“Bu, Xəzəryanı ölkələrin həyat səviyyəsinin yaxşılaşmasına kömək edəcək” “WhatsApp” “end-to-end” şifrələmə texnologiyasından imtina edəcək Prezident əsgər ölümü ilə bağlı işi nəzarətə götürdü Beyləqan sahibkarları Xasay Əhmədovun oğlundan şikayət edir
 

“Quldarlıq quruluşunda heç bu qədər boşanma yox idi”

Tarix 07.06.18, 15:56

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6


“Mən cəmiyyətin və dövlət orqanlarının ailə problemini çözə biləcəyinə inanmıram”


Oxu.Az-ın müxbirinin suallarını Milli Məclisin (MM) Səhiyyə komitəsinin sədr müavini Musa Quliyev cavablandırır:

- Musa müəllim, bu günlərdə parlamentin Səhiyyə komitəsində transplantasiya ilə bağlı qanuna dəyişikliklərinin geniş müzakirəsi oldu. Adıçəkilən qanunda daha hansı dəyişikliklər ola bilər? Komitə sədri Əhliman Əmiraslanov son dəyişikliklərin hələ tam olmadığını, bunun davamının olacağını da bildirib.

- Qanun layihəsi üzərində iş davam edir.

Nəzərdə tutduğumuz əsas dəyişikliklər meyitdən orqan, toxuma götürülməsi və resipiyentə köçürülməsi işinin təşkilinin hüquqi bazasını möhkəmlətmək istiqamətində yeni maddələrin layihəyə əlavə olunmasıdır.

Bu müddəalar donor orqanın götürülməsi, saxlanılması, daşınması qaydalarını tənzimləməli, donor orqan götürüləcək klinikalara və tibb heyətinə olan tələbləri müəyyən etməli, donorların, resipiyentlərin, donor orqan və toxumaların reyestrinin yaradılması, donorluq və transplantasiya işinin bütün respublika ərazisində əlaqələndirilməsi üçün Koordinasiya mərkəzinin yaradılmasının hüquqi əsasları və qaydaları nəzərdə tutacaq.

- Özünüz də çıxışında qeyd etdiniz ki, “ölü dönor” la bağlı bağlı məsələdə “qohumlar problemi” var. Bu məsələdə hələ ki tam razılıq əldə olunmayıb. Bu məsələdə razılıq əldə olunacaqmı, olunmasa, bəs necə olacaq?

- Dünyada transplantasiya sahəsində bu məsələ ən çox müzakirə olunan mövzulardan biridir.

Əvvəla “meyit”, “ölü donor”, yaxud, komitə iclasında təklif olunduğu kimi “beyin ölümü keçirən şəxs” terminlərindən hansı bizim ölkəmiz üçün məqbuldur və bu məsələ də müzakirə mövzusudur. Bəzi ölkələrdə “Gadabra” termini işlənir ki, bunun da dilimizdə anlamı elə “meyit” deməkdir.

Beyin ölümü diaqnozunun qoyulması da məsuliyyətli işdir. Bunun kriteriyaları hazırlanıb təsdiq olunmalı, beyin ölümü diaqnozunu qoyan həkim konsilium heyətinin tərkibi təyin edilməlidir.

O ki qaldı ölmüş şəxsin orqanlarının donorluq məqsədi ilə götürülməsinə, dünyada müxtəlif yanaşma təcrübəsi var.

1. Əgər şəxs sağlığında öz orqan və toxumalarının götürülməsinə razılığını  yazılı surətdə vəsiyyət edibsə, onun qohumlarının razılığı tələb olunmadan cəsədindən donor kimi istifadə olunur.

2. Əgər şəxs sağlığında cəsədindən donor kimi  istifadəni qadağan edən vəsiyyətnamə qoyubsa, onun orqanlarından heç bir halda (qohumları təkid etsə belə) donorluq məqsədi ilə istifədə edilə bilməz!

3. Əgər şəxs sağlığında ölümdən sonra orqanlarının donorluq məqsədi ilə götürülməsi barədə yazılı bilgi qoymayıbsa, ölüm anında onun yanında olan, yaxud, ilk gələn yaxın qohumlarının (arvadı (əri), valideyinlərindən, yaxud övladlarından biri) birinin yazılı razılığı kifayətdir ki, orqanlar donorluq üçün götürülsün.

Bu, hər şeydən əvvəl bir insanlıq, mənəviyyat və mədəniyyət məsələsidir. Əgər biz həqiqətən ölkədə donorluğu bir həyatverici missiyaya çevirmək istəyiriksə, bu yolla getməliyik.

Burada ziyalılarımızın, nüfuzlu şəxslərin, xüsusən din xadimlərinin mövqeyi çox önəmlidir.

- Ümumiyyətlə, Azərbaycanda orqan və toxuma transplantasiyasına ehtiyacı olan nə qədər insan, xəstə var?

- Belə bir statistika, bizdə təəssüf ki, aparılmır. Dünya təcrübəsi göstərir ki, hər 1 milyon nəfərə ildə dünya üzrə 130-140 qaraciyər və böyrək köçürülməsi baş verir. O məntiqdən çıxış etsək, 10 milyon əhalisi olan bir ölkədə ildə 1300-1400 nəfərin qaraciyər və böyrək köçürülməsinə ehtiyacı ola biləcəyini söyləyə bilərik. Amma, bu, sırf ümumiləşmiş  riyazi yanaşmadır.

Ayrı-ayrı ölkələrdə tamamilə fərqli göstəricilər ola bilər: xəstələnmə səviyyəsi, əhalinin yaş tərkibi, həyat tərzi, diaqnostikanın vəziyyəti, tibbi xidmətlərə əlçatanlıq və s. kimi  faktorlar bu göstəriciyə əhəmiyyətli dərəcədə təsir edə bilər.

- Yeri gəlmişkən, həmin iclasda “Tibbi optika haqqında” yeni qanun layihəsinin də ilkin dinləmələri keçirildi və dinləmələr  zamanı Azərbaycana 10 milyon insana cəmi 25 optik mağazanın düşdüyü bildirildi, hansı ki, dünyada on min nəfərə bir optik mağaza düşür. Qanun layihəsi qəbul ediləcəyi təqdirdə, bu problem necə çözüləcək?

- Hesab edirəm ki, bu məsələdə ölkəmizdə ciddi bir problem yoxdur. İxtisaslaşmış optika mağazalarının azlığını apteklərdə optika bölmələri kompensasiya edir. Hər halda bu gün  “eynək tapa bilmədim” - deyə, şikayət edən yoxdur. Hər kənddə optika mağazası açmağa da ehtiyac yoxdur. 

Fikrimcə, əsas problem görmə qüsurlarının vaxtında aşkar edilməsi, müalicəsi, korreksiyası, o cümlədən, eynəklərin keyfiyyəti və qiyməti məsələsidir.

- Musa müəllim, başqa bir məsələyə də münasibətinizi bilmək istərdik. Son illər ailə-məişət zorakılığı ilə bağlı məsələlər ətrafında coxsaylı müzakirələr aparılsa da, bu yöndə dövlət, parlament tərəfindən addımlar atılsa da, problem yenə də ortadadır. Bu məsələnin çözümü ilə bağlı daha hansı addımlar atılmalıdır ki, vəziyyət normala düşsün?

- Bu, yeni bir problem deyil və vahid həll düsturu da yoxdur. Adəm babamız nə qədər ki, tək idi, cənnətdə yaşayırdı, elə ki evləndi, daha cənnətdə yaşayası olmadı (gülür).

Ailə-məişət problemlərini doğuran səbəblər müxtəlifdir.

Maddi, sosial, psixoloji, mənəvi-əxlaqi  problemlər, mədəni-intellektual səviyyələrdəki fərq, valideyinlərin və yaxın qohumların müdaxiləsi ailədaxili çatlar yaradır və vaxtında korreksiya edilmədikdə, bu çatlar dərinləşir və ailənin divarı uçulur, damı dağılır. Uçqunlar altında isə ən çox balaca uşaqlar qalırlar.

Bu səbəblər vaxtında müəyyənləşib aradan qalxmayanda konflikt dərinləşir, psixoloji gərginlik fiziki şiddətə, bəzən də cinayətə gətirib çıxarır. Və bu təkcə bizim ölkəmizin problemi deyil.  Demokratik-hüquqi sivil dünya deyilən toplumun problemidir.

Problemsiz ailə yoxdur, sadəcə, problemi çözə bilən və çözə bilməyən ailələr var.

Mən cəmiyyətin və dövlət orqanlarının ailə problemini çözə biləcəyinə inanmıram. SSRİ kimi nəhəng, güclü bir imperiya yaradan, kommunist partiyasını bir sistem kimi az qala dünyanın yarısında oluşduran Stalin öz ailəsini xoşbəxt idarə edə bilmədi: arvadı intihar etdi, oğlu əyyaş oldu, qızı ölkədən qaçdı.

Ailə möhkəm mənəvi özül üzərində qurulmalıdır. Özülsüz ailənin dözümü də olmur!

Əgər ailədaxili mənəvi dəyərlər deqradasiya edibsə, o ailəni kiminsə, yaxud,nəyinsə xətrinə saxlamağın da mənası yoxdur. Bəzən soruşurlar ki, Sovet hökumətində bu qədər boşanmalar yox idi. Doğrudur. 

Sovet quruluşu bir kommuna sistemi idi. Hamı bir nəfər üçün, bir nəfər hamı üçün şüarını xatırlayırsanmı?

Həmin tayfa - qəbilə dövrünün qaydaları cəmiyyəti insanın üzərində nəzarətçi təyin etmişdi. O dövrdə cəmiyyətin hüququ şəxsin hüququndan üstün sayılırdı.

İctimai qınaq, kollektiv məhkəmələri, qohum-qonşu töhməti, “partbilet”in alınması qorxuları, milisin birbaşa müdaxiləsi, ailədaxili məsuliyyəti artırmaqla yanaşı, həm də münaqişələrin alovlanmasına imkan vermirdi.

O vaxt cəmiyyət boşanmış kişilərə və qadınlara, hətta, onların tayfalarına belə yaxşı baxmırdı. O qaydalar boşanmaları azaltmışdı, amma ailə daxili xoşbəxtliyi artırmamışdı. İndi isə sivil dünya, o cümlədən, bizim qanunlarımız şəxsin hüququnu cəmiyyətin hüququndan üstün sayır.

Cəmiyyət şəxsin həyatına nəzarətçi ola bilməz. İnsan xoşbəxtliyinin ən birinci şərti onun azadlığıdır. Heç quldarlıq quruluşunda da bu qədər boşanma yox idi. Qadının ailədə hüququ isə qul hüququndan fərqlənmirdi.

Azad dünyanın isə öz tələbləri var: hər kəs öz seçimini özü etməlidir, ya münaqişəli ailədə QUL kimi ömür zürməli, ya da ayrılıb DUL kimi yaşamalıdır.



Xəbərin oxunma sayı : 166

loading...

Müsahibə

Önəmli

Son xəbərlər

17 AVQUST 2018

23:42 Maryan Şarets Sloveniyanın Baş naziri seçilib

23:20 Kıvanç Tatlıtuğ yeni ev alır

22:40 Saakaşvilinin partiyası Ukraynada parlament seçkilərinə qatılacaq

22:05 Putindən Avstriya nazirinə kreativ toy hədiyyəsi

21:27 “Koçaryan Moskvanın əmri ilə siyasətə qayıdır” – “Ciddi qarşıdurma olacaq”

20:50 Fransa İlqar Məmmədovun azadlığa buraxılmasını alqışlayır

20:12 Putin Dağıstanın başçısı vəzifəsinə namizəd irəli sürüb

19:55 Ağsuda yeni doğulmuş körpə dünyasını dəyişib

19:36 Rusiya ABŞ-a nota göndərdi

18:40 “Kaspersky Lab“: Messenger və sosial şəbəkələrə olan hücumlar artıb

18:37 Fermerlərə 57,5 milyon manat subsidiya ödəniləcək

17:20 Gəncə hadisələri ilə bağlı daha 2 nəfər həbs olundu - Rəsmi

17:00 Messinin qardaşına hökm oxunub

16:57 Azərbaycanda qanunsuz yaşayan 78 miqrant saxlanılıb

16:53 Azərbaycanda vəzifəli şəxsə cinayət işi açıldı

16:48 Rusiya ABŞ-a nota verdi

16:42 “Hamı İlhaməni hegemon kimi tanıyırdı”

16:39 “Qarabağ” dərdinə dözməyən Əvəzov özünü güllələdi

16:34 Hadi Rəcəbli: “Bu qədər şərəfsiz, vicdansız hərəkət etmək olmaz”

16:28 Xaçmazda qadın intihara cəhd edib

16:23 Səudiyyə Ərəbistanı Rusiyadan quş əti idxalını dayandırdı

16:19 İranda silahlı qarşıdurma: 4 yaralı

16:14 Tovuzda evdən pul və 15 min manatlıq qızıl oğurlandı

16:10 CNN: Çin ABŞ-a hücuma hazırlaşır

16:05 Azərbaycanda uşaq evlərində olan uşaqların sayı artıb

16:01 Trampdan ABŞ kəşfiyyatçılarına qadağa

15:58 Azərbaycanın 10 boksçusu Rusiyada beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək

15:52 ABŞ İran üzrə xüsusi nümayəndə təyin etdi

15:51 Sənəddə təmir olunan uşaq bağçası, mənimsənilən 40 min manat və “Veteks” MMC...

15:47 “Biz Ermənistan dövləti olan yerə getməməliyik”

15:41 Alimlər: kişilər qadınlardan daha ağıllıdır

15:36 Azərbaycana 17 milyon dollarlıq kondisioner gətirilib

15:30 Meşəni yandıranlara atəş açmağa icazə verildi

15:24 Sərnişinə qarşı soyğunçuluq edən şəxslər saxlanıldı

15:17 Cəlilabadda ev yanıb: 1 yaralı

15:11 Hindistanda leysandan ölənlərin sayı 167-yə çatıb

15:06 Nazirlik: “Hazırda Bayıl sürüşmə sahəsində vəziyyət stabildir“

15:02 Yanğını söndürməyə gedən helikopter qəzaya uğradı

14:55 Bu marşrutlardan şikayət edildi

14:49 Dünyanın ən kasıb eks-prezidenti təqaüdə çıxdı

14:47 Azərbaycan Premyer Liqasında II turun təyinatları açıqlanıb

14:42 Xidmət rəisi: “Qurbanlıq heyvan qüsursuz olmalıdır“

14:36 Metyu Brayza: “ABŞ Türkiyəni itirə bilməz“

14:31 Beyləqanda maşın aşıb, sürücü öldü

14:25 Bitkoin bahalaşmaqda davam edir

14:19 İsrailin baş naziri polis tərəfindən dindirilir

14:13 Mehman Hüseynovun məhkəməsinin vaxtı açıqlanıb

14:08 Bir gündə 11 borclu şəxs saxlanılıb

14:02 Deputat: “Bu vəhşi adətdən qurtulmalıyıq“

13:56 NASA asteroidə müğənninin adını verdi

13:51 İsmayıllıda yol qəzası: ölən və yaralanan var

13:34 Ermənilər Laçında müasir xəstəxana tikir

13:11 Trampın İranla dialoq şərtləri açıqlandı

13:07 Bərdə sakinindən silah-sursat götürülüb

13:04 Vaşinqtonda hərbi parad təxirə salındı

12:59 Bakıda avtomobil piyadanı vuraraq öldürüb

12:53 “Yaxşı aktyor reklama çəkilməz, tamadalıq etməz”

12:48 “Yas mərasimləri sadə və israfçılıqdan kənar keçirilməlidir“

12:44 Xalq artistinin səhhəti pisləşib

12:40 Bakıda keçmiş məhkum qətlə yetirildi

12:35 Çavuşoğlu: “ABŞ-la yaşanan problemlər asanlıqla həll oluna bilər“

12:34 Endokrinoloq: “Şəkərli diabetin bu əlamətləri var”

12:29 Şəmkirli avtoritet axtarışa verildi - TƏFƏRRÜATLAR

12:28 Türkiyədə dollar yenidən bahalaşmağa başlayıb

12:24 Azərbaycanlılar niyə boşanırlar?

12:17 AKP üzvləri qəzaya düşdü: 5 ölü, 18 yaralı

12:13 Türkiyə böhranı Trampa HƏDİYYƏ idi və...

12:08 Professor: “Jurnalistika İnstitutu yaradılsın“

12:04 “Qarabağ“ yenidən “Şerif“lə qarşılaşacaq

12:00 Bayramda fasiləsiz elektrik enerjisi veriləcək

11:56 Kim Çen: “Bu, xalqı boğmaq istəyənlərə cavab oldu“

11:52 Amerika-Türkiyə qarşıdurmasının alt qatları üzə çıxdı

11:47 Emomali Rahmon Özbəkistanda səfərdədir

11:43 Dünyanın ən çox qazanan aktrisaları - Siyahı

11:39 Dollardan imtina mümkündürmü?

11:34 Müğənni Areta Franklin vəfat etdi

11:30 Tikinti materiallarının qiyməti bahalaşıb

11:26 Lirənin ucuzlaşması SOCAR-a Türkiyədə necə təsir göstərəcək?

11:22 Nigar: “İstədiyim kimi yaşayıram“

11:17 “Ərdoğanın NATO-dan çıxmaq niyyətinin olduğunu düşünmürəm”

11:13 Avropa Liqası: “Qararbağ”ın rəqibi bəlli oldu

11:08 Azərbaycanda dərslər sentyabrın 15-də başlamayacaq

11:04 Dövlət qulluğuna qəbul üçün test imtahanı keçiriləcək

10:59 Xaçmazda 11 ədəd qovaq ağacı qanunsuz kəsilib

10:53 Baytarlıq Xidmətindən icra başçılarına müraciət

10:49 Çin-ABŞ ticarət danışıqları bərpa olunur

10:45 Bu yollarda təmir və rənglənmə işləri aparılır

10:41 Meksika sahillərində “Leyn” qasırğası formalaşıb

10:37 Putin və Ərdoğan Tehran sammitində ayrıca görüşəcək

10:33 Türkiyə şirkətləri “iPhone” sifarişindən imtina ediblər

10:29 Hərbi Prokurorluq: Əsgər ölümünə görə 3 nəfər həbs edildi

10:24 ABŞ Türkiyəyə qarşı yeni sanksiyalar tətbiq edəcək

10:20 Sülh Platformasına həmsədr seçilib

10:16 “İlqar Məmmədov Merkelin Bakı səfərinə görə azadlığa buraxılmayıb”

10:12 Yevlaxda yol qəzası: yaralılar var

10:08 Naxçıvanda 229 nəfərin pensiyası poçtla ödənilib

10:04 Bu ərazilərdə qaz olmayacaq

10:00 Atəşkəs 92 dəfə pozulub

16 AVQUST 2018

23:50 Tərtərdə itkin düşmüş 17 yaşlı qız Bakıda tapıldı

23:31 İranda evlilik yaşı dəyişdirilir

22:40 Nyu-Yorkda BMT-nin binasının qarşısına onlarla yanğınsöndürən briqadası gəlib

22:11 Moskva və Yerevan ikitərəfli münasibətləri müzakirə ediblər

21:15 Avtobus sürücüsü sükan arxasında infarkt keçirdi

20:47 Fransadan Türkiyəyə dəstək gəldi

20:22 DİM jurnalistlərə müraciət edib

19:50 İsveçrə Məhkəməsi: Gülnarə Kərimovanın 800 milyon dolları Özbəkistana qaytarılacaq

19:29 Qaradağda yol tikintisinə 11,6 milyon manat ayrılıb

18:36 Yalçın Rzazadə çətin durumda - Səhhəti ağırlaşıb

18:00 Məleykə Abbaszadə: “Ali məktəblərə plan yerlərindən 88,73 faizi dolub”

17:53 Avqustun 17-nə manatın məzənnəsi

17:45 Əsəd rejimi PKK ilə anlaşa bilmir: kürdlər muxtariyyat istəyir

17:38 Sahil Babayev özünün təyin etdiyi Heybət İmanovu neytrallaşdırıb - Səbəb?

17:30 Ərdoğan Makronla telefonda nələri müzakirə etdi?

17:21 Ayna Sultanova parkının təmir pulu yeyilib, şirkət isə yoxa çıxıb

17:13 “Əgər Qərbin yanında olmaq istəyirsənsə, onda Qərbdən kömək istə” – Rusiyadan Paşinyana ultimatum

17:10 “Broker Əbülfəz” Avropada “qanuniləşib” və ...

17:05 Bakıda keçiriləcək cüdo üzrə dünya çempionatının biletləri satışa çıxarılıb

16:59 Jirinovski: “Qarabağ bizim ümumi torpağımızdır“

16:52 Avqust ayı üzrə pensiyalar hesablara köçürülüb

16:46 Robert Köçəryan məhkəmədə Surət Hüseynovun qiyamından danışdı



loading...
“Elçibəy gənclərin gözü ilə” mövzusunda tədbir keçirilib

“Əbülfəz Elçibəy-80” İctimai Təşkilat Komitəsi “Elçibəy Gənclərin gözü ilə” mövzusunda tədbir keçirib
Bu insanlar ölülərlə əlaqəyə girirlər və... - Tanınmış şaman hər şeyi açdı

Sosioloq, türkoloq, araşdırmaçı, TÜRKSOY-un üzvi, "Şaman. Təbiət qüvvələri oyananda" kitabının müəllifi, əslən xakas türklərindən olan və tanınmış şaman Timur Davletovun Publika.az-a müsahibəsi
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016