Beyləqan meri icra başçısının gedəcəyi günü niyə sevinclə gözləyir? Lənkəran Dövlət Universitetində mafiya islahatlara qarşı - II yazı Prezidentə yalan danışan sahibkarın qaranlıq əməlləri üzə çıxır - Yeni təfərrüatlar Lerikin 3 kəndindən Milli Məclisə müraciət: “Bizi köçürün...“
 

Hind analitik “Sonra gec ola bilər“ düşüncəsindədir - Təhlil

Tarix 12.03.18, 13:09

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6




Brahma Çellani

“Project Syndicate


Hind-Pasifik hövzəsində təhlükəsizlik dinamikası sürətlə dəyişir. Region təkcə dünyanın ən sürətlə böyüyən iqtisadiyyatı deyil, həm də ən sürətlə artan hərbi xərclər və hərbi-dəniz imkanları, təbii sərvətlər üzərində ən əzəmətli rəqabət və ən təhlükəli strateji qaynar nöqtələrə malikdir. Hətta qlobal təhlükəsizlik açarını əlində tutduğu söylənə bilər.

Hind və Sakit okeanları əhatə edən bütün ölkələrə aid olan "Hint-Pasifik" termininin istifadəsi bugünkü gərginliyin dəniz ölçüsünü vurğulayır. Asiyanın okeanları getdikcə resurs və təsir naminə rəqabət arenasına çevrilir. İndi gələcək regional böhranların dənizdə yaradılmasıvə / və ya nizamlanacağı ehtimal olunur.

Bu dəyişmənin əsas “sürücüsü” son beş ildə Cənubi Çin dənizində süni adalar yaratmaqla, sərhədlərini beynəlxalq sulara çıxarmaq istəyən Çindir. Artıq baş vermiş fakt kimi dünyaya təqdim edilən bu forpostlara hərbi birləşmələr yerləşdirirərək, indi o, diqqətini Hind okeanına yönəldib.

Əslində, Çin Cibutidəki ilk xarici hərbi bazasını yaradandan ssonra nəzarətində olan Qvadar limanının (Pakistan) yanında yeni dəniz bazası açmağı planlaşdırır. Maldiv adasında bir neçə adanı icarəyə götürüb, burada nüvə silahlı hücum sualtı gəmiləri (SSN) və nüvə enerjisiylə çalışan ballistik raketlərin (SSBN) yerləşdirilməsini təmin edən dəniz observatoriyası qurulacaq. Yəni Hind okeanında.

Bir sözlə, Çin beş il ərzində bölgənin strateji mənzərəsini dəyişib. Digər səlahiyyətlər ərazi və dəniz statusu dair gələcək çağırışlara qarşı çıxmaq üçün addım atmazsa, növbəti beş ildə Çinin strateji üstünlüyü təmin edə bilər. Nəticədə, bölgənin əksər ölkələrinin dəstəklədiyi liberal qaydalara əsaslanan qaydalar əvəzinə, Çin liderliyində olan illiberal hegemoniyası yüksələcək. Bölgənin iqtisadi ağırlığını nəzərə alaraq, bu, qlobal bazarlar və beynəlxalq təhlükəsizlik üçün əhəmiyyətli risklər yaradacaq.

Təhlükəni azaltmaq üçün Hind-Sakit okean ölkələri siyasət və iqtisadiyyat arasındakı genişlənmə boşluğundan başlayaraq üç əsas çətinliklə üzləşəcək. Siyasi inteqrasiya və Hind-Sakit okean regionunda ümumi təhlükəsizlik çərçivəsinin olmasına baxmayaraq, azad ticarət razılaşmaları sürətlə inkişaf edir, sonuncu isə Trans-Sakit okean ortaqlığı ilə 11 ölkənin olan Kəskin və Proqressiv Sazişdir (CPTPP). Çin regional iqtisadiyyatın aparıcı ticarət tərəfdaşı olaraq ortaya çıxıb.

Ancaq ticarətin artması siyasi riskləri azalda bilməz. Bu, birgə tətbiq edilə bilən qaydalar və normaların çərçivəsini tələb edir. Xüsusilə, bütün ölkələr beynəlxalq hüquqa əsaslanan ərazi və ya dəniz iddialarını müəyyən etmək və ya aydınlaşdırmaq, hər hansı bir mübahisəni sülh yolu ilə həll etmək üçün razılaşmalıdırlar – zor tətbiq etmədən və ya məcburiyyyətsiz.

Qanunun aliliyini gücləndirən regional çərçivə yaradılmalı, ikinci problemi aradan qaldırmaqdan ötrü regionda "tarixi problemi" ləğv edilməlidir: ərazi, təbii ehtiyatlar, müharibə, müdafiə zonaları və dərsliklər. Nəticədə, regionun gələcəyinə təsir göstərən millətçilik qarşıdurma və qarşılıqlı güc tətbiqi buxarlanacaq.

Tarixi keçmiş hazırda Amerikanın Şərqi Asiyada ən yaxın müttəfiqləri – Cənubi Koreya ilə Yaponiya arasındakı əlaqələrə kölgə salmağa davam edir. Çin də ərazi və dəniz statusunu yüksəltməkdən ötrü səylərini əsaslandırmada tarixdən istifadə edir və 1945-ci ilədək onun rəqib olan yapon müstəmləkəçiliyinə “zərbə vurur”. Çinin bütün qonşuları ilə sərhəd mübahisələri beynəlxalq hüquqlara deyil, tarixi iddialara əsaslanır.

Bu, Hind-Pasifikdə qarşılaşdığımız üçüncü əsas problemə gətirib çıxarır: dəniz dinamikasını dəyişməsi. Dəniz ticarəti axınlarını artırarkən, regional səlahiyyətlər giriş, təsir və nisbi üstünlük üçün mübarizə aparır.

Burada ən böyük təhlükə, Çinin regional status-kvonun dəyişdirməyə yönəlik birtərəfli cəhdləridir. Pekinin Cənubi Çin dənizində əldə etdiyi Rusiyanın Krımın ilhaqı ilə müqayisədə daha uzunmüddətli strateji təsirə malikdir.

Bura iqlim dəyişikliyindən, dəniz ekosistemlərdən tutmuş dəniz qeyri-dövlət aktyorlarının, məsələn, quldurlar, terrorçular və cinayət sindikatlarınn yaranmasına qədər yeni çətinlikləri əlavə edin, regional təhlükəsizlik mühiti getdikcə qeyri-müəyyənləşir. Bütün bunlar – istər təsadüfi, istər qəsdən olsun, – müharibə risklərini artırır.

ABŞ-ın son Milli Təhlükəsizlik Strategiyasında deyilir ki, "Hind-Sakit okean regionunda azadlıq və repressiv görünüşlər arasında geosiyasi rəqabət baş verir". Halbuki bölgədəki əsas oyunçuların hamısı Çin hegemonyasına nisbətən açıq qaydalara əsaslanan nizama üstünlük verir, amma bu günə qədər əməkdaşlığı inkişaf etdirmək üçün çox az işlər görüb.

Artıq vaxt tükənir. Hint-Sakit okean qüvvələri regional sabitliyin möhkəmləndirilməsi üçün daha güclü tədbirlər görməli, beynəlxalq normalara toxunmamaq və möhkəm qurumlar yaratmaq üçün birgə olduqlarını təkrarlamalıdırlar.

Başlanğıcda Avstraliya, Hindistan, Yaponiya və ABŞ dördtərəfli təhlükəsizlik dialoqunun qurulması istiqamətində irəliləməlidir ki, öz siyasətlərini daha yaxşı koordinasiya edə və Vyetnam, İndoneziya və Cənubi Koreya kimi digər əhəmiyyətli, kiçik oyunçularla daha geniş əməkdaşlıq edə bilsinlər.

İqtisadi və strateji olaraq, qlobal ağırlıq mərkəzi Hind-Pasifikə köçürülür. Bölgənin oyunçuları açıq, qaydalara əsaslanan sərəncamı gücləndirmək üçün indi hərəkət etmirsə, təhlükəsizlik vəziyyəti pisləşməyə davam edəcək və dünya miqyasında əks-səda doğuracaq nəticələr verəcək.


MilliYol.Az



Xəbərin oxunma sayı : 316

loading...

Analiz

Önəmli

Son xəbərlər

22 İYUN 2018

11:24 “Azkoin“ Tiflis konfransından niyə imtina etdi?

11:20 Yıldırım: "ABŞ Türkiyə xalqının etimadını tamamilə itirib"

11:13 İmişlidə növbəti kütləvi zəhərlənmə – “24 xəstə var, qalanlarını evə buraxıblar”

11:09 "Azərbaycana münasibətdə ədalət görmürəm"

11:05 Mühəndis Qoşunlarının təlimi keçirilir

10:54 “Azərbaycan Qərbə, Avropaya daha sıx bağlanmaq yolunu seçib“

10:50 "Məni alçaltdın, amma..." - Röya Aygünü bağışladı

10:34 Kürdə batmış 42 yaşlı Sabirabad sakininin cəsədi tapıldı

10:30 Almaniya İrana qarşı mövqeyini sərtləşdirir

10:26 Dövlət bayrağının asılması qaydaları dəyişdi

10:22 Bakı-Ələt yolunda yük maşını mikroavtobusla toqquşub, ölən və xəsarət alanlar var

10:17 Helikopter və təyyarələr Bakı səmasında uçuşlar edib

10:13 29 rayonda buraxılış imtahanı keçiriləcək

10:09 Hesablama Palatası dövlət büdcəsinin icrasını təmin edən orqanlar üzrə əlavə hesabat hazırlayacaq

10:05 "Hazırda dövlət qulluğunda 29.3 min nəfər çalışır, bu, məşğul əhalinin 0,6 faizidir"

21 İYUN 2018

23:59 Bakıda qayda pozan yol polisi cəzalandırıldı - Video

23:47 Rio-de-Janeyroda polisin keçirdiyi əməliyyat zamanı 6 nəfər öldürülüb

23:30 Azərbaycanda narkomanlar arasında yeniyetmələr və azyaşlılar da var

23:15 Bu şirkət 18 min dollar maaş təklif edir

22:52 Sarkisyanın qohumlarının biznes-imperiyalarında yoxlamalar aparılır

22:38 “Araz” Supermarketlər Şəbəkəsi işçisinin qətli ilə bağlı məlumat yayıb

22:25 Baş katib: “BMT-yə üzv dövlətlər Təhlükəsizlik Şurasının qərarlarına hörmət etməlidir”

22:11 Pambıqçıların zəhərlənməsinə görə cinayət işi: 3 vəzifəli şəxs həbs olundu

21:54 ABŞ-da ağdərililər “milli azlığa” çevrilir - Hesabat

21:41 “Bu dəfə Azərbaycan müdafiə naziri haqqında həqiqəti söyləyib…” – Vaqif Dərgahlı

21:28 Netanyahunun həyat yoldaşına 100 min dollarlıq korrupsiya ittihamı

21:14 İsmayıllıda körpü uçdu, şəhərlə əlaqə kəsildi - Video

20:59 Ərdoğan koalisiya hökumətinin anonsunu verdi

20:46 Bədən tərbiyəsi, gənclər siyasəti və turizm xərcləri 45% artırılır

20:32 Vasif Talıbov baş nazirin birinci müavini işdən çıxarıb

20:10 Sosial müdafiə və sosial təminat xərcləri 7%-ə yaxın artırılır

19:55 Putin Poroşenkoya zəng etdi

19:40 “Qarşı tərəfdə qoşunların toplanmasını müşahidə edirik…” – David Babayan

19:29 Yol tikintisinə 13,7 milyon manat ayrıldı

19:13 Saxlanılan bankir Zakir Zeynalovun oğludur

18:50 Azərbaycanın energetika naziri OPEC-in tədbirində çıxış etdi

18:42 Müşviqabad qəsəbə sakinləri ilə növbəti səyyar görüş keçirilib

18:39 Buraxılış imtahanlarının nəticələri nə vaxt açıqlanacaq?

18:21 Mənsimovun daha bir “törəməsinin” 2.3 milyardlıq borcu üzə çıxdı

18:09 Avropa Birliyi Yerevana 3 milyon ayırdı

17:55 Azərbaycan ət idxalını 7%-dən çox azaldıb

17:47 Tramp qalmaqallı qərarını ləğv etdi –Uşaqların ağladığı fotolar ona təsir edib

17:46 Azərbaycana dəniz yolu ilə narkotik vasitələrin gətirilməsinin qarşısı alınıb

17:38 Paşinyanın məmur balaları və hərbi xidmətlə bağlı planı var

17:33 Dzyuba kimi möhtəşəm “futbol oynayan” Putinvə ya dünyanı öz maskası ilə heyran etmiş Moskva

17:27 Türkiyədə avtobus aşıb, 2 nəfər ölüb, 25 nəfər yaralanıb

17:22 Neft ölkəsində prezident maaşları, pensiyaları iki dəfədən çox artırdı

17:22 Arda Turan ata olacaq

17:17 Dolların sabaha olan məzənnəsi

17:13 Azərbaycanda uşaqlara dini adların qoyulması halları azalıb

17:09 “Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin tərəfləri konsensusa gəlsə, münaqişənin həlli uzaqda olmayacaq"

17:05 Moskvadan Yerevana uçan təyyarə faciədən qurtuldu

16:55 "Gələcəkdə neftə tələbatın ödənilməsində çətinliklər ola bilər"

16:47 “SSRİ-yə nifrət etmişəm…” – “Mimino” Rusiya siyasətçilərini qəzəbləndirib

16:42 Azərbaycanda bir qrup vəzifəli şəxs həbs olunub –Göyçayda körpünün uçmasına görə

16:32 100 milyon oğurlayan bankir yaxalanıb – “Bandotdel”ə aparılıb

16:27 Neftçalada 17 yaşlı oğlan özünü asdı

16:22 Şəxsi və ipotekada olan evləri bundan sonra necə satmaq olar? –Yeni qaydalar təsdiqləndi

16:14 Pambıq monopoliyası: Kütləvi zəhərlənmə olayının izi ilə... (ARAŞDIRMA)

16:13 Səlahəddin Dəmirtaşın qardaşı Qəndildə öldürüldü

16:05 DSX İranla sərhəddə baş vermiş insindentlə bağlı rəsmi açıqlama yaydı

15:55 "Messi dünya kubokuna görə ağlayır"

15:47 Kəlbəcər sakini Cavid Qurbanovdan və imkanlı şəxslərdən kömək istəyir

15:42 İsmayıllıda sel körpünü dağıdıb – 2000 nəfərin rayonla əlaqəsi kəsilib

15:39 “Gürcü nəsri antologiyası” ilk dəfə Azərbaycan dilində

15:34 “Real Madrid“ Zinəddin Zidanın oğlu ilə də yollarını ayırır

15:30 Putinlə Blatterin gizli görüşü olub

15:26 Birləşmiş Ştatların gündəlik neft hasilatı 10,9 milyon barreldir

15:22 İdarə rəisi sahəyə səpilən zəhərin adını açıqladı:“Ərazi “Azərpambıq“ şirkətinə aiddir”

15:18 Ermənistan Müdafiə Nazirliyi naxçıvanlı çobanları hədələyir

15:09 Hacı Nuran xəstəxanaya yerləşdirilib

15:05 Azərbaycana yay gəlib

14:55 Ali və orta ixtisas təhsili müəssisələrinə ərizə qəbulu başa çatıb

14:48 "Kandildəki antiterror əməliyyatı ilə bağlı İranla aramızda heç bir problem yoxdur"

14:44 Niyə “acgöz bankirlər“ və miqrantlar xalq qəzəbinin qurbanlıq keçilərinə dönürlər?

14:40 Beyləqan meri icra başçısının gedəcəyi günü niyə sevinclə gözləyir?

14:34 Təhsil Nazirliyinə yeni Aparat rəhbəri təyin edilib

14:30 “Avropa İttifaqı Minsk qrupunun vasitəçilik səylərini və təkliflərini dəstəkləyir”

14:26 Elmar Məmmədyarov böyük heyətlə Minskə getdi

14:22 Sarkisyanın adamlarına qarşı əməliyyat keçirildi

14:13 “Terrorçular iyulun 4-də Menbiçin mərkəzini tərk edəcəklər” – Çavuşoğlu

14:09 “Həkimlər dedi gedin evə, evdə yenə halım dəyişdi”

14:05 Tanrı da unudub ədaləti harda gizlətdiyini

13:50 “Devid üçün yaxşı arvad olmağa çalışıram“

13:45 “Ürəkbulanma zəhərlənmə demək deyil”

13:40 İmişli sakini Bakıda öz maşınını qaçırdı

13:09 “Keçi saqqalı mənə uğur gətirir“ - Ronaldo

13:05 Lənkəran Dövlət Universitetində mafiya islahatlara qarşı - II yazı

13:05 Diaqnostikadan keçən müəllimlərin maaşı açıqlandı –10 faizi 700-900 manat alacaq

12:57 “Hüseyn elə bilirdi ki, Roza maşını ona verəcək“

12:52 “Təhsil islahatları dərinləşməkdə davam edir”

12:42 Bugünkü valyuta hərracının nəticəsi açıqlanıb

12:38 “Ali məktəblərə qəbulda iki dəyişiklik nəzərdə tutulub”

12:34 Qəbul imtahanında orta bal 2012-ci ilə nisbətən 62 bal yüksəlib

12:30 33 illik həyat yoldaşını qısqanclığa görə öldürdü

12:26 Erməni Aydınov: “Yaşasın Bakı” – 29 ildən sonra qayıtmaq istəyir

12:22 Fazil Məmmədov hələ də xəstəxanadadır – Dost bildikləri onu “satdılar”…

12:17 İsmayıllıda avtomobil 7 yaşlı uşağı vuraraq öldürüb

12:13 DİN avtomobil sahiblərinə müraciət edib

12:09 “Sosial sığortaya cəlb olunmayan insanlar gələcəkdə əziyyət çəkəcək”

12:05 Pambıqçıları zəhərləyən şirkətlər məlum oldu - Heydər Əsədovun adı hallanır

11:55 Kreml Suriya danışıqlarında Türkiyəyə arxa çevirə bilər

11:46 Novxanı-Masazır yolu bu axşam bağlanacaq

11:42 Ərdoğan parlamentdə koalisiya təklif etdi

11:39 İran islahatçıları Amerika ilə danışıqlar istəyirlər

11:36 Külli miqdarda narkotik qanunsuz dövriyyədən çıxarılıb

11:30 Bu gün buraxılış imtahanları keçirilir

11:26 “Ölüm qrupu”nda “cənazə günü”: Messi, hələ getmə...

11:22 Azərbaycanda 147 süni göl ləğv edilib – Sahibləri 85 min manat cərimə edilib

11:17 Rusiyada azərbaycanlının restoranında kütləvi zəhərlənmə

11:09 Şabranda 20 hektar taxıl sahəsi yandı

11:05 Yevlaxda sərnişin mikroavtobusu yük maşını ilə toqquşdu

10:52 Avstriya məşhur kriminal avtoriteti Rusiyaya təslim etdi

10:48 Günelin bu libası 5365 manatdır

10:44 Beynəlxalq təşkilatlar ABŞ-a etiraz edir

10:38 Sərhəd pozucuları ilə atışmada Azərbaycan sərhədçisi yaralandı

10:34 Mikayıl Cabbarovun işçisi Gəncədə qumarxanaya “krışalıq“ edir...

10:30 Tərtərdə 19 pambıqçı zəhərlənib

10:26 Aqrokimyəvi maddələrin idxalına nəzarət gücləndiriləcək

10:22 Neftçalada restoran gözətçisi Kürdə boğuldu



loading...
“Elçibəy gənclərin gözü ilə” mövzusunda tədbir keçirilib

“Əbülfəz Elçibəy-80” İctimai Təşkilat Komitəsi “Elçibəy Gənclərin gözü ilə” mövzusunda tədbir keçirib
Bu insanlar ölülərlə əlaqəyə girirlər və... - Tanınmış şaman hər şeyi açdı

Sosioloq, türkoloq, araşdırmaçı, TÜRKSOY-un üzvi, "Şaman. Təbiət qüvvələri oyananda" kitabının müəllifi, əslən xakas türklərindən olan və tanınmış şaman Timur Davletovun Publika.az-a müsahibəsi
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016