İşçiləri Akim Bədəlovun evinin qarşısında etiraz aksiyası keçirəcək “Bu, Gəncədə qruplaşmaların mübarizəsidir“ - Sabiq icra başçısı Goranboyun icra başçısından prezidentə ŞİKAYƏT Eldar Mahmudovun Sumqayıt çetesi - Çingiz Əsədullayevi qoruyur
 

3 dövlətin Azərbaycana qarşı gizli planlarının şok detalları - FOTO

Tarix 03.12.16, 18:16

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

1941-ci ilin avqustunda, Vermaxtın ordusu sürətlə SSRİ-nin paytaxtı Moskvaya yaxınlaşanda sovet qoşunları Britaniya qoşunları ilə birlikdə uğurla İranın işğalı əməliyyatını həyata keçirdi. Barəsində söhbət açacağımız əməliyyatın bəzi məqamları tarixdə zəif öyrədilib.


Bu səbəbdən Publika.az-ın SSRİ və Britaniyanın ilk, avqustun 25-dən sentyabrın 17-ə qədər davam etmiş “Sövdələşmə” adlı əməliyyatının bəzi gizli məqamlarını təqdim edirik:

İlk öncə onu qeyd edək ki, bəzi araşdırmaçılar, jurnalistlər əməliyyatın keçirilməsində əsas məqsədin guya SSRİ-nin İranın Azərbaycan hissəsinin respublikamıza birləşdirməkdən ibarət olduğunu iddia edir, bununla bağlı mif yaratmağa çalışırlar. Özü də həmin günlərdə ki, sovet ordusu Vermaxtın güclü zərbələri ilə geri çəkilirdi. Ön cəbhədə əsgər çatışmazlığı şəraitində, SSRİ-nin Avropa hissəsində hərbi birləşmələrə ehtiyac olduğu şəraitdə sovet rəhbərliyinin İrana qoşun yeritməsi bir sıra məxfi məsələlərə aydınlıq gətirilməsini tələb edir.

Əməliyyatın hazırlanması üçün vacib şərtlər zəruri geosiyasət məsələlərindən, habelə ölkənin cənubdan təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi, Bakının, eləcə də İngiltərənin Cənubi (İran və İraqla sərhəd ərazidə) İrandakı neft yataqlarının müdafiəsi ilə əlaqədar idi. Bütün bunlar bir yana, müttəfiqlərin nəqliyyat dəhlizinin müdafiəsi də zəruri idi. Çünki Lend-Liz haqqında müqaviləyə əsasən, SSRİ-yə ediləcək yardımların əhəmiyyətli hissəsinin Təbriz marşrutu üzrə çatdırılması planlaşdırılırdı.

İranda nasional-sosializmin yayılması fonunda Üçüncü Reyxin bu ölkədə təsirinin güclənməsi təhlükəsi ortaya çıxmışdı. 1925-ci ildə İranda baş vermiş saray çevrilişi nəticəsində hakimiyyətə gəlmiş Pəhləvilər sülaləsi Avropalaşma kursunu əsas seçmişdi. 

Almaniyada faşistlərin hakimiyyətə gəlməsinə qədər İran elitasında İtaliyanın faşist lideri Benito Mussoliniyə qarşı güclü rəğbət vardı. Bu mənada Britaniya maliyyə dairələrinin İran iqtisadiyyatında açar rolunu oynamasına baxmayaraq, geopolitik üstünlük tədricən Almaniyanın tərəfinə keçirdi. Üçüncü reyx İranın infrastrukturunda, iqtisadiyyatının inkişafında, hətta hərbi qüvvələrin islahatlarında fəal iştiraka başlayırdı.

1941-ci ilə İranda Moskva və London üçün yeni təhlükə bu ölkənin ingilis kapitalları ilə qurulmuş neft və nəqliyyat infrastrukturunun Üçüncü Reyx tərəfindən SSRİ-yə və Britaniyaya qarşı istifadə edilməsi məsələsi ortaya çıxdı.

Müharibə zamanı hərbi təhlükə də artırdı. Əgər almanlar Şimali Afrikadan Fələstinə və ya Suriyaya yol aça, yaxud Bakı-Dərbənd-Həştərxan xəttinə çıxa bilsəydilər, İranın Hitlerin mövqeyində döyüşməsi həll edilmiş məsələ sayılırdı. Maraqlıdır, almanların özləri də alternativ plan hazırlamışdılar. Belə ki, əgər Rza Pəhləvi onlara hər hansı müqavimət göstərsəydi, Hitler Cənubi və Şimali Azərbaycanı birləşdirib vahid Azərbaycan adlı yeni dövləti qurmağa hazır idi.

Bu səbəbdən də 1941-ci ilin 22 iyununda, Üçüncü Reyx Sovet İttifaqına hücum edən kimi müttəfiq olmuş Moskva və London almanların bu ölkəyə hücumunun qarşısını almaq üçün bir qədər sonra İranda birgə əməliyyat barədə danışıqlara başladılar. Britaniyanın səfiri Kripps Molotov və Stalinlə danışıqlar apardı. Bununla əlaqədar olaraq SSRİ Xalq Daxili İşlər Komissarlığı və Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsi tərəfindən "Alman kəşfiyyatı agenturasının İranın ərazisindən göndərilməsinin qarşısının alınması üzrə tədbirlər haqqında" direktiv qəbul olundu. Bu, İran əməliyyatına hazırlığa de-fakto siqnal idi. İran ərazisinin tutulması əməliyyatın hazırlanması Zaqafqaziya hərbi dairəsinin o zamankı qərargah rəisi Fyodr Tolbuxinə tapşırıldı.

Əməliyyatın həyata keçirilməsi üçün 3 ordu birləşməsi ayrıldı və həmin birləşmələr 53-cü ordu ilə gücləndirildi.

Öz növbəsində Britaniya da İraqda general-leytenant Edvard Kyuinenin rəhbərliyi altında ordu qrupunu formalaşdırdı. Bəsrə ərazisində iki piyada diviziya cəmləşdi. Əməliyyata diplomatik hazırlıq da görülürdü. Avqustun 16-da Moskva İran hökumətinə nota göndərərək, rəsmi Tehrandan alman vətəndaşlarını ərazisindən çıxarmasını istədi.

Bununla yanaşı, İrandan ərazisində ingilis-sovet birləşmələrini yerləşdirmək tələb olundu. Tehran bundan imtina etdi.
Avqustun 19-da İran hökuməti hərbi qulluqçuların məzuniyyətlərini ləğv etdi. Əlavə olaraq ehtiyatda olan 30 min hərbi qulluqçu səfərbərliyə alındı. Bununla da ordunun şəxsi heyətinin sayı 200 min nəfərə çatdırıldı.

1941-ciin 25 avqustunda Britaniya Hərbi Dəniz Qüvvələrlərinin kanoner qayığı Abadan limanına hücum etdi. İranın "Pələng" adlı sahil mühafizə gəmisi dərhal batırıldı. Hücum zamanı habelə digər kiçik patrul gəmiləri zədələndi və ya təslim oldu.

Öz növbəsində sovet ordusu da Culfa-Xoy, Culfa-Təbriz istiqamətində hücuma keçdi. Orduya Xəzər donanması da dəstək verir, hərbi gəmilər irəliləyirdi.

SSRİ-İran sərhədini keçən tank orduları Türkiyə ilə sərhədə və Təbrizə doğru hərəkətdə idi. Artıq 5 saat sonra 76-cı diviziya Təbrizə daxil oldu.

1941-ci ilin 27 avqustunda Transqafqaz cəbhəsinin birləşlmələri bütün tapşırıqları tamamilə yerinə yetirdi. Sovet qoşunları Xoy-Təbriz-ƏrdəbiI xəttinə çıxdılar. İran qoşununun hərbçiləri təslim olmağa başladı.

1941-ci ilin 28 avqustunda Britaniyanın 10-cu hind diviziyasının hissələri Əhvaz şəhərini ələ keçirdi. General-mayor Slim avqustun 29-da şimal istiqamətində hücum edərək Kirmanşahı ələ keçirməyə hazırlaşırdı. Amma qarnizon komandiri şəhəri müqavimətsiz təhvil verdi.

Bundan sonra Rza Pəhləvi ingilislərin və İran müxalifətinin təzyiqi altında Əli Mənsurun hökumətinin istefasını elan etdi və Əli Furukinin yeni hökumət yaradıldı. Həmin gün Britaniya ilə, avqustun 30-da isə Sovet İttifaqı ilə barışıq sazişi imzalandı.

Sentyabrın 8-də imzalanmış razılaşma İran ərazisində iki böyük dövlətin işğal zonalarını müəyyən edirdi. İran hökuməti Almaniyanın və onun müttəfiqi olan başqa ölkələrinin bütün vətəndaşlarını ərazisindən çıxarmağı, neytral olmağı və Hitler əleyhinə koalisiyanın ölkələrinin hərbi tranzitinə mane olmamağı öhdəsinə götürdü.

Bundan 4 gün sonra Britaniyanın SSRİ-dəki səfiri Kripps London və Moskva arasında müzakirə ilə İranın yeni başçısının namizədliyinin razılaşdırılması təşəbbüsü ilə çıxış etdi. Razılaşmaya əsasən, Rza Pəhləvinin oğlu Məhəmməd Rza Pəhləvi şah seçildi.

Sentyabrın 15-də müttəfiq qoşunları Tehrana daxil oldu. Bundan bir gün sonra şah Rza oğulun xeyrinə hakimiyyətdən imtina etməsi haqda sazişi imzalamağa məcbur qaldı.

Hərbi əməliyyat əsasən strateji məntəqələrin və obyektlərin qısa zamanda ələ keçirilməsi ilə nəticələndi. Əməliyyat 64 Britaniya əsgərinin öldürülməsi və yaralanması ilə nəticələndi. Sovet ordusunun isə təxminən 50 hərbçisi həlak olmuş, minə qədər əsgəri yaralanmışdı. Uğursuz müdafiə döyüşləri İran ordusuna 1000-ə yaxın hərbçisinin öldürülməsi ilə nəticələndi.

Bununla da faşist Almaniyasının Cənubi və Şimali Azərbaycanı birləşdirmək planları boşa çıxdı. Lakin İranı ələ keçirmiş SSRİ də tarixi fürsətdən istifadə edərək Azərbaycanı birləşdirmədi. Çünki vahid və güclü ölkənin mövcudluğu imperiya rəhbərliyi üçün sərfəli deyildi.

MilliYol.Az



Xəbərin oxunma sayı : 4204

loading...

Analiz

Önəmli

Son xəbərlər

21 FEVRAL 2017

11:58 Prezident oğluna hamının qarşısında nəsihət verdi - VİDEO

11:43 Banklar manatla əmanət qəbulunu dayandırdı - SƏBƏB

11:30 Vasif Talıbovdan yeni rəis təyinatı

11:19 “Bütün borclarımızı bir həftəyə ödəyə bilərik...” - İlham Əliyev

10:24 Çinlilər indi də “İvanka“ya girişir - satışda bu markadan saxta mallar ola bilər

10:18 “Biz özümüzü bu mövqedə rahat hiss edirik” – İlham Əliyev

10:10 Nazirin sevgilisinin şok görüntüləri yayıldı - VİDEO/FOTO

10:05 Bakıda 219 binanın söküntüsünə başlanıldı - VİDEO

9:47 Prezident bu şəxsləri təltif etdi - SİYAHI

9:30 “Dəmirbank”dan oğurlanan 3 milyon terrorçuların əlinə keçib? - Şok ehtimal

20 FEVRAL 2017

21:53 Prezident Azərbaycana gələn turistlərlə bağlı sərəncam verdi

21:41 Bakıda şok: Xəstəxanada xəstənin qollarını çarpayıya bağladılar - VİDEO

21:30 Hitlerin sevdiyi alman aktrisa sovet kəşfiyyatçısı çıxdı - Şok faktlar

19:06 Həyat yoldaşını yatağında başqasıyla tutdu: 20 gün sonra... - VİDEO//FOTO

19:00 Müdafiə naziri generallara prezidentlə danışmağı qadağan etdi

18:52 Fatih Terim millimizin üzvünə göz dikib

18:45 Amerikadan Fətullah Gülənlə bağlı gözlənilməz AÇIQLAMA

18:04 Qadın oğurladığı paltarları görün harasında gizlətdi - VİDEO

17:56 “DQR“dəki müşahidəçilər Azərbaycanın “qara siyahı”sına salınacaq

17:53 İşçiləri Akim Bədəlovun evinin qarşısında etiraz aksiyası keçirəcək

17:44 Dolların sabaha olan məzənnəsi açıqlanıb

17:37 Azərbaycan Ordusunu döyüşə hazırlayan general “İran qılıncı” ilə üz-üzə - FOTO/VİDEO

17:30 YAP Sabirabad rayon təşkilatı Konfransa hazırlaşır - FOTO

17:20 Türk şirkətlərinin xarici səhmlərə yatırımlarının 18%-i “Şahdəniz“in payına düşür

16:38 İrina Şeyk və Mert: “Bir türk və rus sevgisi“

16:34 “İslam NATO”sunda kvartet: Misir, Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı, Pakistan

16:24 İranda xalq ayağa qalxdı - Ordu ilə əhali arasında toqquşma

16:18 Telefon rabitəsinə görə də öncədən ödəniş sistemi tətbiq olunacaq

16:13 Azərbaycan həbsxanasındakı gey: "Mənə kişilərin içində çox çətindir"

16:09 «ABŞ Rusiya ilə münasibətlər üçün yeni əsas axtaracaq» - Maykl Pens

16:09 Polislər modelə xəbərdarlıq etdi - VİDEO

16:00 Mərkəzi Bank manat ala bilmədi – Hərrac

15:58 Andropovun Heydər Əliyevlə bağlı planı illər sonra ORTAYA ÇIXDI

14:53 Azərbaycanlı əfsanəvi müəllimin arvadının xəyanət görüntüləri - VİDEO

14:44 Gözəl olduğu üçün işdən qovuldu - FOTOLAR

14:21 Naxçıvan yolunda ağır qəza: 6 ölü, 20 yaralı

14:03 “Kurtlar Vadisi Pusu“ başlayır: yeni kanalda və yeni gündə

13:47 Sarkisyanın yeni müharibə çağırışına rəsmi Bakıdan CAVAB

13:32 Ramil Usubovdan yeni rəis təyinatı

13:16 Ziya Məmmədov YAP-dan çıxarılacaq? - YAP-dan açıqlama

13:00 Leyla Əliyeva çağırış etdi

11:19 Banklar dolları bahalaşdırdı - QİYMƏTLƏR

9:17 Mahmudovla Hüseynovun milyonluq villa qalmaqalı

9:03 Rusiya və ABŞ generalları niyə Bakıda görüşdü? - Prezident şərh etdi

19 FEVRAL 2017

18:23 Azərbaycan generalları Qəbələdə

18:11 Azərbaycanda baş redaktor dünyasını dəyişdi

18:00 Bakı Novruz bayramını necə qeyd edəcək?

17:51 Ziya Məmmədovun “qohumlar imperiyası”na son: Qudasına da “yol” göründü

14:01 “Çudo Peçka“ tamamilə çökdü - FOTO

13:28 Prezident bu nazirləri nazirləri işdən çıxaracaq - Deputat anons verdi

13:05 17 yaşlı azərbaycanlı Rusiyanı heyran etdi - VİDEO

12:55 “Qarabağ münaqişəsinin həllinə dair irəliləyiş yoxdur” - Zannier

12:42 Türkiyədə 100 ilin ən böyük əməliyyatı - Minə yaxın insan saxlanıldı

12:30 İşlə təmin olunmamış qaçqın və məcburi köçkünlərlə bağlı YENİ QƏRAR

18 FEVRAL 2017

21:12 16 yaşlı müsəlman qız istedadı ilə görənləri heyran edir - VİDEO

20:55 Ona “bar qızısan” deyən oğlanı kor etdi... - Bakıdakı gecə klubunda

20:35 Azәrbaycanlı futbolçu ermәninin klubuna keçdi

20:21 93 dərəcə şaxta: burda insanlar necə yaşayır...

20:00 Azərbaycanda çörək ucuzlaşdı

14:50 Ziya Məmmədovdan yeni açıqlama: Ölkədən gedir?

14:17 Canlı yayımda şok: qadın sinəsini açıb… - VİDEO

14:13 “Bu, Gəncədə qruplaşmaların mübarizəsidir“ - Sabiq icra başçısı

14:06 Şahin Zəkizadənin xanımından ürəkağrıdan paylaşım - VİDEO

14:00 Azərbaycanda kreditlər ucuzlaşdı - Faizlər düşdü

13:22 Erotik film sevgililər arasında rekord qırdı - VİDEO/FOTO

13:13 Əfvdən sonra böyük amnistiya? - AÇIQLAMALAR

13:01 Prezident baş nazirlə görüşdü - FOTO

12:12 Generalların Bakı görüşünün gizlinlıəri

11:43 Tamara Həmidova ilə Bakı merini daha nə birləşdirir?

11:39 Prezident arvadından absurd açıqlama: “Ölsə də, seçiləcək”

11:30 Azərbaycan dilində mənasız sözlərin siyahısı: Arıq-cırıq, arvadoğlu...

11:23 Fikrət Yusifov: Neft hasil edən ölkələrin milli valyutalarını nə gözləyir?

11:14 Bu tələbələr təhsil haqqından azad edildilər

10:39 Prezidentdən Ermənistana mesaj: “Heç vaxt...“

10:12 Rüşvət alan direktorun görüntüləri yayıldı - VİDEO

9:37 Leyla Əliyeva Münhen Təhlükəsizlik Konfransında - FOTO

9:33 Azərbaycanlı alimdən qorxunc proqnoz: Güclü zəlzələ ola bilər - VİDEO

9:25 Türkiyədəki növbəti terrer: ölənlər və yaralananlar var - VİDEO

17 FEVRAL 2017

19:51 DƏHŞƏT: 40 kişi eyni anda 18 yaşlı Lamiyəni zorladı - VİDEO/FOTO

18:57 Bakı sakinlərdən Xocalı biabırçılığı: “Məşqə gecikirəm...“ - VİDEO

18:46 Qarabağda sabah başlayacaq QORXUNC SSENARİ

18:35 “Qaz mənbəyi qismində Azərbaycanın rolu artacaq“ - İlham Əliyev

18:07 Azərbaycanlı gəlin namizədin yataq fotosu yayıldı

17:55 Əli İnsanovun adı əfv siyahısına salındı

17:48 Ötən ay əsas kapitala 954,2 milyon manat vəsait yönəldilib

17:40 Rövnəq Abdullayev yüz milyonları riskə atır

17:33 Azərbaycanda ötən il 17 adam oğurluğu faktı qeydə alınıb

17:27 Azərbaycanda qızı zorla yatağından qaçırdılar - VİDEO

17:12 Prezident İlham Əliyev İsrailin müdafiə naziri ilə görüşüb

17:05 Dolların qiyməti yenə dəyişmədi

16:55 Ohanyan: “Bəli, müdafiə naziri olanda məni kabinetimdə döyüblər...”

16:38 Ötən il Azərbaycanda məişət zorakılığı nəticəsində 51 nəfər ölüb

16:33 Hərbçilər qar uçqunu altında qaldı: 7 nəfər həlak oldu

16:24 Bu gün Əfv Komissiyasında 100 müraciətə baxılıb

16:18 Rusiya Duması Türkiyə ilə vacib sazişi ratifikasiya etdi

16:12 Baş pediatr uşaqlar arasında balansın pozulmasına görə kişiləri günahlandırıb

16:05 Bakıda “uçan boşqab” kameraya düşdü - VİDEO

15:55 “Putin boş danışan adam deyil…”

15:50 Azərbaycanlı məhbusdan şok etiraflar - VİDEO

15:38 Bakıda təcili yardım briqadaları küçələrdən 61 “bomj” yığdı və...

15:32 Federal Təhqiqatlar Bürosuna yalan danışmaq?

15:24 İlham Əliyev Münhendə Xorvatiya prezidenti ilə görüşdü - FOTO

15:18 Şahin Zəkizadədən qan donduran şeir - VİDEO

15:05 Hövsan sakini spirtli içkidən zəhərlənərək ölüb

14:58 Azərbaycanı hədələdikdən sonra öldürülən terrorçu kimdir? - ŞOK DETALLAR

14:38 Azərbaycanla Türkiyə ticarəti milli valyutalarla aparacaq

14:32 “NATO Rusiyanı savaşın içinə çəkməyə çalışır” - Putin

14:24 Azərbaycan daha çox nə idxal edir? - Araşdırma

14:18 Əsir və girovluqdan azad edilmiş 351 nəfər hərbçi, 1086 nəfər mülki şəxsdir

14:12 Rusiya Qarabağla bağlı ermənilərə sərt MESAJ

14:05 “Deputatlar əsas verməsə, jurnalistlər onları tənqid etməz” –Parlamentdə müzakirə

13:55 “Dağlıq Qarabağı müstəqil dövlət kimi tanımırıq”

13:50 Bu qızın hərəkətləri 61 yaşlı din xadimini bihuş etdi - VİDEO

13:47 Saleh Məmmədovun sonu yaxşı görünməyən (Azər)YOLu

13:24 Bakıda polis maşını yolda qaldı

13:17 Azərbaycanlı nazir oğlunun keçmiş sevgilisi bahalı maşın aldı - FOTO

12:55 Tramp-Netanyahu görüşü: Fələstin dövləti ideyasına son qoyuldu – Təhlil

12:44 “Bu gün Azərbaycanda mətbuat tam müstəqildir, azad fəaliyyət göstərir”

12:38 “Bu amansız əməllərdən hiddətlənirik“

12:33 Lerikdə qar uçqunu: Kəndlərlə əlaqə kəsildi



loading...
Dünyanı əlil arabası ilə idarə edən demokrat - FOTOLAR

Vədinə xilaf çıxan siyasətçi, yeriyə bilməyən “don juan”
Qızının üşüməməsi üçün 2 milyon dolları yandıran narkobaron… - İlginc faktlar

Onun pulu hər il 10 faiz azalırdı. Çünki pullarını siçovullar yeyirdi. Haqqında danışacağımız adam yaşadığı dövrün ən məşhur və ən zəngin insanlarından olub. Söhbət 1970-ci illlərdə narkotik ticarətinə başlayan bir çox insanın tanıdığı narkobaron Pablo Eskobardan gedir.
Azərbaycanda baş redaktor dünyasını dəyişdi

“Kirpi” jurnalının baş redaktoru, tanınmış jurnslist Polad Qasımov dunyasını dəyişib.
“Dövlət mətbuatı yüksək dəyərləndirir”


"Azərbaycan mətbuatı yarandığı gündən indiyə kimi şərəfli bir yol keçib və bugünkü inkişaf səviyyəsinə çatıb"
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016