to-end” şifrələmə texnologiyasından imtina edəcək Prezident əsgər ölümü ilə bağlı işi nəzarətə götürdü Beyləqan sahibkarları Xasay Əhmədovun oğlundan şikayət edir
 

Süni adalar yaradan Çin Sakit okeanın hegemonuna çevrilir

Tarix 14.06.18, 12:50

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6


Brahma Çellani

“Project Syndicate”


ABŞ-ın müdafiə naziri Cim Mattis Cənubi Çin dənizində Pekinin “qorxu və məcburiyyət” strategiyasına qarşı çıxıb. Məlum strategiya bölgədə gəmi əleyhinə raketlərin, “yer-hava” tipli raketlər və elektron əngəl qurğuları, habelə Vudi adasında nüvə silahlı bombardımançı təyyarələrin yerləşdirilməsini nəzərdə tutur. Mattis xəbərdarlıq edib ki, “Çin beynəlxalq birliyi vecinə almır”.

Amma nəticələr nədir?

2016-cı ilədə Beynəlxalq Arbitraj Məhkəməsinin ərazi iddialarını ləğv etməsinə baxmayaraq, iki ardıcıl ABŞ administrasiyası – Barak Obamanın və indi Donald Trampın – Cənubi Çin dənizində sürətlə inkişaf edən Çin ekspansionizminə qarşı etibarlı müqavimət göstərə bilməyib. Bunun əvəzinə, ABŞ ritorik və ya simvolik hərəkətlər edir.

Misal üçün, Birləşmiş Ştatlar bu yay 26 ölkənin iştirakı ilə “Rim of the Pacific” (RIMPAC) dəniz təlimindən imtina edib. Bu, ABŞ-ın Çinə qarşı sərt bir yanaşma qəbul edə biləcəyi potensialının göstəricidir. Mattis həmin qərarını, ölçüsünə görə Meksika körfəzindən iki dəfə böyük olan Cənubi Çin dənizində Çin hərbiləşdirilməsinə “ilkin cavab” adlandırıb.

Eyni şəkildə, Obamanın zamanından fərqli olaraq, Tramp dönəmində daha müntəzəm olaraq baş verən ABŞ Dəniz Qüvvələrinin sərbəst naviqasiya əməliyyatları (FON) geniş şəkildə şişirdilib. Mübahisəli Parasel adaları yanından raket kreyseri və eskadra mina gəmisinin keçidi ilə ən son əməliyyatlardan sonra Mattis ABŞ-ın Çinə müqavimət göstərə biləcək “yeganə ölkə” olduğunu bəyan edib.

Amma Çin də Amerikanın FON əməliyyatlarından Çin ictimai fikri ilə oynamaq üçün istifadə edib, donanmasının iki ABŞ hərbi gəmisini “xəbərdar etdiyini və qovduğunu” iddia edib. Daha önəmlisi, nə FON əməliyyatları, nə də Çinin RİMPAC-dan xaric edilməsi Çinin qonşularına qarşı zorakılığından söz açmağa əsas vermir. Son nəticədə, bu faktlar Çini dayandırmayacaq və ya ABŞ-ın müttəfiqlərini inandırmayacaq.

Əslində, Çinin tədricən artan təcavüzkarlığı Cənubi Çin dənizindəki faktları ümumən dəyişdirib. O, Hindistan və Sakit okean arasında olan strateji dəhlizə nəzarəti gücləndirib. Keçən il 5,3 trilyon dollar dəyərində olan qlobal dəniz ticarətinin üçdə biri bu ərazidən keçib. Eyni zamanda, BMT-nin Dəniz Konvensiyasına əsasən, bu ərazidə neft və qaz yataqlarını araşdırmaq istəyən digər iddiaçılara qarşı zorakılıq və alçaltma ilə Pekin bölgənin təbii ehtiyatlarına nəzarət edir. Vyetnam, məsələn, öz qitə şelfində belə bir layihədən imtina etmək məcburiyyətində qalıb.

Admiral Filip Deyvidson ABŞ-ın Hind-Sakit okean Komandanlığının rəhbəri vəzifəsinə gəlməzdən əvvəl, aprel ayında Senat komitəsinə verdiyi açıqlamada Çinin Cənubi Çin dənizindəki süni adalardakı əməliyyatlarının çoxalmasını dilə gətirib. “Çin indi ABŞ-la müharibə istisna olmaqla, bütün ssenarilərdə Cənubi Çin dənizini idarə edə bilir”, – deyə Deyvidson təsdiqləyib.

Deyvidsonun açıqlaması əyani sübutu ortaya çıxır. Pekin Cənubi Çin dənizində (və getdikcə ondan kənarda) güclənmək üçün uzunmüddətli strateji yanaşma qəbul etdiyinə görə ABŞ yalnız total müharibə perspektivinə yönəlib.

Pentaqon Çin prezidenti Si Zinpinin əsas nailiyyətlərdən biri kimi vurğuladığı süni adaları dağıtma qabiliyyətini nümayiş etdirib. Bu yaxınlarda qərargah baş direktoru general-leytenant Kennet MakKenzi deyib: “Mən yalnız sizə deyə bilərəm ki, ABŞ hərbçiləri Sakit okeanın qərb hissəsində kiçik adaları məhv etməyə dair böyük təcrübəyə sahibdir”.

Əgər açıq müharibə Cənubi Çin dənizində toqquşma Pekinin yeganə zəif bəndidirsə, ABŞ daha böyük strateji rəqabət qabiliyyətliyini itirəcək. Cənubi Çin dənizində hərbi naviqasiya azadlığını qorumağa çalışarkən, ABŞ dənizin azadlığı, o cümlədən bölgədəki digər ölkələrin hüquqlarını məhdudlaşdırmaq üçün Çinin gizli, lakin təcavüzkar həmləsinə göz yumur.

Yeganə əlverişli variant – Çinin ərazi və dəniz təftişçiliyini inkişaf etdirməsinin qarşısını alan inandırıcı strategiyadır. Admiral Harri Harris keçən ay ABŞ-ın Hind-Sakit okean Komandanlığının rəhbəri vəzifəsindən istefa verərkən xəbərdarlıq edib ki, “ABŞ, müttəfiqlərimiz və tərəfdaşlarımızın diqqətini cəlb etmədən və iştirakı olmadan, Çin Asiyada hegemoniya arzusunu həyata keçirəcək”.

Sadə şəkildə desək, Pekin bircə atəş açmadan, beynəlxalq itki vermədən Cənubi Çin dənizi uğrunda döyüşdə qələbə qazanır. Obama dönəmindən başlayan bu tendensiyanı Tramp da dəstəkləyir, baxmayaraq ki, Çin yeddi süni ada yaradıb və onları hərbiləşdirməyə başlayıb.

2012-ci ildə, yəni Obama dönəmində administrasiyanın susqunluğu ilə Pekin Cənubi Çin dənizində, Filippinin xüsusi iqtisadi zonasında yerləşən, ənənəvi balıq ovu çəkanı olan mübahisəli Skarboro Şoal adasını işğal edib. Bundan sonra daha geniş şəkildə adaqurma strategiyasına başlanılıb.

Çin torpaqlarının meliorasiya proqramının miqyasını anladıqda isə Rusiya Krımı ilhaq etməklə, ABŞ-ın diqqətini özünə yönəldib. Ancaq Pekinin Cənubi Çin dənizində əldə etdiyi uzunmüddətli strateji nəticələr baxımından daha ciddidir.

Təəssüf ki, iş Çinin genişlənməsini məhdudlaşdırmaya yetişdikdə, Tramp, sələfi kimi, cahil görünür. Ticarət, Şimali Koreya və İrana – üç məsələyə xüsusi diqqət yetirən Tramp, yeni mənimsənilən torpaqlarda qalıcı qurğuların yaradılması ilə, hərbi aktivlərini artıran Çini sakitcə seyr edir. İndi Çin Hind okeanında və Şərqi Çin dənizində strateji gedişlər etməyə başlayıb, Hindistandan Yaponiyaya qədər daha çox ölkənin maraqlarını təhdid edir.

Cənubi Çin dənizi böyük Hind-Sakit okean bölgəsində təsir uğrunda yarış mərkəzi olub və belə də qalacaq. ABŞ-ın qəribə kəmağıllığı sayəsində, azad, açıq və demokratik Hind-Sakit okean regionu yerini Çinin tam nəzarətdə olan qeyri-liberal, repressiv regional nizama verir.

 MilliYol.Az



Xəbərin oxunma sayı : 184

loading...

Analiz

Önəmli

Son xəbərlər

18 AVQUST 2018

12:41 İspaniya sahilində dənizdə batan qadın dronun köməyilə xilas edilib

12:30 Qəbiristanlıqda narkotik yetişdirən saxlanılıb

12:15 Genuyada körpünün uçması nəticəsində ölənlərin sayı 41 nəfərə çatıb

11:57 Maliyyə Nazirliyi yeni elektron xidmətlər göstərəcək

11:40 Bakı küçələrini daha yaşlı qadınlar yox, bu maşınlar süpürəcək - Foto

11:26 Dövlət Sərhəd Xidmətinin büdcə ayırmaları 146 dəfə artıb

11:12 Azərbaycanda neft bahalaşıb

10:50 Elmar Vəliyevə sui-qəsd: Yeni həbslər və təfərrüat

10:37 Gəncədə kişi həyat yoldaşını və qayınatasını öldürdü

10:15 Müdafiə Nazirliyi cəbhədəki vəziyyətlə bağlı məlumat yayıb

10:07 “Terrorçuluğa qarşı mübarizə çərçivəsində 88 şəxs saxlanılıb” – Elçin Quliyev

17 AVQUST 2018

23:42 Maryan Şarets Sloveniyanın Baş naziri seçilib

23:20 Kıvanç Tatlıtuğ yeni ev alır

22:40 Saakaşvilinin partiyası Ukraynada parlament seçkilərinə qatılacaq

22:05 Putindən Avstriya nazirinə kreativ toy hədiyyəsi

21:27 “Koçaryan Moskvanın əmri ilə siyasətə qayıdır” – “Ciddi qarşıdurma olacaq”

20:50 Fransa İlqar Məmmədovun azadlığa buraxılmasını alqışlayır

20:12 Putin Dağıstanın başçısı vəzifəsinə namizəd irəli sürüb

19:55 Ağsuda yeni doğulmuş körpə dünyasını dəyişib

19:36 Rusiya ABŞ-a nota göndərdi

18:40 “Kaspersky Lab“: Messenger və sosial şəbəkələrə olan hücumlar artıb

18:37 Fermerlərə 57,5 milyon manat subsidiya ödəniləcək

17:20 Gəncə hadisələri ilə bağlı daha 2 nəfər həbs olundu - Rəsmi

17:00 Messinin qardaşına hökm oxunub

16:57 Azərbaycanda qanunsuz yaşayan 78 miqrant saxlanılıb

16:53 Azərbaycanda vəzifəli şəxsə cinayət işi açıldı

16:48 Rusiya ABŞ-a nota verdi

16:42 “Hamı İlhaməni hegemon kimi tanıyırdı”

16:39 “Qarabağ” dərdinə dözməyən Əvəzov özünü güllələdi

16:34 Hadi Rəcəbli: “Bu qədər şərəfsiz, vicdansız hərəkət etmək olmaz”

16:28 Xaçmazda qadın intihara cəhd edib

16:23 Səudiyyə Ərəbistanı Rusiyadan quş əti idxalını dayandırdı

16:19 İranda silahlı qarşıdurma: 4 yaralı

16:14 Tovuzda evdən pul və 15 min manatlıq qızıl oğurlandı

16:10 CNN: Çin ABŞ-a hücuma hazırlaşır

16:05 Azərbaycanda uşaq evlərində olan uşaqların sayı artıb

16:01 Trampdan ABŞ kəşfiyyatçılarına qadağa

15:58 Azərbaycanın 10 boksçusu Rusiyada beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək

15:52 ABŞ İran üzrə xüsusi nümayəndə təyin etdi

15:51 Sənəddə təmir olunan uşaq bağçası, mənimsənilən 40 min manat və “Veteks” MMC...

15:47 “Biz Ermənistan dövləti olan yerə getməməliyik”

15:41 Alimlər: kişilər qadınlardan daha ağıllıdır

15:36 Azərbaycana 17 milyon dollarlıq kondisioner gətirilib

15:30 Meşəni yandıranlara atəş açmağa icazə verildi

15:24 Sərnişinə qarşı soyğunçuluq edən şəxslər saxlanıldı

15:17 Cəlilabadda ev yanıb: 1 yaralı

15:11 Hindistanda leysandan ölənlərin sayı 167-yə çatıb

15:06 Nazirlik: “Hazırda Bayıl sürüşmə sahəsində vəziyyət stabildir“

15:02 Yanğını söndürməyə gedən helikopter qəzaya uğradı

14:55 Bu marşrutlardan şikayət edildi

14:49 Dünyanın ən kasıb eks-prezidenti təqaüdə çıxdı

14:47 Azərbaycan Premyer Liqasında II turun təyinatları açıqlanıb

14:42 Xidmət rəisi: “Qurbanlıq heyvan qüsursuz olmalıdır“

14:36 Metyu Brayza: “ABŞ Türkiyəni itirə bilməz“

14:31 Beyləqanda maşın aşıb, sürücü öldü

14:25 Bitkoin bahalaşmaqda davam edir

14:19 İsrailin baş naziri polis tərəfindən dindirilir

14:13 Mehman Hüseynovun məhkəməsinin vaxtı açıqlanıb

14:08 Bir gündə 11 borclu şəxs saxlanılıb

14:02 Deputat: “Bu vəhşi adətdən qurtulmalıyıq“

13:56 NASA asteroidə müğənninin adını verdi

13:51 İsmayıllıda yol qəzası: ölən və yaralanan var

13:34 Ermənilər Laçında müasir xəstəxana tikir

13:11 Trampın İranla dialoq şərtləri açıqlandı

13:07 Bərdə sakinindən silah-sursat götürülüb

13:04 Vaşinqtonda hərbi parad təxirə salındı

12:59 Bakıda avtomobil piyadanı vuraraq öldürüb

12:53 “Yaxşı aktyor reklama çəkilməz, tamadalıq etməz”

12:48 “Yas mərasimləri sadə və israfçılıqdan kənar keçirilməlidir“

12:44 Xalq artistinin səhhəti pisləşib

12:40 Bakıda keçmiş məhkum qətlə yetirildi

12:35 Çavuşoğlu: “ABŞ-la yaşanan problemlər asanlıqla həll oluna bilər“

12:34 Endokrinoloq: “Şəkərli diabetin bu əlamətləri var”

12:29 Şəmkirli avtoritet axtarışa verildi - TƏFƏRRÜATLAR

12:28 Türkiyədə dollar yenidən bahalaşmağa başlayıb

12:24 Azərbaycanlılar niyə boşanırlar?

12:17 AKP üzvləri qəzaya düşdü: 5 ölü, 18 yaralı

12:13 Türkiyə böhranı Trampa HƏDİYYƏ idi və...

12:08 Professor: “Jurnalistika İnstitutu yaradılsın“

12:04 “Qarabağ“ yenidən “Şerif“lə qarşılaşacaq

12:00 Bayramda fasiləsiz elektrik enerjisi veriləcək

11:56 Kim Çen: “Bu, xalqı boğmaq istəyənlərə cavab oldu“

11:52 Amerika-Türkiyə qarşıdurmasının alt qatları üzə çıxdı

11:47 Emomali Rahmon Özbəkistanda səfərdədir

11:43 Dünyanın ən çox qazanan aktrisaları - Siyahı

11:39 Dollardan imtina mümkündürmü?

11:34 Müğənni Areta Franklin vəfat etdi

11:30 Tikinti materiallarının qiyməti bahalaşıb

11:26 Lirənin ucuzlaşması SOCAR-a Türkiyədə necə təsir göstərəcək?

11:22 Nigar: “İstədiyim kimi yaşayıram“

11:17 “Ərdoğanın NATO-dan çıxmaq niyyətinin olduğunu düşünmürəm”

11:13 Avropa Liqası: “Qararbağ”ın rəqibi bəlli oldu

11:08 Azərbaycanda dərslər sentyabrın 15-də başlamayacaq

11:04 Dövlət qulluğuna qəbul üçün test imtahanı keçiriləcək

10:59 Xaçmazda 11 ədəd qovaq ağacı qanunsuz kəsilib

10:53 Baytarlıq Xidmətindən icra başçılarına müraciət

10:49 Çin-ABŞ ticarət danışıqları bərpa olunur

10:45 Bu yollarda təmir və rənglənmə işləri aparılır

10:41 Meksika sahillərində “Leyn” qasırğası formalaşıb

10:37 Putin və Ərdoğan Tehran sammitində ayrıca görüşəcək

10:33 Türkiyə şirkətləri “iPhone” sifarişindən imtina ediblər

10:29 Hərbi Prokurorluq: Əsgər ölümünə görə 3 nəfər həbs edildi

10:24 ABŞ Türkiyəyə qarşı yeni sanksiyalar tətbiq edəcək

10:20 Sülh Platformasına həmsədr seçilib

10:16 “İlqar Məmmədov Merkelin Bakı səfərinə görə azadlığa buraxılmayıb”

10:12 Yevlaxda yol qəzası: yaralılar var

10:08 Naxçıvanda 229 nəfərin pensiyası poçtla ödənilib

10:04 Bu ərazilərdə qaz olmayacaq

10:00 Atəşkəs 92 dəfə pozulub

16 AVQUST 2018

23:50 Tərtərdə itkin düşmüş 17 yaşlı qız Bakıda tapıldı

23:31 İranda evlilik yaşı dəyişdirilir

22:40 Nyu-Yorkda BMT-nin binasının qarşısına onlarla yanğınsöndürən briqadası gəlib

22:11 Moskva və Yerevan ikitərəfli münasibətləri müzakirə ediblər

21:15 Avtobus sürücüsü sükan arxasında infarkt keçirdi

20:47 Fransadan Türkiyəyə dəstək gəldi

20:22 DİM jurnalistlərə müraciət edib

19:50 İsveçrə Məhkəməsi: Gülnarə Kərimovanın 800 milyon dolları Özbəkistana qaytarılacaq

19:29 Qaradağda yol tikintisinə 11,6 milyon manat ayrılıb

18:36 Yalçın Rzazadə çətin durumda - Səhhəti ağırlaşıb

18:00 Məleykə Abbaszadə: “Ali məktəblərə plan yerlərindən 88,73 faizi dolub”



loading...
“Elçibəy gənclərin gözü ilə” mövzusunda tədbir keçirilib

“Əbülfəz Elçibəy-80” İctimai Təşkilat Komitəsi “Elçibəy Gənclərin gözü ilə” mövzusunda tədbir keçirib
Bu insanlar ölülərlə əlaqəyə girirlər və... - Tanınmış şaman hər şeyi açdı

Sosioloq, türkoloq, araşdırmaçı, TÜRKSOY-un üzvi, "Şaman. Təbiət qüvvələri oyananda" kitabının müəllifi, əslən xakas türklərindən olan və tanınmış şaman Timur Davletovun Publika.az-a müsahibəsi
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016