Lələ təpə döyüşçüsü Səlim Müslümovdan kömək istəyir Azərbaycanda iki jurnalistə vəzifə verildi Jurnalisti təhqir edən direktor cəzalandırıldı “Polat Yol Yapı” şirkətinin qanunsuzları davam edir
 

3 dövlətin Azərbaycana qarşı gizli planlarının şok detalları - FOTO

Tarix 03.12.16, 18:16

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

1941-ci ilin avqustunda, Vermaxtın ordusu sürətlə SSRİ-nin paytaxtı Moskvaya yaxınlaşanda sovet qoşunları Britaniya qoşunları ilə birlikdə uğurla İranın işğalı əməliyyatını həyata keçirdi. Barəsində söhbət açacağımız əməliyyatın bəzi məqamları tarixdə zəif öyrədilib.


Bu səbəbdən Publika.az-ın SSRİ və Britaniyanın ilk, avqustun 25-dən sentyabrın 17-ə qədər davam etmiş “Sövdələşmə” adlı əməliyyatının bəzi gizli məqamlarını təqdim edirik:

İlk öncə onu qeyd edək ki, bəzi araşdırmaçılar, jurnalistlər əməliyyatın keçirilməsində əsas məqsədin guya SSRİ-nin İranın Azərbaycan hissəsinin respublikamıza birləşdirməkdən ibarət olduğunu iddia edir, bununla bağlı mif yaratmağa çalışırlar. Özü də həmin günlərdə ki, sovet ordusu Vermaxtın güclü zərbələri ilə geri çəkilirdi. Ön cəbhədə əsgər çatışmazlığı şəraitində, SSRİ-nin Avropa hissəsində hərbi birləşmələrə ehtiyac olduğu şəraitdə sovet rəhbərliyinin İrana qoşun yeritməsi bir sıra məxfi məsələlərə aydınlıq gətirilməsini tələb edir.

Əməliyyatın hazırlanması üçün vacib şərtlər zəruri geosiyasət məsələlərindən, habelə ölkənin cənubdan təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi, Bakının, eləcə də İngiltərənin Cənubi (İran və İraqla sərhəd ərazidə) İrandakı neft yataqlarının müdafiəsi ilə əlaqədar idi. Bütün bunlar bir yana, müttəfiqlərin nəqliyyat dəhlizinin müdafiəsi də zəruri idi. Çünki Lend-Liz haqqında müqaviləyə əsasən, SSRİ-yə ediləcək yardımların əhəmiyyətli hissəsinin Təbriz marşrutu üzrə çatdırılması planlaşdırılırdı.

İranda nasional-sosializmin yayılması fonunda Üçüncü Reyxin bu ölkədə təsirinin güclənməsi təhlükəsi ortaya çıxmışdı. 1925-ci ildə İranda baş vermiş saray çevrilişi nəticəsində hakimiyyətə gəlmiş Pəhləvilər sülaləsi Avropalaşma kursunu əsas seçmişdi. 

Almaniyada faşistlərin hakimiyyətə gəlməsinə qədər İran elitasında İtaliyanın faşist lideri Benito Mussoliniyə qarşı güclü rəğbət vardı. Bu mənada Britaniya maliyyə dairələrinin İran iqtisadiyyatında açar rolunu oynamasına baxmayaraq, geopolitik üstünlük tədricən Almaniyanın tərəfinə keçirdi. Üçüncü reyx İranın infrastrukturunda, iqtisadiyyatının inkişafında, hətta hərbi qüvvələrin islahatlarında fəal iştiraka başlayırdı.

1941-ci ilə İranda Moskva və London üçün yeni təhlükə bu ölkənin ingilis kapitalları ilə qurulmuş neft və nəqliyyat infrastrukturunun Üçüncü Reyx tərəfindən SSRİ-yə və Britaniyaya qarşı istifadə edilməsi məsələsi ortaya çıxdı.

Müharibə zamanı hərbi təhlükə də artırdı. Əgər almanlar Şimali Afrikadan Fələstinə və ya Suriyaya yol aça, yaxud Bakı-Dərbənd-Həştərxan xəttinə çıxa bilsəydilər, İranın Hitlerin mövqeyində döyüşməsi həll edilmiş məsələ sayılırdı. Maraqlıdır, almanların özləri də alternativ plan hazırlamışdılar. Belə ki, əgər Rza Pəhləvi onlara hər hansı müqavimət göstərsəydi, Hitler Cənubi və Şimali Azərbaycanı birləşdirib vahid Azərbaycan adlı yeni dövləti qurmağa hazır idi.

Bu səbəbdən də 1941-ci ilin 22 iyununda, Üçüncü Reyx Sovet İttifaqına hücum edən kimi müttəfiq olmuş Moskva və London almanların bu ölkəyə hücumunun qarşısını almaq üçün bir qədər sonra İranda birgə əməliyyat barədə danışıqlara başladılar. Britaniyanın səfiri Kripps Molotov və Stalinlə danışıqlar apardı. Bununla əlaqədar olaraq SSRİ Xalq Daxili İşlər Komissarlığı və Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsi tərəfindən "Alman kəşfiyyatı agenturasının İranın ərazisindən göndərilməsinin qarşısının alınması üzrə tədbirlər haqqında" direktiv qəbul olundu. Bu, İran əməliyyatına hazırlığa de-fakto siqnal idi. İran ərazisinin tutulması əməliyyatın hazırlanması Zaqafqaziya hərbi dairəsinin o zamankı qərargah rəisi Fyodr Tolbuxinə tapşırıldı.

Əməliyyatın həyata keçirilməsi üçün 3 ordu birləşməsi ayrıldı və həmin birləşmələr 53-cü ordu ilə gücləndirildi.

Öz növbəsində Britaniya da İraqda general-leytenant Edvard Kyuinenin rəhbərliyi altında ordu qrupunu formalaşdırdı. Bəsrə ərazisində iki piyada diviziya cəmləşdi. Əməliyyata diplomatik hazırlıq da görülürdü. Avqustun 16-da Moskva İran hökumətinə nota göndərərək, rəsmi Tehrandan alman vətəndaşlarını ərazisindən çıxarmasını istədi.

Bununla yanaşı, İrandan ərazisində ingilis-sovet birləşmələrini yerləşdirmək tələb olundu. Tehran bundan imtina etdi.
Avqustun 19-da İran hökuməti hərbi qulluqçuların məzuniyyətlərini ləğv etdi. Əlavə olaraq ehtiyatda olan 30 min hərbi qulluqçu səfərbərliyə alındı. Bununla da ordunun şəxsi heyətinin sayı 200 min nəfərə çatdırıldı.

1941-ciin 25 avqustunda Britaniya Hərbi Dəniz Qüvvələrlərinin kanoner qayığı Abadan limanına hücum etdi. İranın "Pələng" adlı sahil mühafizə gəmisi dərhal batırıldı. Hücum zamanı habelə digər kiçik patrul gəmiləri zədələndi və ya təslim oldu.

Öz növbəsində sovet ordusu da Culfa-Xoy, Culfa-Təbriz istiqamətində hücuma keçdi. Orduya Xəzər donanması da dəstək verir, hərbi gəmilər irəliləyirdi.

SSRİ-İran sərhədini keçən tank orduları Türkiyə ilə sərhədə və Təbrizə doğru hərəkətdə idi. Artıq 5 saat sonra 76-cı diviziya Təbrizə daxil oldu.

1941-ci ilin 27 avqustunda Transqafqaz cəbhəsinin birləşlmələri bütün tapşırıqları tamamilə yerinə yetirdi. Sovet qoşunları Xoy-Təbriz-ƏrdəbiI xəttinə çıxdılar. İran qoşununun hərbçiləri təslim olmağa başladı.

1941-ci ilin 28 avqustunda Britaniyanın 10-cu hind diviziyasının hissələri Əhvaz şəhərini ələ keçirdi. General-mayor Slim avqustun 29-da şimal istiqamətində hücum edərək Kirmanşahı ələ keçirməyə hazırlaşırdı. Amma qarnizon komandiri şəhəri müqavimətsiz təhvil verdi.

Bundan sonra Rza Pəhləvi ingilislərin və İran müxalifətinin təzyiqi altında Əli Mənsurun hökumətinin istefasını elan etdi və Əli Furukinin yeni hökumət yaradıldı. Həmin gün Britaniya ilə, avqustun 30-da isə Sovet İttifaqı ilə barışıq sazişi imzalandı.

Sentyabrın 8-də imzalanmış razılaşma İran ərazisində iki böyük dövlətin işğal zonalarını müəyyən edirdi. İran hökuməti Almaniyanın və onun müttəfiqi olan başqa ölkələrinin bütün vətəndaşlarını ərazisindən çıxarmağı, neytral olmağı və Hitler əleyhinə koalisiyanın ölkələrinin hərbi tranzitinə mane olmamağı öhdəsinə götürdü.

Bundan 4 gün sonra Britaniyanın SSRİ-dəki səfiri Kripps London və Moskva arasında müzakirə ilə İranın yeni başçısının namizədliyinin razılaşdırılması təşəbbüsü ilə çıxış etdi. Razılaşmaya əsasən, Rza Pəhləvinin oğlu Məhəmməd Rza Pəhləvi şah seçildi.

Sentyabrın 15-də müttəfiq qoşunları Tehrana daxil oldu. Bundan bir gün sonra şah Rza oğulun xeyrinə hakimiyyətdən imtina etməsi haqda sazişi imzalamağa məcbur qaldı.

Hərbi əməliyyat əsasən strateji məntəqələrin və obyektlərin qısa zamanda ələ keçirilməsi ilə nəticələndi. Əməliyyat 64 Britaniya əsgərinin öldürülməsi və yaralanması ilə nəticələndi. Sovet ordusunun isə təxminən 50 hərbçisi həlak olmuş, minə qədər əsgəri yaralanmışdı. Uğursuz müdafiə döyüşləri İran ordusuna 1000-ə yaxın hərbçisinin öldürülməsi ilə nəticələndi.

Bununla da faşist Almaniyasının Cənubi və Şimali Azərbaycanı birləşdirmək planları boşa çıxdı. Lakin İranı ələ keçirmiş SSRİ də tarixi fürsətdən istifadə edərək Azərbaycanı birləşdirmədi. Çünki vahid və güclü ölkənin mövcudluğu imperiya rəhbərliyi üçün sərfəli deyildi.

MilliYol.Az



Xəbərin oxunma sayı : 4204

loading...

Analiz

Önəmli

Son xəbərlər

22 YANVAR 2018

15:42 Elzadan Anara barışıq addımı

15:38 Putin üçün 1 milyon 600 min imza toplandı –Vaxt bu gün başa çatdı

15:33 “Neftin qiymətinin yüksəlməsi gəlirlərimizə müsbət təsir göstərib” – SOCAR

15:22 İtkin düşmüş alpinistlərlə bağlı xəbər - ərazilərdə qar ərimayə başlayır

15:17 PKK terrorçularının “Türkiyə dinc sakinləri vurur” yalanı boşa çıxdı

15:13 Gürcüstanda azərbaycanlı məktəbli nadir xəstəlikdən ölüb

15:09 AŞPA-nın yeni prezidenti məlum olub

15:05 Mirkamil də reytinq üçün yalan danışdı - evlənməyib

14:55 “Zeytun budağı” əməliyyatının 3-cü günü:11 kənd təmizləndi, ordu Afrinə doğru 8 km irəlilədi

14:47 Serj Sərkisyanın prezident etmək istədiyi səfir Londona qayıtdı

14:42 Kazuo İşiquronun Nobel nitqi - Tam mətn

14:34 Bakıda içərisində 35 000 manat və 18 800 dollar olan seyf oğurlanıb

14:30 Azərbaycanın fəxri olan əfsanəvi qəhrəman –General Həzi Aslanovun doğum günüdür

14:25 Əfqanıstanda BMT missiyasına hücum baş verib

14:18 AŞPA prezidenti postuna cəmi bir namizəd var

14:13 “Türkiyənin əməliyyatını diqqətlə izləyirik” - İran XİN-in sözçüsü

14:09 İsa Qəmbərin müalicəsi davam edir

14:05 “Zeytun budağı” əməliyyatının daha bir sirri:Rusiya-Türkiyə qaz sazişi

13:33 Əlbir olub bir dələduz bir notarius ilə... - Abşeronda tikinti şirkətinin başına bu müsibəti gətirdilər

13:27 Bakıda sərnişin avtobusu qəzaya uğrayıb –Binəqədidə

13:22 Yağmursuz hava davam edəcək, duman olacaq

13:13 İran toz dumanına qərq olub, insanların səhhətində problem yaranıb

13:09 Ötən il Azərbaycanda ölənlərin 57,8 faizi ürək çatışmazlığından vəfat edib

13:05 Angela Merkel üçün şans –Sosial demokratlar koalisiya danışıqlarını dəstəkləyib

12:57 Musa Pənahov və Arif Əsgərov da ixtisara düşdülər

12:48 “Qoca“ ilə birlikdə dustaq vaqonundan qaçan Əli Ağami hakim qarşısına çıxarılır

12:35 “Afrində PYD və İŞİD çiyin-çiyinə döyüşür” – Binəli Yıldırım

12:30 Zərdüşt Əlizadədən Fəzail Ağamalıya ironik cavab

12:24 14 yaşı tamam olmamış şəxslərə dərman satışı qadağan edilə bilər –Yeni dəyişiklik

12:20 Şəmkir sakini özünü Xırdalanda damdan atmaq istədi

12:12 Uilyams: "FED bu il uçot dərəcəsini 4 dəfə artıra bilər"

12:06 Bakıda arvadını yastıqla boğan şəxs saxlanılıb

11:55 Şəhriyar Məmmədyarov dünya ikincisi oldu

11:50 Azərbaycanda 148 dövlət əmlakı hərraca çıxarılacaq –Siyahı

11:37 Azərbaycanda şirkət ləğv olundu – “Könüllü şəkildə…”

11:32 “ABŞ-ın Suriyadakı birtərəfli fəaliyyəti Türkiyənin səbrini daşdırdı”

11:27 Mətin Eynullayev vergilər nazirinin müavini təyin edilib

11:22 Azyaşlıya qarşı cinayət törətməkdə şübhəli bilinən qohumu həbs edilib

11:13 Apellyasiya Şurası: Bəzən mərkəzi və yerli icra hakimiyyətləri sahibkarları dinləmədən əsassız qərarlar qəbul edir

11:09 DTX son illərin ən iri mütəşəkkil qaçaqmalçılığını ifşa edib

11:05 Körpələr evinə kimi gedib çıxan mənşəyi naməlum ətlər - təhlükə

10:55 Gəncədə gecə klubunda kütləvi dava olub, 3 nəfər bıçaqlanıb

10:46 BMT-nin Təhlükəsizlik Şurası Türkiyəyə görə toplanır

10:42 Şamaxı Dövlət Regional Kollecində “bazar qanunları” - Kollecdə tədris prosesi iflic vəziyyətdədir

10:38 Bu gün AŞPA-nın qış sessiyası başlayır

10:27 “Türkiyə bizi əvvəldən xəbərdar etmişdi” – ABŞ-ın müdafiə naziri

10:22 Ərdoğan “Zeytun budağ”ndan danışdı

10:17 Tovuzda maşın ağaca çırpıldı

10:13 Məktəblərdə qış tətili neçə gün olacaq? –Nazirlikdən açıqlama

10:09 “Zeytun budağı“ ilə bağlı son məlumat - 153 obyekt məhv edilib

10:06 İdlibdə “Cəbhət ən-Nüsra“ya qarşı hərbi əməliyyat başlayıb

21 YANVAR 2018

18:25 Qüdrət Qurbanov Tağı Əhmədovun taleyini yaşaya bilər

18:09 “TuranBank“a əmanət yerləşdirənlərin nəzərinə: Pullarınız bata bilər

14:20 “Türkiyə Suriya sərhədi boyu 30 km genişlikdə təhlükəsizlik zolağı formalaşdıracaq“

13:40 Dəhşətli qətlin təfərrüatları: 19 yaşlı Əmrah mağaza sahibini niyə öldürüb?

12:40 Fazil Məmmədovun “kassiri” Eldar Mahmudovla əlbir olduğu üçün istintaqa cəlb olundu

12:15 Təhsil nazirinin müavini vəzifəsindən azad edilib

11:05 “Azərbaycanın PUA-larla erməni mövqelərinə mina zərbələri endirməsi yalan informasiyadır“

20 YANVAR 2018

21:44 Türkiyə SQ Baş Qərargahı: Afrində 113 hədəfdən 108-i məhv edilib

20:55 Rusiya XİN Türkiyənin Afrin əməliyyatına münasibət bildirib

19:28 Türkiyə hərbi aviasiyası Suriyadakı mövqeləri bombalamağa başlayıb

18:12 Ermənilər Qazaxı atəşə tutub – Mülki təsərrüfata ziyan dəyib

17:20 Ərdoğan: “Afrin əməliyyatı faktiki olaraq başlayıb”

12:30 Füzuli sakini qohumunu güllələyib

12:17 “Apple” “iPhone”un ləngiməsini söndürməyə imkan verəcək

11:55 Xəzərin hüquqi statusuna dair işçi qrupunun gələn ay iclası olacaq

11:33 Azərbaycan Ordusunun şəhid olan əsgəri Neftçalada dəfn olundu

11:07 Terrorçular Türkiyəyə qarşı çıxmayan dinc sakinlərə atəş açdı - 25 ölü

10:39 Qızıl 4 dollara yaxın bahalaşıb

10:25 Prezident İlham Əliyev Şəhidlər Xiyabanını ziyarət edib

0:14 Azərbaycanın qan yaddaşı: 20 Yanvardan 28 il ötür

19 YANVAR 2018

23:59 Prezidentliyinin ilk ilində Trampın dəstək reytinqi ən minimum səviyyəyə enib

23:37 Bakıda “ölümə gedən piyada” kameraya düşdü - Video

23:15 “Qazprom” şirkəti “Türk axını”nın 2-ci xəttinin inşasına icazə alıb

22:52 Dünya fond birjalarının dəyəri 81 trln. dollara çatıb

22:35 Fazil Məmmədovun tutdurduğu şairin vaxtından əvvəl azad edilməsi istənilir

22:13 Avropa İttifaqı Fələstini dövlət kimi tanımaq məsələsini müzakirə etməyəcək

21:55 “Sobesendik” qəzetinin yaradıcısı – azərbaycanlı jurnalist vəfat edib

21:30 Vəkilliyə namizədlərin imtahan vaxtı açıqlanıb

21:11 Türkiyədə ev alan azərbaycanlıların sayı kəskin artıb

20:56 Donald Trampın verəcəyi ziyafətin bileti 100 min dollardır

20:33 Abid Şərfiov: “Kimsə övladımın tərbiyəsizlik etdiyini deyə bilməz”

20:10 “Formula 1”ə görə Azərbaycana gələcək əcnəbilərə şad xəbər

19:57 Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinə 4 milyon manat ayrılıb

19:31 Ağsuda mənşəyi məlum olmayan bir ton ət aşkarlanıb

19:14 Azərbaycana Rusiyadan müasir hərbi texnikalar gətirilib – Video

18:50 Bu gecə Bakının bu yolları bağlı olacaq

18:34 MM üzvləri AŞPA-nın qış sessiyasına qatılmaq üçün Strasburqa səfər edəcək

18:11 Ayaz Mütəllibovun keçmiş mətbuat katibinə hökm oxundu

17:55 “Anam mənə inanmırdı“ - Niyam

17:47 Dövlət qulluğuna qəbul və sınaq imtahanlarının tarixləri elan edildi –DİM

17:42 Ermənistana rəhbərlik edəcək yeni namizəd –Baş nazir 20 il əvvəl Sərkisyanı nə üçün döymüşdü?

17:37 “Məsələ namizədliyimin irəli sürülməsi deyil…”

17:32 AMEA: Bakıda müşahidə edilən hava yanvar üçün səciyyəvi deyil

17:27 İbrahim Şehiç: “Azərbaycanda da Prosineçkiyə böyük hörmət var”

17:13 Biznesi başına bəla olan millət vəkili hədəfdə- Təfərrüat

17:09 Qazaxıstanda 52 nəfərin ölümü ilə nəticələnən avtobusun yanmasının səbəbi açıqlanıb

17:05 Azərbaycanlı taksi sürücüsü Oleq Qazmanovun oğlunun pul qabını oğurlayıb qaçdı

16:55 MTRŞ-da özəl ümumölkə teleradio yayımçılarının rəhbərlərinin iştirakı ilə görüş keçirilib

16:47 21 yaşlı gənc qız üstündə bıçaqlandı - Video

16:42 Azərbaycan Ordusunun hərbçisi şəhid olub

16:37 Azərbaycana bir blokdan artıq siqaret gətirilməsinə qadağa qoyulacaq

16:32 Məhbuslar vahid xüsusi geyimlə təmin olunacaq

16:27 Leyla Şıxlinskayanın klinikası ilə bağlı şahidlər ifadə verib

16:22 Cənubi Koreya ötən il 41,71 milyard dollarlıq avtomobil satıb

16:18 “3 avroluq təkəri burda 50 manata satırlar”

16:13 Türkiyə səfirliyi dövlət bayrağını endirəcək –20 Yanvar anılacaq

16:09 “Yaxın Şərqdə yalnız güclü dövlətlərin mövcudluğu terrorizmə sipər olacaq”

16:05 Tovuzda qadın sahibi olduğu mağazada yandı

15:55 Almaniyada azərbaycanlı ailə polisi girov götürdü - Təfərrüat

15:33 FIFA Dünya Çempionatı-2018 üçün AFFA-ya pulsuz bilet ayırmayıb

15:27 Lənkəranskinin qardaşı bəraət aldı

15:22 YAP üzvlərinin sayı açıqlanıb –Hakim partiyanın nə qədər üzvü var?

14:55 68 milyonu kim ortadan çıxarıb: Ələddin yoxsa, Əmlak Komitəsinin rəhbərliyi?

14:50 Türkiyənin müdafiə naziri: “Afrin əməliyyatı keçiriləcək“

14:50 “Kimsə övladımın yekəbaşlıq etməsi ilə bağlı bir kəlimə eşidib?”

13:45 Prezidentin ayırdığı 3 milyon manat bu TV-lər arasında bölünəcək –Siyahı

13:17 “Tarix fakültəsinin tələbələri xalq hərəkatının önündə gedirdi”

13:13 "Keçmişində bilirsən nə qədər qara izləri var?" - Tolik hədələdi

13:09 Kremlin gizli və muzdlu orduları - hər başa 88 dollar qazananlar



loading...
Musavatçıların “əl tulası“, Əhməd Cavadın “quyruğu“ - Mikayıl Müşfiq


30 ilə sığan dahi ömrü
Ayda 15 dollara işləyən milyarderin uğur hekayəsi (MARAQLI)

Gənc yaşlarında yaşadığı uğursuzluqlara baxmayaraq heç zaman ruhdan düşmür və çalışaraq dünyanın ən zəngin adamlarından biri olur.
Azərbaycanda baş redaktor istefa verdi

Oxu.az saytının baş redaktoru Seymur Teymurov istefa verib.
Qadağan olunmuş xəbərlərə görə cərimə və bloklanma - Məcəlləyə dəyişiklik

Azərbaycanda yayılması qadağan edilən informasiyanın yerləşdirilməsinə görə cərimələr müəyyən olunub.
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016