Qiymətlər niyə qalxıb? - Nazirdən açıqlama Sumqayıt Məşğulluq Mərkəzinin direktoru 82 min manatı talayıb? - Nazirin İTTİHAMI ABŞ-da istehsalın artması nefti ucuzlaşdırır “Mətanət A”nın “saxta” dediyi sənəd həqiqi çıxdı?
 

3 dövlətin Azərbaycana qarşı gizli planlarının şok detalları - FOTO

Tarix 03.12.16, 18:16

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

1941-ci ilin avqustunda, Vermaxtın ordusu sürətlə SSRİ-nin paytaxtı Moskvaya yaxınlaşanda sovet qoşunları Britaniya qoşunları ilə birlikdə uğurla İranın işğalı əməliyyatını həyata keçirdi. Barəsində söhbət açacağımız əməliyyatın bəzi məqamları tarixdə zəif öyrədilib.


Bu səbəbdən Publika.az-ın SSRİ və Britaniyanın ilk, avqustun 25-dən sentyabrın 17-ə qədər davam etmiş “Sövdələşmə” adlı əməliyyatının bəzi gizli məqamlarını təqdim edirik:

İlk öncə onu qeyd edək ki, bəzi araşdırmaçılar, jurnalistlər əməliyyatın keçirilməsində əsas məqsədin guya SSRİ-nin İranın Azərbaycan hissəsinin respublikamıza birləşdirməkdən ibarət olduğunu iddia edir, bununla bağlı mif yaratmağa çalışırlar. Özü də həmin günlərdə ki, sovet ordusu Vermaxtın güclü zərbələri ilə geri çəkilirdi. Ön cəbhədə əsgər çatışmazlığı şəraitində, SSRİ-nin Avropa hissəsində hərbi birləşmələrə ehtiyac olduğu şəraitdə sovet rəhbərliyinin İrana qoşun yeritməsi bir sıra məxfi məsələlərə aydınlıq gətirilməsini tələb edir.

Əməliyyatın hazırlanması üçün vacib şərtlər zəruri geosiyasət məsələlərindən, habelə ölkənin cənubdan təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi, Bakının, eləcə də İngiltərənin Cənubi (İran və İraqla sərhəd ərazidə) İrandakı neft yataqlarının müdafiəsi ilə əlaqədar idi. Bütün bunlar bir yana, müttəfiqlərin nəqliyyat dəhlizinin müdafiəsi də zəruri idi. Çünki Lend-Liz haqqında müqaviləyə əsasən, SSRİ-yə ediləcək yardımların əhəmiyyətli hissəsinin Təbriz marşrutu üzrə çatdırılması planlaşdırılırdı.

İranda nasional-sosializmin yayılması fonunda Üçüncü Reyxin bu ölkədə təsirinin güclənməsi təhlükəsi ortaya çıxmışdı. 1925-ci ildə İranda baş vermiş saray çevrilişi nəticəsində hakimiyyətə gəlmiş Pəhləvilər sülaləsi Avropalaşma kursunu əsas seçmişdi. 

Almaniyada faşistlərin hakimiyyətə gəlməsinə qədər İran elitasında İtaliyanın faşist lideri Benito Mussoliniyə qarşı güclü rəğbət vardı. Bu mənada Britaniya maliyyə dairələrinin İran iqtisadiyyatında açar rolunu oynamasına baxmayaraq, geopolitik üstünlük tədricən Almaniyanın tərəfinə keçirdi. Üçüncü reyx İranın infrastrukturunda, iqtisadiyyatının inkişafında, hətta hərbi qüvvələrin islahatlarında fəal iştiraka başlayırdı.

1941-ci ilə İranda Moskva və London üçün yeni təhlükə bu ölkənin ingilis kapitalları ilə qurulmuş neft və nəqliyyat infrastrukturunun Üçüncü Reyx tərəfindən SSRİ-yə və Britaniyaya qarşı istifadə edilməsi məsələsi ortaya çıxdı.

Müharibə zamanı hərbi təhlükə də artırdı. Əgər almanlar Şimali Afrikadan Fələstinə və ya Suriyaya yol aça, yaxud Bakı-Dərbənd-Həştərxan xəttinə çıxa bilsəydilər, İranın Hitlerin mövqeyində döyüşməsi həll edilmiş məsələ sayılırdı. Maraqlıdır, almanların özləri də alternativ plan hazırlamışdılar. Belə ki, əgər Rza Pəhləvi onlara hər hansı müqavimət göstərsəydi, Hitler Cənubi və Şimali Azərbaycanı birləşdirib vahid Azərbaycan adlı yeni dövləti qurmağa hazır idi.

Bu səbəbdən də 1941-ci ilin 22 iyununda, Üçüncü Reyx Sovet İttifaqına hücum edən kimi müttəfiq olmuş Moskva və London almanların bu ölkəyə hücumunun qarşısını almaq üçün bir qədər sonra İranda birgə əməliyyat barədə danışıqlara başladılar. Britaniyanın səfiri Kripps Molotov və Stalinlə danışıqlar apardı. Bununla əlaqədar olaraq SSRİ Xalq Daxili İşlər Komissarlığı və Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsi tərəfindən "Alman kəşfiyyatı agenturasının İranın ərazisindən göndərilməsinin qarşısının alınması üzrə tədbirlər haqqında" direktiv qəbul olundu. Bu, İran əməliyyatına hazırlığa de-fakto siqnal idi. İran ərazisinin tutulması əməliyyatın hazırlanması Zaqafqaziya hərbi dairəsinin o zamankı qərargah rəisi Fyodr Tolbuxinə tapşırıldı.

Əməliyyatın həyata keçirilməsi üçün 3 ordu birləşməsi ayrıldı və həmin birləşmələr 53-cü ordu ilə gücləndirildi.

Öz növbəsində Britaniya da İraqda general-leytenant Edvard Kyuinenin rəhbərliyi altında ordu qrupunu formalaşdırdı. Bəsrə ərazisində iki piyada diviziya cəmləşdi. Əməliyyata diplomatik hazırlıq da görülürdü. Avqustun 16-da Moskva İran hökumətinə nota göndərərək, rəsmi Tehrandan alman vətəndaşlarını ərazisindən çıxarmasını istədi.

Bununla yanaşı, İrandan ərazisində ingilis-sovet birləşmələrini yerləşdirmək tələb olundu. Tehran bundan imtina etdi.
Avqustun 19-da İran hökuməti hərbi qulluqçuların məzuniyyətlərini ləğv etdi. Əlavə olaraq ehtiyatda olan 30 min hərbi qulluqçu səfərbərliyə alındı. Bununla da ordunun şəxsi heyətinin sayı 200 min nəfərə çatdırıldı.

1941-ciin 25 avqustunda Britaniya Hərbi Dəniz Qüvvələrlərinin kanoner qayığı Abadan limanına hücum etdi. İranın "Pələng" adlı sahil mühafizə gəmisi dərhal batırıldı. Hücum zamanı habelə digər kiçik patrul gəmiləri zədələndi və ya təslim oldu.

Öz növbəsində sovet ordusu da Culfa-Xoy, Culfa-Təbriz istiqamətində hücuma keçdi. Orduya Xəzər donanması da dəstək verir, hərbi gəmilər irəliləyirdi.

SSRİ-İran sərhədini keçən tank orduları Türkiyə ilə sərhədə və Təbrizə doğru hərəkətdə idi. Artıq 5 saat sonra 76-cı diviziya Təbrizə daxil oldu.

1941-ci ilin 27 avqustunda Transqafqaz cəbhəsinin birləşlmələri bütün tapşırıqları tamamilə yerinə yetirdi. Sovet qoşunları Xoy-Təbriz-ƏrdəbiI xəttinə çıxdılar. İran qoşununun hərbçiləri təslim olmağa başladı.

1941-ci ilin 28 avqustunda Britaniyanın 10-cu hind diviziyasının hissələri Əhvaz şəhərini ələ keçirdi. General-mayor Slim avqustun 29-da şimal istiqamətində hücum edərək Kirmanşahı ələ keçirməyə hazırlaşırdı. Amma qarnizon komandiri şəhəri müqavimətsiz təhvil verdi.

Bundan sonra Rza Pəhləvi ingilislərin və İran müxalifətinin təzyiqi altında Əli Mənsurun hökumətinin istefasını elan etdi və Əli Furukinin yeni hökumət yaradıldı. Həmin gün Britaniya ilə, avqustun 30-da isə Sovet İttifaqı ilə barışıq sazişi imzalandı.

Sentyabrın 8-də imzalanmış razılaşma İran ərazisində iki böyük dövlətin işğal zonalarını müəyyən edirdi. İran hökuməti Almaniyanın və onun müttəfiqi olan başqa ölkələrinin bütün vətəndaşlarını ərazisindən çıxarmağı, neytral olmağı və Hitler əleyhinə koalisiyanın ölkələrinin hərbi tranzitinə mane olmamağı öhdəsinə götürdü.

Bundan 4 gün sonra Britaniyanın SSRİ-dəki səfiri Kripps London və Moskva arasında müzakirə ilə İranın yeni başçısının namizədliyinin razılaşdırılması təşəbbüsü ilə çıxış etdi. Razılaşmaya əsasən, Rza Pəhləvinin oğlu Məhəmməd Rza Pəhləvi şah seçildi.

Sentyabrın 15-də müttəfiq qoşunları Tehrana daxil oldu. Bundan bir gün sonra şah Rza oğulun xeyrinə hakimiyyətdən imtina etməsi haqda sazişi imzalamağa məcbur qaldı.

Hərbi əməliyyat əsasən strateji məntəqələrin və obyektlərin qısa zamanda ələ keçirilməsi ilə nəticələndi. Əməliyyat 64 Britaniya əsgərinin öldürülməsi və yaralanması ilə nəticələndi. Sovet ordusunun isə təxminən 50 hərbçisi həlak olmuş, minə qədər əsgəri yaralanmışdı. Uğursuz müdafiə döyüşləri İran ordusuna 1000-ə yaxın hərbçisinin öldürülməsi ilə nəticələndi.

Bununla da faşist Almaniyasının Cənubi və Şimali Azərbaycanı birləşdirmək planları boşa çıxdı. Lakin İranı ələ keçirmiş SSRİ də tarixi fürsətdən istifadə edərək Azərbaycanı birləşdirmədi. Çünki vahid və güclü ölkənin mövcudluğu imperiya rəhbərliyi üçün sərfəli deyildi.

MilliYol.Az



Xəbərin oxunma sayı : 4204

loading...

Analiz

Önəmli

Son xəbərlər

25 MART 2017

13:06 DİM-in sınaq imtahanları baş tutmadı - SƏBƏB

13:00 AFFA-dan milliyə fantastik mükafat vədi: Almaniyanı udsalar...

12:48 “Bank of Baku“nun əməkdaşı jurnalisti “razborka“ya çağırdı

12:14 Mətanətin jurnalistin toyundakı rəqsi rekord qırır - VİDEO

11:33 Xalq artistinin səhnədə yıxılma anı - VİDEO

11:20 Müdafiə Nazirliyindən cəbhədəki vəziyyətlə bağlı AÇIQLAMA

11:11 Futbolçunun ayağı qırıldı - VİDEO

11:05 Anar Məmmədovun əmlakına həbs qoyulub

24 MART 2017

16:44 Prezident bayramda belə oynadı - VİDEO

15:58 Hüsnü Mübarək azadlığa buraxıldı

15:15 Azərbaycanda ailə vəhşiliyi: gəlini hər gün döydülər

15:06 Vaxtsız vəfat edən azərbaycanlı jurnalistlər - SİYAHI

14:11 Azərbaycan ordusu döyüş hazırlığı vəziyyətinə gətirilir - FOTOLAR

13:28 Rusiyanın Azərbaycana satdığı tanklar - VİDEO

13:14 Deputat təyyarədə müdiri döydü - VİDEO

13:00 Aleksandr Lapşin anası ilə görüşdü

12:40 Amerikalı qız qusarlı oğlanla evləndi, toyda belə oynadı... - VİDEO

12:36 Röyadan həyəcanlandıran Röyadan həyəcanlandıran FOTOLAR

12:16 Azərbaycan vətəndaşı Monteneqroda bank rəhbəri oldu

11:30 Türkiyə daha bir düşmən qazandı - Şimali Koreya

11:19 Azərbaycanda hər gün 36 ailə dağılır - ŞOK STATİSTİKA

11:06 Azərbaycanlı gəlin namizəddən mini ətək şousu - FOTOLAR

10:45 Düşmən ordusunun 6 əsgərinin vəziyyəti ağırdır - VİDEO

10:37 Bakıda qəbirdən elə şey tapıldı ki... - VIDEO

10:31 Bakıda “Prado“ terror əsdirdi: Polis bu sürücünü axtarır - VIDEO

10:20 Qarabağ müharibəsindən ən çox pul qazananlar

23 MART 2017

16:55 Kişiləri bihuş edən 108 kq-lıq gözəlçə - FOTOLAR 18+

16:47 Bıçağı soxandan sonra… - “Qul bazarı”nda qanlı dava

16:40 Cennifer Lopez dekolteli və yarıqlı libasda - FOTOLAR

16:31 Keçmiş deputatı belə güllələdilər: arvadı huşunu itirdi - FOTO/VİDEO

16:20 Dilqəmin atası vəfat etdi

16:08 Manatla bağlı bədbin proqnoz: dollar 2.5 manat...

15:01 “Ziya Məmmədovla bağlı məndən heç nə soruşmayın“ - Qardaşı

14:56 Bacısına təcavüz edən şəxsi vəhşicəsinə... - ŞOK VİDEO

14:09 Gizli intim münasibətləri, “üçüncü cins”... - FOTOLAR

14:00 Nanə tanınmaz hala düşdü... - FOTO

13:34 Ermənistan malları Bakının brend mağazalarında - HƏRBİ PALTARLAR/ FOTOLAR

13:10 Rusiya Ermənistana hərbi texnika daşıyır... - ŞOK İDDİA/FOTOLAR

12:28 Quantanamo həbsxanası ilə bağlı dəhşətli kadrlar yayımlandı - VİDEO 18+

12:20 Nişanlısından ayrılan Aysun gözəlliyi ilə göz qamaşdırdı - FOTO

12:12 Bakıda həbsdə olan generalın hazırladığı qiyam

11:34 16 yaşında hamilə qalan, “moyka”da maşın yuyan azərbaycanlı qız - FOTO

11:08 İradə İsaq “Space“in aparıcısını biabır etdi

10:44 Londondakı terrordan dəhşətli FOTOLAR

10:20 Londonda terror: 5 ölü, 40 yaralı - VİDEO

22 MART 2017

19:14 İrəvanda səs-küylü həbs: “Müdafiə naziri” vuruldu

19:03 Azərbaycanda yüksək vəzifəli məmur vəfat etdi - FOTO

18:54 Azərbaycanlı milyarderlərin xanımları - FOTOLAR

18:40 “Qarabağ problemini Rusiya ilə birgə həll etməyə çalışırıq“ - Çavuşoğlu

18:27 Əməkdar artistin dəbdəbəli villası - FOTOLAR

18:13 Naməlum şəxsdən inanılmaz yaxşılıq - 4 milyon borcu ödədi

18:00 Azərbaycanlı deputat həbs olundu

16:06 AZAL - tam sürətlə müflisləşməyə doğru

12:03 Şəhid Raquf Orucovun oğlundan atasına ürək parçalayan məktub - FOTO

11:07 Dünyanın 10 gizli bölgəsi - VİDEO

10:50 Safura Əlizadənin bacısından mini ətək şousu... - FOTOLAR

10:28 Azərbaycanın əməkdar artisti vəfat etdi

20 MART 2017

16:28 Azərbaycan Novruz bayramını qeyd edir

16:13 Lukaşenkodan Ermənistanla bağlı ŞOK AÇIQLAMA

10:52 Pakistan Azərbaycana erməniləri qorxuya salacaq silahı verəcək

10:09 Cəbhədə vəziyyət necədir? - Rəsmi məlumat

19 MART 2017

22:11 Bankdan şok fırıldaq: manat krediti dollar çevirib - VİDEO

22:01 İcra başçısı ilə stomatoloqlar arasında qarşıdurma

21:36 Sabiq məmur gözətçini niyə güllələdi?

21:10 Qiymətlər niyə qalxıb? - Nazirdən açıqlama

18 MART 2017

14:12 Zakir Həsənov tapşırıq verdi - Əsgər anaları sevindi

14:00 “Heydər Əliyev bizi Qarabağa görə möhkəm danladı“ - Keçmiş kəşfiyyat rəhbəri

13:50 Mövludun məzar daşına yazılan yazı ürək parçaladı: “Darıxanda zəng elə“

13:41 27 tonluq yük maşını 137 km/saat sürətlə radara düşdü - VİDEO

12:00 Sumqayıt Məşğulluq Mərkəzinin direktoru 82 min manatı talayıb? - Nazirin İTTİHAMI

11:22 “Mənə 30-dan çox iynə vurdular“ - Dilqəm ağır durumdadır

11:10 Leyla Əliyeva sərgidə – FOTOLAR

10:59 İlham Əliyev və Mehriban Əliyeva Novruz şənliyində

10:14 Bakıda gəlin anasını əri ilə yataqda tutdu - Anasını öldürdü (FOTO)

10:10 Vergi nazirinin həbsi: Nəsirov kimin güdazına gedib?

10:00 Cəbhədən XƏBƏR VAR

17 MART 2017

11:19 “28 Mall”da bomba həyəcanı – Təlim keçirilirmiş

10:46 Sabirabad rayonunda Novruz şənlikləri keçirilib

10:34 Baş redaktora qarşı cinayət işi açılıb - Korrupsiya faktını yaydığına görə

10:15 “28 Mall“da bomba həyacanı - Ticarət mərkəzi boşaldıldı

9:49 Sabirabadda Novruz şənlikləri - FOTOLAR

9:46 Ordumuzun mövqeləri atəşə tutulub - GƏRGİNLİK

16 MART 2017

18:45 Prezident bu 7 “siyasi məhbus”u əfv etdi - ADLAR

18:40 Prezident Zakir Nəsirovu əfv etdi

18:35 İlham Əliyev əfv sərəncamı imzaladı - TAM SİYAHI

18:02 Banklara göstəriş verildi: kartdan pul çıxarmaq qadağan edildi

17:50 Baş redaktora yeni vəzifə verildi

17:18 İlham Əliyev prezidentlərlə görüşüb - FOTO

16:50 FES dolları qaldırdı: Mərkəzi Bank hərəkətə keçir

16:25 Ərəblər Azərbaycana axın edir: ova bahalı maşınlarla gedirlər - VİDEO

16:00 Bakı-Sumqayıt qatarı bu günlər işləməyəcək

15:37 Namiqin rusiyalı gözəllə çəkdirdiyi klip - VİDEO

15:19 Azərbaycanlı İŞİD-çi ailəsi ilə danışdığı yerdə öldürüldü

15:00 Özünü 12-ci mərtəbədən atdı, sağ qaldı - Bakıda möcüzə

14:45 Rza Zərrabın Ebru Gündəşə azərbaycanlı “hədiyyəsi“ - FOTO

14:16 Mehriban Əliyeva Vayra Vike-Freyberqa ilə görüşüb - FOTO

14:03 Bakı metrosunda nə baş verib? - RƏSMİ AÇIQLAMA

13:50 Aygün Kazımova qızının əməliyyatdan öncəki videosunu yaydı

13:39 İslamiada və “Formula 1“ zamanı Bakı məktəbləri bağlanacaq? - AÇIQLAMA

13:22 Mövludun kimsəsiz qoyduğu sonuncu iş masası - FOTOLAR

13:04 Yaralanan tələbələrə xəstəxanada baxan yoxdur? - Ailəsi narazıdır, nazirlik təkzib edir

12:50 FES-in dünənki qərarından sonra dollar bahalaşacaq?

12:34 Ramil Usubovdan yeni təyinat

12:20 Pensiyaçılara şad xəbər

12:05 “Hökumət və xalq arasında birlik olanda...“ - İlham Əliyev

11:55 Nuru Əliyevin klubu Azərbaycan çempionatından qovuldu Qumara görə

11:46 “Hamının günahı var, hamının!” - Mövlud Mövlud

11:35 “24 milyon insanı xəstəlik, 16 milyonu ölüm gözləyir“ - Azərbaycanlı professor

11:25 “Məndən heç nə soruşmayın” - İntihar edən yazarın xanımı

11:11 Prezident və birinci vitse-prezident V Qlobal Bakı Forumunun açılışında

10:52 Mərkəzi Bankdan manat açıqlaması: FED-in qərarı...

10:43 Fikrət Qoca öldürülən oğluna şeir yazdı - “Bu yaşamaqdımı?...”

10:30 Gənc yazar özünü 17-ci mərtəbədən atdı - Bakıda

10:17 Dünyanı qorxuya salan Rusiya silahları - SİYAHI

10:14 5 qadının müəmmalı ölümünün təfərrüatları

10:07 İdarə müdiri işdən çıxarıldı

9:31 Bakıdan qaçırılan qızı polis belə xilas etdi

15 MART 2017

12:38 Trampın vergi sirri açıldı

12:24 Dilqəm Əsgərovun oğlu: “Ümidimiz prezident İlham Əliyevədir”

12:15 Azərbaycanın Ümumi Daxili Məhsulu 0,4% artıb



loading...
Bakılı qız dünyanın ən gənc milyarderinə necə çevrildi - FOTO
Azərbaycanlı gənc qadın Afrikanın ən gənc milyarderlərindən biri olub.
Dünyanı əlil arabası ilə idarə edən demokrat - FOTOLAR

Vədinə xilaf çıxan siyasətçi, yeriyə bilməyən “don juan”
İradə İsaq “Space“in aparıcısını biabır etdi

"Qulaqlara terrordur bu, azadlıq olar, belə də yox"
ANS-ə martın 23-dək vaxt verildi

Zoologiya İnstitutu ANS televiziyasına əmlakının binadan çıxarılması üçün vaxt verib. Şirkət bu ay ərzində öz əmlakını binadan çıxarmalıdır.
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016