Quba Təhsil Şöbəsi hər müəllimdən 100 manat rüşvət tələb edir - İDDİA Beyləqan sakinindən prezidentə müraciət: “Çərkəz Şirinov məni ölümlə hədələyir” Güləşçilərə verməyə pul tapmayan vitse-prezidentin oğlunun lüks həyatı (FOTOLAR) Masallıda Heydər Əliyev Fonduna böhtan atan “sahibkar” kimin adamıdır?
 

3 dövlətin Azərbaycana qarşı gizli planlarının şok detalları - FOTO

Tarix 03.12.16, 18:16

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

1941-ci ilin avqustunda, Vermaxtın ordusu sürətlə SSRİ-nin paytaxtı Moskvaya yaxınlaşanda sovet qoşunları Britaniya qoşunları ilə birlikdə uğurla İranın işğalı əməliyyatını həyata keçirdi. Barəsində söhbət açacağımız əməliyyatın bəzi məqamları tarixdə zəif öyrədilib.


Bu səbəbdən Publika.az-ın SSRİ və Britaniyanın ilk, avqustun 25-dən sentyabrın 17-ə qədər davam etmiş “Sövdələşmə” adlı əməliyyatının bəzi gizli məqamlarını təqdim edirik:

İlk öncə onu qeyd edək ki, bəzi araşdırmaçılar, jurnalistlər əməliyyatın keçirilməsində əsas məqsədin guya SSRİ-nin İranın Azərbaycan hissəsinin respublikamıza birləşdirməkdən ibarət olduğunu iddia edir, bununla bağlı mif yaratmağa çalışırlar. Özü də həmin günlərdə ki, sovet ordusu Vermaxtın güclü zərbələri ilə geri çəkilirdi. Ön cəbhədə əsgər çatışmazlığı şəraitində, SSRİ-nin Avropa hissəsində hərbi birləşmələrə ehtiyac olduğu şəraitdə sovet rəhbərliyinin İrana qoşun yeritməsi bir sıra məxfi məsələlərə aydınlıq gətirilməsini tələb edir.

Əməliyyatın hazırlanması üçün vacib şərtlər zəruri geosiyasət məsələlərindən, habelə ölkənin cənubdan təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi, Bakının, eləcə də İngiltərənin Cənubi (İran və İraqla sərhəd ərazidə) İrandakı neft yataqlarının müdafiəsi ilə əlaqədar idi. Bütün bunlar bir yana, müttəfiqlərin nəqliyyat dəhlizinin müdafiəsi də zəruri idi. Çünki Lend-Liz haqqında müqaviləyə əsasən, SSRİ-yə ediləcək yardımların əhəmiyyətli hissəsinin Təbriz marşrutu üzrə çatdırılması planlaşdırılırdı.

İranda nasional-sosializmin yayılması fonunda Üçüncü Reyxin bu ölkədə təsirinin güclənməsi təhlükəsi ortaya çıxmışdı. 1925-ci ildə İranda baş vermiş saray çevrilişi nəticəsində hakimiyyətə gəlmiş Pəhləvilər sülaləsi Avropalaşma kursunu əsas seçmişdi. 

Almaniyada faşistlərin hakimiyyətə gəlməsinə qədər İran elitasında İtaliyanın faşist lideri Benito Mussoliniyə qarşı güclü rəğbət vardı. Bu mənada Britaniya maliyyə dairələrinin İran iqtisadiyyatında açar rolunu oynamasına baxmayaraq, geopolitik üstünlük tədricən Almaniyanın tərəfinə keçirdi. Üçüncü reyx İranın infrastrukturunda, iqtisadiyyatının inkişafında, hətta hərbi qüvvələrin islahatlarında fəal iştiraka başlayırdı.

1941-ci ilə İranda Moskva və London üçün yeni təhlükə bu ölkənin ingilis kapitalları ilə qurulmuş neft və nəqliyyat infrastrukturunun Üçüncü Reyx tərəfindən SSRİ-yə və Britaniyaya qarşı istifadə edilməsi məsələsi ortaya çıxdı.

Müharibə zamanı hərbi təhlükə də artırdı. Əgər almanlar Şimali Afrikadan Fələstinə və ya Suriyaya yol aça, yaxud Bakı-Dərbənd-Həştərxan xəttinə çıxa bilsəydilər, İranın Hitlerin mövqeyində döyüşməsi həll edilmiş məsələ sayılırdı. Maraqlıdır, almanların özləri də alternativ plan hazırlamışdılar. Belə ki, əgər Rza Pəhləvi onlara hər hansı müqavimət göstərsəydi, Hitler Cənubi və Şimali Azərbaycanı birləşdirib vahid Azərbaycan adlı yeni dövləti qurmağa hazır idi.

Bu səbəbdən də 1941-ci ilin 22 iyununda, Üçüncü Reyx Sovet İttifaqına hücum edən kimi müttəfiq olmuş Moskva və London almanların bu ölkəyə hücumunun qarşısını almaq üçün bir qədər sonra İranda birgə əməliyyat barədə danışıqlara başladılar. Britaniyanın səfiri Kripps Molotov və Stalinlə danışıqlar apardı. Bununla əlaqədar olaraq SSRİ Xalq Daxili İşlər Komissarlığı və Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsi tərəfindən "Alman kəşfiyyatı agenturasının İranın ərazisindən göndərilməsinin qarşısının alınması üzrə tədbirlər haqqında" direktiv qəbul olundu. Bu, İran əməliyyatına hazırlığa de-fakto siqnal idi. İran ərazisinin tutulması əməliyyatın hazırlanması Zaqafqaziya hərbi dairəsinin o zamankı qərargah rəisi Fyodr Tolbuxinə tapşırıldı.

Əməliyyatın həyata keçirilməsi üçün 3 ordu birləşməsi ayrıldı və həmin birləşmələr 53-cü ordu ilə gücləndirildi.

Öz növbəsində Britaniya da İraqda general-leytenant Edvard Kyuinenin rəhbərliyi altında ordu qrupunu formalaşdırdı. Bəsrə ərazisində iki piyada diviziya cəmləşdi. Əməliyyata diplomatik hazırlıq da görülürdü. Avqustun 16-da Moskva İran hökumətinə nota göndərərək, rəsmi Tehrandan alman vətəndaşlarını ərazisindən çıxarmasını istədi.

Bununla yanaşı, İrandan ərazisində ingilis-sovet birləşmələrini yerləşdirmək tələb olundu. Tehran bundan imtina etdi.
Avqustun 19-da İran hökuməti hərbi qulluqçuların məzuniyyətlərini ləğv etdi. Əlavə olaraq ehtiyatda olan 30 min hərbi qulluqçu səfərbərliyə alındı. Bununla da ordunun şəxsi heyətinin sayı 200 min nəfərə çatdırıldı.

1941-ciin 25 avqustunda Britaniya Hərbi Dəniz Qüvvələrlərinin kanoner qayığı Abadan limanına hücum etdi. İranın "Pələng" adlı sahil mühafizə gəmisi dərhal batırıldı. Hücum zamanı habelə digər kiçik patrul gəmiləri zədələndi və ya təslim oldu.

Öz növbəsində sovet ordusu da Culfa-Xoy, Culfa-Təbriz istiqamətində hücuma keçdi. Orduya Xəzər donanması da dəstək verir, hərbi gəmilər irəliləyirdi.

SSRİ-İran sərhədini keçən tank orduları Türkiyə ilə sərhədə və Təbrizə doğru hərəkətdə idi. Artıq 5 saat sonra 76-cı diviziya Təbrizə daxil oldu.

1941-ci ilin 27 avqustunda Transqafqaz cəbhəsinin birləşlmələri bütün tapşırıqları tamamilə yerinə yetirdi. Sovet qoşunları Xoy-Təbriz-ƏrdəbiI xəttinə çıxdılar. İran qoşununun hərbçiləri təslim olmağa başladı.

1941-ci ilin 28 avqustunda Britaniyanın 10-cu hind diviziyasının hissələri Əhvaz şəhərini ələ keçirdi. General-mayor Slim avqustun 29-da şimal istiqamətində hücum edərək Kirmanşahı ələ keçirməyə hazırlaşırdı. Amma qarnizon komandiri şəhəri müqavimətsiz təhvil verdi.

Bundan sonra Rza Pəhləvi ingilislərin və İran müxalifətinin təzyiqi altında Əli Mənsurun hökumətinin istefasını elan etdi və Əli Furukinin yeni hökumət yaradıldı. Həmin gün Britaniya ilə, avqustun 30-da isə Sovet İttifaqı ilə barışıq sazişi imzalandı.

Sentyabrın 8-də imzalanmış razılaşma İran ərazisində iki böyük dövlətin işğal zonalarını müəyyən edirdi. İran hökuməti Almaniyanın və onun müttəfiqi olan başqa ölkələrinin bütün vətəndaşlarını ərazisindən çıxarmağı, neytral olmağı və Hitler əleyhinə koalisiyanın ölkələrinin hərbi tranzitinə mane olmamağı öhdəsinə götürdü.

Bundan 4 gün sonra Britaniyanın SSRİ-dəki səfiri Kripps London və Moskva arasında müzakirə ilə İranın yeni başçısının namizədliyinin razılaşdırılması təşəbbüsü ilə çıxış etdi. Razılaşmaya əsasən, Rza Pəhləvinin oğlu Məhəmməd Rza Pəhləvi şah seçildi.

Sentyabrın 15-də müttəfiq qoşunları Tehrana daxil oldu. Bundan bir gün sonra şah Rza oğulun xeyrinə hakimiyyətdən imtina etməsi haqda sazişi imzalamağa məcbur qaldı.

Hərbi əməliyyat əsasən strateji məntəqələrin və obyektlərin qısa zamanda ələ keçirilməsi ilə nəticələndi. Əməliyyat 64 Britaniya əsgərinin öldürülməsi və yaralanması ilə nəticələndi. Sovet ordusunun isə təxminən 50 hərbçisi həlak olmuş, minə qədər əsgəri yaralanmışdı. Uğursuz müdafiə döyüşləri İran ordusuna 1000-ə yaxın hərbçisinin öldürülməsi ilə nəticələndi.

Bununla da faşist Almaniyasının Cənubi və Şimali Azərbaycanı birləşdirmək planları boşa çıxdı. Lakin İranı ələ keçirmiş SSRİ də tarixi fürsətdən istifadə edərək Azərbaycanı birləşdirmədi. Çünki vahid və güclü ölkənin mövcudluğu imperiya rəhbərliyi üçün sərfəli deyildi.

MilliYol.Az



Xəbərin oxunma sayı : 4204

loading...

Analiz

Önəmli

Son xəbərlər

17 AVQUST 2017

11:40 “Qalatasaray” Bakıya gəlir

11:33 “Son illər Azərbaycandan silahlı birləşmələrə qoşulma halı qeydə alınmayıb“

11:25 “İraqın parçalanması region üçün təhlükəli olacaq“

11:20 Qəfil ölüm, sonsuzluq… – Enerji içkilərinin dəhşətli fəsadları

11:12 Bakıda həbsxanada məhkumlar arasında dava baş verib

11:05 Deniz Seki ərə getmək üçün şərtini açıqladı

10:55 Sabun köpüyü kimi şişmiş “ekspert“lər bizim adımızdan istifadə edir

10:40 Koalisiya qüvvələri Rakkanı bombaladı

10:34 Dollar bu gün neçəyədir?

10:30 Trump Məsləhətçilər Şurasını ləğv etdi

10:17 Baş nazir Talassemiya Mərkəzi haqda qərar verdi

10:12 Bakıda 32 yaşlı kişi özünü asaraq intihar edib

16 AVQUST 2017

17:55 Bakıda 14 yaşlı qız itkin düşüb

17:40 UEFA “Qarabağ”ın qazanacağı vəsaiti açıqlayıb

17:33 Məktəbli qızı zorlayanlardan biri məmur oğlu imiş

17:24 Dolların sabaha olan məzənnəsi

17:18 Evlər bahalaşa bilər – deputatdan açıqlama

17:12 Prezident İlham Əliyev 4 milyon manat ayırdı - 3 qəsəbəyə görə

16:50 Ermənistanın baş naziri Kəlbəcərə gəldi: Ermənilər Kəlbəcər suyunun istehsalına başlayırlar

16:33 Prokuror Akif Çovdarova iş istədi- 15 il

16:20 Bulvarda intihar – Qadın özünü dənizə atdı

16:05 “Yeddi min tələbə üçün böyük yataqxana kompleksi inşa olunacaq“

15:50 Londonda hava limanı yaxınlığında partlayış olub

15:40 Şəmkirdə kütləvi dava baş verdi: 2 nəfər bıçaqlandı

15:33 Ermənilər Kəlbəcərdə nəhəng zavodun tikintisinə başladı

15:20 İnsan alveri edən 33 azərbaycanlı qadın

15:12 35 yaşlı azərbaycanlı beynəlxalq axtarışa verildi- Səbəb

14:40 Akif Çovdarov və digərlərinin məhkəməsində prokuror çıxış edir

14:25 Azərbaycanın Mi-17 vertolyotları və gəmiləri İsrail raketləri ilə zərbə endirir

14:20 Daha bir xarici şirkət Azərbaycanı tərk edir

13:50 Ərdoğan İrana gedir

13:40 “İran Suriyada uzaqmənzilli raket istehsalı zavodu tikib“

13:33 Türkiyə Almaniyaya nota göndərdi

13:25 “Əmək haqqı və digər ödənişlər üzrə nağd pul məxarici 75,3% azalıb”

13:20 “Şou-biznesdə nə qədər xanımla sevgili olmusan?“

13:12 “Astan Şahverdiyevə yenə qulaqburması veriləcək”

12:50 Problem Putin deyil, Rusiyadır! – “Rusiya heç zaman demokratik ölkə olmayacaq”

12:45 “Turan”ı bağlaya bilərlər” - Mehman Əliyev danışdı

12:40 Gədəbəydə 14 yaşlı oğlan qətlə yetirilib

12:25 Hava yağışlı olacaq – Proqnoz

12:20 “Turan”ın ofisində axtarış başladı

12:05 Fransa prezidenti Ərdoğana zəng etdi - “Jurnalisti sərbəst buraxın“

11:50 “İstəmədim, kimsə mənə görə...“ - Elgiz Əkbər

11:45 Naxçıvan Avtomobil Zavodunun maşınları satılmır – İstehsal 72% azalıb

11:30 50 illik münaqişə başa çatdı

11:20 Boş qalan plan yerlərinin sayı açıqlandı

11:12 “Fransa şirkətləri Azərbaycan iqtisadiyyatına dəstək göstərməyə hazırdır”

11:05 Azərbaycanda ÜDM istehsalı azalıb- Statistika

10:50 Tubaya zərbə: UNİCEF-dən çıxarılır

10:44 “Ümid edirik ki, Azərbaycan və Ermənistan prezidentləri tezliklə birbaşa danışıqları bərpa edəcəklər”

10:35 “Akkord SDİ Şirkətlər qrupu” ləğv olundu

10:30 Rusiyanın Xəzər donanması həyəcan siqnalı ilə qaldırılıb

10:24 Ağdaşda bələdiyyə sədrinin oğlu qətlə yetirilib

10:17 Azərbaycanda yarım ildə 29 mindən çox insan ölüb

10:12 Zakir Həsənov Azərbaycan tankları ilə Rusiya çöllərini necə fəth etdi...

15 AVQUST 2017

18:16 Prezident sərəncam imzaladı

17:55 Ermənistanda 18 yaşlı əsgər intihar edib

17:45 Dövlət idarələri elektrik enerjisi və qaz istehlakını artırıb

17:40 Naxçıvanın keçmiş daxili işlər nazirinin həbsi barədə xəbər təsdiqini tapmır

17:33 Amerikalı aktrisa Kıvanç Tatlıtuğla filmə çəkilmək istəmədi

17:12 Bu gündən bankların məcburi ehtiyatlarının saxlanma qaydası dəyişir

17:05 Deputat zorlanan məktəbli ilə bağlı müraciət etdi

16:55 İsrail Fələstin İslam Hərəkatının liderini həbs etdi

16:40 Gürcüstanda yeni siyasi təşkilat yarandı

16:33 Azərbaycan Rusiyaya ət və süd məhsulları satacaq

16:25 DİM magistraturalara boş qalan yerlərə müsabiqənin nəticələrini –Açıqladı

16:20 “Müdafiə xərclərinin ixtisarı nəzərdə tutulub” – Putin

16:20 Dovğanın içində kokain: Bakıda oğul atasına sovqat gətirdi

16:05 Venesuela, yoxsa Şimal Koreya? - Təhlil

15:45 “Telekanallarda ədəbi dil normaları bütün səviyyələr üzrə pozulur“

15:20 İran nüvə sazişindən çıxacağı ilə hədələyib

15:12 “Ramil Quliyev barədə 6 il əvvəl dediklərimi təkzib etmirəm“

14:40 Bill Qeytsin nəhəng xeyriyyəsi - 4,6 milyard dollar

14:35 Azərbaycanda doğulan uşaqların 53%-i oğlandır

14:25 “Mən tələsmirəm...” - Səməd Vurğunun şedevri

14:20 Trampın qərarı Çini ciddi şəkildə qayğılandırıb

14:13 Bukmeker kontoru: “Qarabağ” qalib gələcək

14:05 “Onun düşmən əsgəri olmasını niyə yaddan çıxarırırq?” –Deputat

13:25 “6 ayda 7 mindən çox ailə dağılıb“

13:20 Azərbaycanda qızıl hasilatı 3 dəfədən çox artıb

13:13 “660-dan yuxarı bal toplayan 2 nəfər ali məktəbə qəbul olunmayıb”

13:05 Metrodan istifadə etmiş sərnişinlərin sayı 6,1% artıb

12:50 Bugünkü valyuta hərracının nəticəsi açıqlanıb

12:40 Bəzi yerlərdə şimşək çaxacaq, arabir yağış yağacaq

12:33 Sumqayıt sakini mikroavtobusu Dərbənddə aşırdı, 4 yaralı var

12:20 Avtomobil benzini istehsalı 7,2% artıb, dizel yanacağı 17% azalıb

12:12 Bu il əhali kreditlər üzrə faizlərin ödənilməsinə 527 mln. manat yönəldib

12:05 Azərbaycan əhalisinin sayı açıqlanıb

11:50 Dünya çempionatına yollanan güləş üzrə Azərbaycan yığmasının heyəti açıqlandı

11:33 Azərbaycan Gürcüstana 558 milyon dollar investisiya yatırıb

11:25 Bakıda 17 yaşlı oğlan intihar etdi

11:20 ARB-dən gedən Zümrüd hansı kanalda çalışacaq?

11:12 Bakıda kafedə kütləvi dava – Ölən və xəsarət alanlar var

11:05 Qız uşağını sevməyən ölkələr – siyahı sizi şoka salacaq

10:50 “ABŞ dövlət borcunun artması dolları bahalaşdıracaq” – Analitik

10:44 İsmayıllı-Qəbələ yolunda baş verən yol qəzasında 4 nəfər ağır xəsarət alıb

10:30 Tələbələrin köçürülməsinin vaxtı uzadılıb

10:23 Dövlət Sərhəd Xidməti Xəzərdə genişmiqyaslı təlim keçirib

10:17 Kim Çen In ordunu hər an zərbə endirməyə hazır olmağa çağırıb

10:12 Ermənilər atəşkəsi 128 dəfə pozub

10:05 ABŞ-dan Bakıya ilginc siqnal – “Özünü Rusiyadan qoru!..”

14 AVQUST 2017

18:15 Pezident mədəniyyət sahəsinin inkişafına 7 milyon manat ayırdı

16:55 “Azərbaycanın Türkiyəsi var, Ermənistanın bu cür müttəfiqi yoxdur”

16:45 Azərbaycanın onlarla rayonunda internet olmayacaq

16:35 Azərbaycanlılar Saakaşvilinin Gürcüstana qayıtmasını istəyir

16:30 Saakaşvili planlarını açıqlayır

16:22 “Ölkəm heç bir hərbi bloka daxil olmayacaq”

16:16 “Şimali Koreya ilə nüvə savaşına girəcəyimiz nöqtədə deyilik“

16:05 Ermənistan Qarabağda itki verdi

15:45 Lukaşenko narahatdır

15:30 Azərbaycanda növbəti əfv fərmanının imzalanması gözlənilir

15:25 “Ölkəni hər il 28 min nəfər tərk etsə, Serj Sərkisyan daha 106 il hökm sürə bilər”

15:18 Payız fəslinin Azərbaycana gəlmə vaxtı açıqlanıb

15:12 Almaniyanın keçmiş kansleri “Rosneft”in idarə heyətinə seçilə bilər

14:55 Almaniya məhkəmələri miqrantların şikayətləri ilə dolub-daşır

14:40 “Bu, Rusiyanın Azərbaycana hərbi intervensiyasına gətirib çıxara bilər...”

14:25 Bakıda taksi qaçırıldı

14:20 Şimali Koreya Rusiya və Çindəki səfirlərini geri çağırıb

13:44 Ayrılığa 6 ay dözə bildilər - fotolar

13:40 “Qızımı ermənilərdən xilas edin”



loading...
Çingiz xanın məzarı niyə tapılmır? (ARAŞDIRMA)

Çingiz xanın qəbrinin izi qalmasın deyə min at torpağın üzərində var-gəl edib
Ədəbiyyat müəlliməsinin şair Həsən Hüseynlə bitməyən sevgi hekayəsi

Kapitalizimin sevgini belə reklama çevirdiyi dövrdə bütün hisslər reklam xarakteri daşıyır. Sosial şəbəkələrdə həsrətdən tutmuş qovuşmağa qədər hər şey reklama çevrilib.
AzTV-nin aparıcısı canlı efirdə çətin vəziyyətə düşdü (VİDEO)

Azərbaycan Televiziyasının canlı efirində aparıcı çətin anlar yaşayıb.
Tanınmış azərbaycanlı jurnalistin karyerası bitdi

Tanınmış jurnalist Kənan Quluzadə jurnalistikadakı fəaliyyətinə son qoyduğunu açıqlayıb.
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016