Azərbaycanda direktor toya pul əvəzinə diplom saldı: “İxtisası özün seç“ Ağdamdan Səlim Müslümova müraciət: “Gəlin özünüz yoxlayın və görün ki…” Sabirabadın icra baçşcısı haqqında yayılan malumat yalan çıxdı Avropada qadın müəllim azyaşlı azərbaycanlıya dəhşət yaşatdı (FOTO)
 

3 dövlətin Azərbaycana qarşı gizli planlarının şok detalları - FOTO

Tarix 03.12.16, 18:16

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

1941-ci ilin avqustunda, Vermaxtın ordusu sürətlə SSRİ-nin paytaxtı Moskvaya yaxınlaşanda sovet qoşunları Britaniya qoşunları ilə birlikdə uğurla İranın işğalı əməliyyatını həyata keçirdi. Barəsində söhbət açacağımız əməliyyatın bəzi məqamları tarixdə zəif öyrədilib.


Bu səbəbdən Publika.az-ın SSRİ və Britaniyanın ilk, avqustun 25-dən sentyabrın 17-ə qədər davam etmiş “Sövdələşmə” adlı əməliyyatının bəzi gizli məqamlarını təqdim edirik:

İlk öncə onu qeyd edək ki, bəzi araşdırmaçılar, jurnalistlər əməliyyatın keçirilməsində əsas məqsədin guya SSRİ-nin İranın Azərbaycan hissəsinin respublikamıza birləşdirməkdən ibarət olduğunu iddia edir, bununla bağlı mif yaratmağa çalışırlar. Özü də həmin günlərdə ki, sovet ordusu Vermaxtın güclü zərbələri ilə geri çəkilirdi. Ön cəbhədə əsgər çatışmazlığı şəraitində, SSRİ-nin Avropa hissəsində hərbi birləşmələrə ehtiyac olduğu şəraitdə sovet rəhbərliyinin İrana qoşun yeritməsi bir sıra məxfi məsələlərə aydınlıq gətirilməsini tələb edir.

Əməliyyatın hazırlanması üçün vacib şərtlər zəruri geosiyasət məsələlərindən, habelə ölkənin cənubdan təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi, Bakının, eləcə də İngiltərənin Cənubi (İran və İraqla sərhəd ərazidə) İrandakı neft yataqlarının müdafiəsi ilə əlaqədar idi. Bütün bunlar bir yana, müttəfiqlərin nəqliyyat dəhlizinin müdafiəsi də zəruri idi. Çünki Lend-Liz haqqında müqaviləyə əsasən, SSRİ-yə ediləcək yardımların əhəmiyyətli hissəsinin Təbriz marşrutu üzrə çatdırılması planlaşdırılırdı.

İranda nasional-sosializmin yayılması fonunda Üçüncü Reyxin bu ölkədə təsirinin güclənməsi təhlükəsi ortaya çıxmışdı. 1925-ci ildə İranda baş vermiş saray çevrilişi nəticəsində hakimiyyətə gəlmiş Pəhləvilər sülaləsi Avropalaşma kursunu əsas seçmişdi. 

Almaniyada faşistlərin hakimiyyətə gəlməsinə qədər İran elitasında İtaliyanın faşist lideri Benito Mussoliniyə qarşı güclü rəğbət vardı. Bu mənada Britaniya maliyyə dairələrinin İran iqtisadiyyatında açar rolunu oynamasına baxmayaraq, geopolitik üstünlük tədricən Almaniyanın tərəfinə keçirdi. Üçüncü reyx İranın infrastrukturunda, iqtisadiyyatının inkişafında, hətta hərbi qüvvələrin islahatlarında fəal iştiraka başlayırdı.

1941-ci ilə İranda Moskva və London üçün yeni təhlükə bu ölkənin ingilis kapitalları ilə qurulmuş neft və nəqliyyat infrastrukturunun Üçüncü Reyx tərəfindən SSRİ-yə və Britaniyaya qarşı istifadə edilməsi məsələsi ortaya çıxdı.

Müharibə zamanı hərbi təhlükə də artırdı. Əgər almanlar Şimali Afrikadan Fələstinə və ya Suriyaya yol aça, yaxud Bakı-Dərbənd-Həştərxan xəttinə çıxa bilsəydilər, İranın Hitlerin mövqeyində döyüşməsi həll edilmiş məsələ sayılırdı. Maraqlıdır, almanların özləri də alternativ plan hazırlamışdılar. Belə ki, əgər Rza Pəhləvi onlara hər hansı müqavimət göstərsəydi, Hitler Cənubi və Şimali Azərbaycanı birləşdirib vahid Azərbaycan adlı yeni dövləti qurmağa hazır idi.

Bu səbəbdən də 1941-ci ilin 22 iyununda, Üçüncü Reyx Sovet İttifaqına hücum edən kimi müttəfiq olmuş Moskva və London almanların bu ölkəyə hücumunun qarşısını almaq üçün bir qədər sonra İranda birgə əməliyyat barədə danışıqlara başladılar. Britaniyanın səfiri Kripps Molotov və Stalinlə danışıqlar apardı. Bununla əlaqədar olaraq SSRİ Xalq Daxili İşlər Komissarlığı və Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsi tərəfindən "Alman kəşfiyyatı agenturasının İranın ərazisindən göndərilməsinin qarşısının alınması üzrə tədbirlər haqqında" direktiv qəbul olundu. Bu, İran əməliyyatına hazırlığa de-fakto siqnal idi. İran ərazisinin tutulması əməliyyatın hazırlanması Zaqafqaziya hərbi dairəsinin o zamankı qərargah rəisi Fyodr Tolbuxinə tapşırıldı.

Əməliyyatın həyata keçirilməsi üçün 3 ordu birləşməsi ayrıldı və həmin birləşmələr 53-cü ordu ilə gücləndirildi.

Öz növbəsində Britaniya da İraqda general-leytenant Edvard Kyuinenin rəhbərliyi altında ordu qrupunu formalaşdırdı. Bəsrə ərazisində iki piyada diviziya cəmləşdi. Əməliyyata diplomatik hazırlıq da görülürdü. Avqustun 16-da Moskva İran hökumətinə nota göndərərək, rəsmi Tehrandan alman vətəndaşlarını ərazisindən çıxarmasını istədi.

Bununla yanaşı, İrandan ərazisində ingilis-sovet birləşmələrini yerləşdirmək tələb olundu. Tehran bundan imtina etdi.
Avqustun 19-da İran hökuməti hərbi qulluqçuların məzuniyyətlərini ləğv etdi. Əlavə olaraq ehtiyatda olan 30 min hərbi qulluqçu səfərbərliyə alındı. Bununla da ordunun şəxsi heyətinin sayı 200 min nəfərə çatdırıldı.

1941-ciin 25 avqustunda Britaniya Hərbi Dəniz Qüvvələrlərinin kanoner qayığı Abadan limanına hücum etdi. İranın "Pələng" adlı sahil mühafizə gəmisi dərhal batırıldı. Hücum zamanı habelə digər kiçik patrul gəmiləri zədələndi və ya təslim oldu.

Öz növbəsində sovet ordusu da Culfa-Xoy, Culfa-Təbriz istiqamətində hücuma keçdi. Orduya Xəzər donanması da dəstək verir, hərbi gəmilər irəliləyirdi.

SSRİ-İran sərhədini keçən tank orduları Türkiyə ilə sərhədə və Təbrizə doğru hərəkətdə idi. Artıq 5 saat sonra 76-cı diviziya Təbrizə daxil oldu.

1941-ci ilin 27 avqustunda Transqafqaz cəbhəsinin birləşlmələri bütün tapşırıqları tamamilə yerinə yetirdi. Sovet qoşunları Xoy-Təbriz-ƏrdəbiI xəttinə çıxdılar. İran qoşununun hərbçiləri təslim olmağa başladı.

1941-ci ilin 28 avqustunda Britaniyanın 10-cu hind diviziyasının hissələri Əhvaz şəhərini ələ keçirdi. General-mayor Slim avqustun 29-da şimal istiqamətində hücum edərək Kirmanşahı ələ keçirməyə hazırlaşırdı. Amma qarnizon komandiri şəhəri müqavimətsiz təhvil verdi.

Bundan sonra Rza Pəhləvi ingilislərin və İran müxalifətinin təzyiqi altında Əli Mənsurun hökumətinin istefasını elan etdi və Əli Furukinin yeni hökumət yaradıldı. Həmin gün Britaniya ilə, avqustun 30-da isə Sovet İttifaqı ilə barışıq sazişi imzalandı.

Sentyabrın 8-də imzalanmış razılaşma İran ərazisində iki böyük dövlətin işğal zonalarını müəyyən edirdi. İran hökuməti Almaniyanın və onun müttəfiqi olan başqa ölkələrinin bütün vətəndaşlarını ərazisindən çıxarmağı, neytral olmağı və Hitler əleyhinə koalisiyanın ölkələrinin hərbi tranzitinə mane olmamağı öhdəsinə götürdü.

Bundan 4 gün sonra Britaniyanın SSRİ-dəki səfiri Kripps London və Moskva arasında müzakirə ilə İranın yeni başçısının namizədliyinin razılaşdırılması təşəbbüsü ilə çıxış etdi. Razılaşmaya əsasən, Rza Pəhləvinin oğlu Məhəmməd Rza Pəhləvi şah seçildi.

Sentyabrın 15-də müttəfiq qoşunları Tehrana daxil oldu. Bundan bir gün sonra şah Rza oğulun xeyrinə hakimiyyətdən imtina etməsi haqda sazişi imzalamağa məcbur qaldı.

Hərbi əməliyyat əsasən strateji məntəqələrin və obyektlərin qısa zamanda ələ keçirilməsi ilə nəticələndi. Əməliyyat 64 Britaniya əsgərinin öldürülməsi və yaralanması ilə nəticələndi. Sovet ordusunun isə təxminən 50 hərbçisi həlak olmuş, minə qədər əsgəri yaralanmışdı. Uğursuz müdafiə döyüşləri İran ordusuna 1000-ə yaxın hərbçisinin öldürülməsi ilə nəticələndi.

Bununla da faşist Almaniyasının Cənubi və Şimali Azərbaycanı birləşdirmək planları boşa çıxdı. Lakin İranı ələ keçirmiş SSRİ də tarixi fürsətdən istifadə edərək Azərbaycanı birləşdirmədi. Çünki vahid və güclü ölkənin mövcudluğu imperiya rəhbərliyi üçün sərfəli deyildi.

MilliYol.Az



Xəbərin oxunma sayı : 4204

loading...

Analiz

Önəmli

Son xəbərlər

23 OKTYABR 2017

15:43 “Hərə bir “papka”nı qoltuğuna vurub gəlirdi...” - Vahid Əhmədov

15:38 Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi ABŞ-a gedir

15:33 “Ermənistan işğal etdiyi torpaqları qaytarmalıdır” - Kazimirov

15:28 “Exo Moskva“ radiostansiyasına hücum: Aparıcı boğazından yaralandı

15:23 "Türkmənistan qazının İran üzərindən Azərbaycana nəql olunmasında problem yoxdur"

15:12 Məhbusların qaçması faktı ilə bağlı iki maddə üzrə cinayət işi başlanıb

15:05 2018-ci ilin büdcə layihəsi tənqidlə qarşılandı

14:47 Ölkədə bəzi Olimpiya komplekslərinin tikintisi dondurulub –Nazir “pul olsa inşa edərik” dedi

14:42 Emin Ağalarov səhnədə ağladı - video

14:38 Navalnı azadlığa çıxdı –Və yeni mitinqə qatılmaq üçün Həştərxana yola düşdü

14:33 Azərbaycan, Türkiyə və İran XİN başçılarının Bakıda görüşü dekabrda keçiriləcək

14:28 Deputatın davranışına görə mandatdan məhrum edilməsinə dair layihənin müzakirəsi təxirə düşüb

14:23 İsveç Şimali Koreyadan 43 il əvvəlki borcunu tələb edib

14:17 "Həmsədrlər əvvəlcə söz verib, sonra başqa addım atan Sarkisyan barədə nə düşünürlər?"

14:12 Dalana dirənən ədəbi azadlığımız – İradə Musayevanın Elçinə Cavabı

14:05 Qaçan məhkumlardan biri “Qoca”nın adamıdır

13:33 Moskvada qadın icazəsiz Azərbaycan səfirliyinə girmək istəyib

13:27 "Avropada da heç kim Azərbaycanın Avropa Şurasından çıxmasını istəmir"

13:22 Azərbaycan gələn il iqtisadi islahatlara 700 mln. manat ayıracaq

13:17 Biləsuvarda polis əməliyyat zamanı 6 kq narkotik müsadirə edib

13:12 Vaşinqtona dəvətli olan Baş qərargah rəisi təyyarədən endirildi

13:07 Şəhid əsgər dəfn edildi

13:02 Bakıda kriminal film: “Lotu Quli“nin yaxın adamları həbsdən qaçdı - Şok

12:55 Azərbaycanlı tələbə birgə yaşadığı qadını qətlə yetirib

12:47 Serenayla Kərəm uzun ayrılıqdan sonra qovuşdular

12:42 Sabaha olan hava proqnozu – Yağış yağacaq

12:37 Rafiq Hüseynov müalicə üçün Almaniyaya aparılıb

12:32 Azərbaycanda ictimai iaşə dövriyyəsi artıb

12:27 “Cenevrə görüşündən sonra Azərbaycan əsgərini qətlə yetirən Ermənistan....”

12:23 Koreyada müharibə olimpiadadan sonra başlaya bilər

12:17 Avstriya SOROS Fondunu qadağan edir - sensasion gəlişmə

12:13 Neftçalada məmur maraqları toqquşur – İddia

12:09 Penitensiar Xidmət iki məhkumun qaçması haqqında məlumat yayıb

12:05 "İraqda həbsdə olan azərbaycanlıların azadlığa buraxılması istiqamətində işlər görülür"

11:55 Bığlı Mona Lizaya 743 min dollar verdilər

11:50 Bu gün FİFA ilin ən yaxşılarını mükafatlandıracaq

11:42 Birjalarda neft bahalaşır

11:38 İranda 5,1 bal gücündə zəlzələ baş verib

11:34 İran iqtisadiyyat nazirinin Bakıya səfərinin tarixi dəyişib

11:30 Özbək milyarder və baş prokurorun oğlu Putinin iqamətgahını necə ələ keçirmək istəyib?

11:24 London Vaşinqtonun əvəzinə Pekini seçir – Təhlil

11:20 Kriminal avtoritet həbsdə ölüb

11:15 Azərbaycan XİN başçısı İtaliyaya yola düşüb

11:05 İlkin getdi, finala onlar qaldı

11:00 Ərzaq mafiyasından xalqa ölümcül zərbə - bazara saxta yağlar çıxarılır

10:55 “BakuBus”da gediş haqqı 45 qəpik ola bilərmi?

10:50 Beyləqanda 26 yaşlı oğlan intihar edib

10:46 Azərbaycanlı qız gözəlliyi ilə “O səs Türkiyə”ni heyran etdi - Video

10:42 İstirahət günləri yol qəzalarında 5 nəfər ölüb, 15 nəfər xəsarət alıb

10:37 Yaponiyada güclü qasırğa baş verib:ölən və yaralananlar var

10:33 Türkiyənin “Kərkük dəhlizi”: türkmanlar belə xilas ediləcək

10:27 Keçmiş əri aparıcının sevgilisi haqda: "Yeni qurban"

10:23 “Azəristiliktəchizat”da səmərəsiz xərclərə yol verilib – Yeni qanunsuzluqlar

10:17 Sərkisyanın cavabı İstanbuldan verildi - düşmənə sərt ismarış

10:13 Qaçan məhkumların kimliyi və nədə ittiham edildikləri məlum olub

10:09 Cəbhədə atəşkəs 123 dəfə pozulub

10:05 “Valyutadəyişmə məntəqəsi açmaq üçün şərtlər çox ağırdır”

21 OKTYABR 2017

19:55 Maria Şarapova necə reklam dünyasının simasına çevrildi?

14:26 Prezident mükafatları artırılır: ayda 500 manat...

14:14 Azərbaycanda direktor toya pul əvəzinə diplom saldı: “İxtisası özün seç“

14:00 Türk yazar Azərbaycan xalqından üzr istədi (FOTO)

12:30 Zakir Həsənov odruya tapşırıq verdi: təxribatların qarşısı dərhal alınsın (FOTO)

12:23 İcra başçısı yeni klub yaratdı (FOTO)

12:03 Ramil Usubov xidmət rəislərinə tapşırıq verdi

11:16 Artur Rəsizadə Dövlət Komitəsinin 3 xidmətini ləğv etdi

11:09 İnanılmaz iddia: öldükdən sonra da beyniniz işləyir

11:00 Bakıda biabırçılıq: 14 yaşlı qız evli kişidən uşaq dünyaya gətirdi…

20 OKTYABR 2017

17:55 “Dəniz Baykal yanlış müalicə edilib, əks halda o, indi...” -şok iddia

17:47 “Avtobusda yaşlı adama yer vermək ona ziyandır”

17:42 Ərdoğan Məsud Bərzani ilə görüşmək istəmədi

17:38 “İran Suriyada hərbi baza qurmaq planı üz rində işləyir“

17:33 Leyla Şıxlinskayanın 30 min manatlıq üzüyünü satmaq adı ilə alan qadına şərti cəza verilib

17:23 “Kreditə görə 2 illik həbs edilənlərə xərclənən vəsaitlə 2 min ailəni mənzillə təmin etmək olar”

17:18 İspaniya Kataloniya parlamentini buraxır

17:13 Moskva və Bütün Rusiyanın patriarxı Kirill Azərbaycan prezidentinə məktub göndərib

17:09 Dünyanı gözləyən qorxunc təhlükə: Əsl rəngi sarı olmayan Günəş sönsə...

17:05 Azərbaycanın makroiqtisadi sabitliyinə təsir edə biləcək risklər açıqlanıb

16:50 "Məscidləri dağıdan Ermənistan heç vaxt müsəlman ölkələrinin dostu ola bilməz"

16:43 “Yoldaşımın aparıcılıq etməsinə icazə vermirəm“ - Elvin

16:38 Moskvada ermənilərlə taciklər arasında kütləvi dava

16:33 Putin ABŞ-ı hədələdi –Yeni silahlanma yarışı başlayır

16:17 Avropa Birliyi Kataloniya məsələsinə qarışmayacaq – Donald Tusk

16:05 “Azərbaycanın xarici dövlət borcu ÜDM-un 20 faizindən azdır”

15:50 Dövlət qulluğu sahəsində 8 minədək boş yer var

15:43 Oksanadan İslama cavab: “Səndə kişilik deyilən şey varsa...”

15:38 Uşaq hüquqları ilə bağlı seminar keçirildi (FOTOLAR)

15:32 Qaradağda satıcı mağazadan 30 min manat pul oğurladı

15:27 "Ərim evə gəlmirsə, əcəb edir" - Elnarə

15:23 Yeni modeldə buraxılış imtahanında maksimum bal 300, qəbulda 400 bal olacaq

15:18 Hay-küyə səbəb olan layihə Milli Məclisin gündəliyindən çıxarıldı

15:12 İŞİD-dən alınan Raqqada Öcalanın portreti asılıb: “SDG ilə çalışırıq…”

15:05 Azərbaycan Prezidentinin Türkiyəyə səfəri başa çatdı

14:53 Pensiya və müavinətlər üçün dövlət büdcəsindən ayrılan vəsait artırılır

14:47 Salyanda fermer 40 qadını pambıq sahəsində işlədib, pullarını vermir

14:40 Hökumət borclanma siyasətini sərtləşdirir

14:35 BMT Kərküklə bağlı bəyanat verdi

14:30 “Qalatasaray” adını dəyişdirsin - Bahçeli

14:25 Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illik yubileyinə 5 milyon manat ayrılıb

14:20 “Lənkəranski”nin varidatı uğrunda savaş gedir - “Qanuni oğru”lar nəyi bölmək istəyirlər?

14:16 İspan nəşri “Qarabağ“la bağlı “erməni” səhvini düzəltdi

14:12 Gələn il büdcədən sosial ipotekaya 250 milyon manat ayrılacaq

14:05 Bibiheybət yolunda nəqliyyatın hərəkəti məhdudlaşdırılır

13:52 Malik İsaqov Yasamalın yeni icra başçısı olacaq?!

13:49 “Şanxay“ sakinləridən Mehriban Əliyevaya müraciət: “Bəzi işbazlar...“

13:40 Avropanın ən ucqar və ən gənc paytaxt şəhəri - Astana

13:35 2018-ci ilin dövlət büdcəsindən elm sahəsinə ayrılan vəsaitin həcmi açıqlanıb

13:17 Gələn il Azərbaycanda 1,5%-lik iqtisadi artım olacaq - Rəsmi

13:12 “Naxçıvandakı hərbi potensial işə düşsə, Ermənistanda daş-daş üstə qalmayacaq!”

13:05 Parlamentdə Avropa Şurası müzakirələri: “Onlara heç “cənab” sözü də yaraşmır”

13:00 Azərbaycana gətirilən avtomobillərin sayı 70% artıb

12:55 Gələn ilin dövlət büdcəsində neftin baza qiyməti 45 dollardan götürülüb

12:50 “Ukraynanın hakim partiyasının deputatlarının Azərbaycanla bağlı qətnaməyə bitərəf qalması doğru deyildi”

12:45 Sumqayıtda iranlı tələbəni öldürən dəstənin qadın üzvü həbs edilib

12:40 İlham Əliyev və Ərdoğanın iştirakı ilə D-8 Zirvə görüşü başlayıb

12:35 Hava yağmursuz keçəcək, duman olacaq

12:23 ABŞ səfiri Marneulidəki insidenti qəbulolunmaz zorakılıq adlandırıb

12:19 “Lənkəranski”nin varidatı uğrunda qırğın: göy bazarı, Türkiyə və İtaliyadakı əmlaklar...

12:17 Türkiyə parlamentinin üzvü Çavuşoğlunu İlqar Məmmədova dəstək verməyə çağırdı

12:12 "AŞPA-nın son sessiyası başqa sessiyalardan fərqli olaraq bizim üçün o qədər də asan keçmədi"

12:05 Xatunla Elşad davasına Oksana qoşuldu: "Xosenin dırnağı qədər ağlın yoxdur"



loading...
Maria Şarapova necə reklam dünyasının simasına çevrildi?

Maria Şarapova, bu yaxınlarda “Qarşısıalınmaz. Mənim həyatım” adlı avtobioqrafik kitabını ictiamiyyətə təqdim edib. Forbes bu kitabda rusiyalı tennis ustasının biznes karyerasında dair maraqlı təfərrüatlar tapmışdır.
Türkiyə parlamentinin üzvü Çavuşoğlunu İlqar Məmmədova dəstək verməyə çağırdı

Türkiyədə kürd partiyası HDP-dən olan millət vəkili (İzmir), Türkiyənin AŞPA-dakı nümayəndə heyətinin üzvü Ertoğrul Kürkçü xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğluna məktub yazaraq onu Avropa Şurasının Nazirlər Komitəsində Azərbaycanda həbsdə olan REAL lideri İlqar Məmmədova dəstək verməyə çağırıb
Tia.az saytı 8 yaşında

Bu gün Tribuna İnformasiya Agentliyinin (Tia.az) 8 yaşı tamam olur.
“Turan“a qarşı vergi sanksiyası ləğv olundu

Vergilər Nazirliyinin Bakı şəhər Lokal Vergilər Departamenti 2014-2016-cı illər üzrə “Turan” İnformasiya Agentliyinə təyin etdiyi 37 min manat məbləğində əlavə vergi sanksiyasını ləğv edib.
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016