Kürdəmirin icra başçısı fəhlələrin pulunu niyə vermir? Neftçalanın Qoltuq kəndində nə baş verir: otlaq sahələri niyə şumlanır? (FOTOLAR) “Salyan postu”nda sürücülər üçün yenilik - FOTO/VİDEO Bakı sakini: “Ekspertiza rəyinə baxmayaraq, məhkəmə iddiamı təmin etmədi“
 

NEFT BAZARINDA YENİ VALYUTA – YUAN

Tarix 23.06.18, 12:05

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

Dalana dirənmiş Tehran Çinə daha çox güvənir


Aleks Vatanka, Rauf Məmmədov

“Middle East İnstitute”


Beynəlxalq şirkətlər ABŞ-ın təzyiqi ilə İranı tərk etdiyinə görə İran hökuməti mümkün qədər çox xarici investisiyanı xilas etmək istəyir. Tehran rəhbərliyinin fikrincə, həll Rusiya, Çin və “şərq”lə əməkdaşlıqdır və Qərbin İran bazarına dair tərəddüdümü bununla əvəz etmək olar. Lakin bu yanaşma ilğımdır və bunu sübut edəcək dəlillər var.

İranın Rusiyadakı istəkləri

İran sərmayəyə ehtiyaclıdır. Nağd pulların inyeksiyası xüsusilə İranın energetika sektoru, iqtisadiyyatının məhək daşı olan, çoxsıfırlı rəqəmlərlə ölçülən neft-qaz ehtiyatları – gələcəyinin açarı üçün daha çox aktualdır.

Kağız üzərində bu, Yaxın Şərq və Şimali Afrikada bir neçə ildir neft və qaz müqavilələri imzalayan Rusiya üçün böyük bir investisiya imkanı ola bilər. Ancaq geosiyasət Kremlin İrana daha az sərmayə yatıracağını göstərir. Niyə? Çünki Moskva üçün Tehran həm geosiyasi cəhətdən rəqibdir, həm də Yaxın Şərqdə və enerji bazarlarında öz təsirlərini artırmağa çalışır, həm də Cənub-Şərqi və Şərqi Asiyada yeni qaz bazarları axtarır.

Nəticədə, Rusiya və İran arasında geosiyasi və energetika sahələrində əməkdaşlıq İran üçün qəbzəsi də kəsən qılıncdır. Tehran Rusiyaya lazımdır, ancaq o bilir ki, Moskva yalnız lazım olduğu qədər faydalı olacaq.

Çinin Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının zirvəsində (9-10 iyun) prezident Vladimir Putinlə görüşərkən, İran prezidenti Həsən Ruhaninin əsas hədəflərindən biri ölkəsinə daha çox Rusiya investisiyası axıtma idi. Lakin Putin heç bir möhkəm öhdəlik səsləndirməyib. Rusiyaya müraciət etməklə, Ruhani həm də Moskvadan ABŞ-ın may ayında çıxdığı 2015-ci ilin nüvə razılaşmasını xilasetmə səyi xahiş edib. Çünki Rusiya da razılaşmanın iştirakçısıdır, Aİ liderlərinin çoxu kimi, o da sazişin davamlılığını istəyir.

Bəli, Rusiya razılaşmanı qorumaq istəyir. Lakin ABŞ-ın İranla iş aparan Avropa şirkətlərinə sanksiya tətbiq edəcəyi qorxusu ilə, Aİ ölkələrinin sazişdən çıxacağı Moskvanı narahat edir. Bu, əlbəttə, Rusiyanın İrana yardım etmək səylərini pozacaq.

Ruhani ilə görüşdə Putinin başlıca məqsədi, İranı Səudiyyə Ərəbistanı və Rusiyanın rəhbərlik etdiyi OPEK + neft həcmini azaltma razılaşmasına riayət etməyə inandırmaq idi. Rusiya iqtisadiyyatının təməlini təşkil edən neftin qiymət yüksəlişi əsas amildir. Moskva prezident Donald Trampın qərarından sonra İranın daha çox neft hasil etməsindən qorxur. Vaşinqtonun təkrarən sanksiya tətbiqinin İrana verəcəyi iqtisadi zərərin qarşısını almaq üçün Tehran bunu etməyə ehtiyac duyur.

Yaxın Şərqin geosiyasi reallıqları, o cümlədən Rusiya və İranın Suriya prezidenti Bəşər Əsəd rejimini iqtidarda saxlama arzusu Moskva ilə Tehran arasında “nikah” şərtləri yaradıb. Ancaq “nikah”ın özü kövrəkdir və Rusiya artıq çox ehtiraslı bir iddiaçı olduğunu göstərib.

Rusiyanın məhdud sərmayə qoyuluşu

2012-ci ildən etibarən Rusiya İranla (hər hansı digər ölkədən daha çox) 10 neft kəşfiyyat-axtarış və istehsal razılaşması imzalayıb. Müqavilələrin dəyəri 20-50 milyard dollar civarında qiymətləndirilir. Ancaq müqavilələrdən yalnız biri icbaridir.

Rusiyanın enerji şirkətləri İranın energetika sektoruna sərmayə qoyaraq, mövcud olmayan rəqabətdən istifadə etməkdən çox xoşbəxt olacaqlar. Ancaq hətta İranla nüvə razılaşması qüvvədə qalarsa, yaxud ABŞ və Avropadakı repressiyalardan qorxmadan belə, onlar sərmayələrini məhdudlaşdırıblar.

Ayağın İrandan çəkilməsinin əsas səbəbləri geosiyasi və maliyyə məhdudiyyətləridir. Krımın ilhaqı və Şərqi Ukraynada separatçı üsyançıları dəstəkləməyə görə ABŞ-ın Rusiyaya qarşı sanksiyaları ucbatından.

Rusiya hələ də İranda qaz kəşfiyyatı və ya istehsal layihəsinə sərmayə qoymayıb. Əslində, “Qazprom”un sərmayədarı olduğu, yeganə qazla əlaqəli layihə İranın Pakistana çəkdiyi kəmərdir.

Cənub-Şərqi Asiya və Uzaq Şərqin qaz bazarları üçün rəqabət artdığı bir zamanda Rusiya əsas rəqibinə nə üçün kömək etməlidir?

Bir nümunə: Rusiyanın güclü rəqibi olan Türkmənistan, Türkmənistan-Əfqanıstan-Pakistan-Hindistan boru kəmərinin inşasını yavaş-yavaş canlandırmağa çalışır.

İran-Pakistan boru xətti və regional inteqrasiya

Eyni zamanda, Tehran qonşu dövlətlərlə daha çox enerji əlaqələri qurmağa çalışır və daha çox təbii qaz ixracını əsas məqsəd kimi görür.

Ruhani 2013-cü ildə hakimiyyətə gəlməzdən əvvəl, onun mövcud neft naziri Bijən Zəngənə Ruhaninin sələfi Mahmud Əhmədinejadın 2005-ci ildə açıqlanan bəzi regional enerji planlarına istehza edirdi. Əhmədinejad bunu Tehranın regional enerji şəbəkəsinə inteqrasiyasında əsaslı addım kimi dəyərləndirdi. Ancaq onun tənqidçisi olan Zəngənə İran-Pakistan kəmərinin ticari həyat qabiliyyətliliyinə şübhə edirdi.

Əhmədinejadın prezidentliyinə qədər də Zəngənə neft naziri idi və o zaman Avropanın enerji şirkətləri ilə işləməyə üstünlük verirdi. Odur ki, İranın nüvə razılaşmasını imzalamasından sonra Avropa enerji şirkətlərini İrana qaytarmağa çalışması sürpriz olmadı.

ABŞ nüvə sazişindən çıxdıqda, sanksiyalardan qorxan Avropa enerji şirkətləri yenidən İranı tərk etməyə başladılar. Zəngənə köhnə boru kəmərindən ikiəlli yapışmalı oldu.

Qonşuları ilə enerji əməkdaşlığının həyata keçirilməsində İranın əsas hədəflərindən biri daha geniş iqtisadi inteqrasiyanı təşviq etməkdir. Həm də bu prioritet həmişəkindən daha vacibdir.

Rusiya və Çinin İran strategiyası

Kreml İranı enerji təhlükəsizliyi strategiyasının tərkib hissəsi kimi görür. Moskvanın Tehranın enerji siyasəti üzərindəki təsirləri qlobal əmtəə bazarlarına əlavə təsir göstərməyə imkan verir. Bu, xüsusilə də, İranın OPEK müqaviləsinə sadiq qalmasına aiddir.

Hazırda İran razılaşma ilə əldə olunan neftin yüksək qiymətlərindən faydalanır və ona dəstək verməyə davam edir. Amma Tehran OPEC-in və Moskvanın neft həcmlərini artırmaq üçün gözlənilən qərarı ilə məyus olur. Siyasi cəhətdən xaotik Venesuelada istehsalın azalması və Çinin tələbi ilə artım gözlənilir.

OPEK + ilə razılaşması – neft qiymətlərinin yüksəlişindən sonra Rusiya Qaz İxracatçı Ölkələr Forumundan (GECF) qaz qiymətlərini yüksəltmək üçün istifadə etməsi qərara alıb. Hazırda forum üzvləri qlobal qaz istehsalının 66 faizini təşkil edir, amma OPEK neft qiymətləri ilə bağlı qaz qiymətlərini təsir etmək imkanına malik deyil. Digər ölkələr qrupa qoşulmaqda davam edir, yəni qurumun potensialı var.

Maraqlıdır ki, GECF Tehranda təsis edilib, qərargahı Qətərin paytaxtı Dohadadır və Rusiya tərəfindən idarə olunur. OPEK ilə olduğu kimi, ABŞ qurumun üzv deyil.

Rusiya və İran birbaşa əməkdaşlıq edir, çünki ABŞ hər iki ölkəni sanksiya siyahısına salıb, bu, birlikdə işləmələrini vacib hesab edir. Buna görə də, bölgədə geosiyasi rəqabəti bir kənara qoyublar, lakin bunun davam edib-etməyəcəyi aydın deyil.

Rusiya davamlı geosiyasi və enerji əməkdaşlığı üçün İrana şərtlər tətbiq etməyə çalışacaq. Çin İranın enerji ticarətində dollar çəkicindən qurtuluşuna kömək etmək istəyir. İran çətin bir danışıqlar aparır, Moskva və ya Pekinin iradlarını Tehrana qəbul etdirməsi asan olmayacaq.

Avropanın ən böyük neft təchizatçısı olan Rusiya İranın energetika sektorunun güclənməsinə Avropa bazarının qəribə bir rəqib olmasında maraqlı deyil. Əslində, İranın ixrac potensialının azaldığını tezliklə görəcək.

Rusiyanın enerji şirkətləri qeyri-neft layihələrinə investisiya qoymağı və ya Rusiyanın hələ fəth etmədiyi bazarlarda İranın “swap” (neft əvəzinə mal) müqavilələrində iştirak etməsi ilə maraqlanacaq.

Bununla yanaşı, Rusiya şirkətləri, xüsusilə də “Rosneft”, Çin və Hindistanda satışlarını artırmaq üçün İranın enerji ixracatını azaldacaq.

Çin dünya neft ticarətində valyuta olaraq dolların yerini yuana vermək üçün ilk addımlarını atıb. İran ən böyük neft tədarükçülərindən biridir. İran yuan əməliyyatları ilə razılaşsa, bu, dünya bazarında Çin valyutasının likvidliyini artıracaq.

İranın qısa müddətli enerji perspektivləri baxımından, enerji bazarında ən güclü rəqiblərindən biri olan Rusiyanın şıltaqlığına dözməkdənsə, ən böyük idxalatçılarından biri olan Çinin istəklərinə daha çox güvənməlidir.

Tərcümə: Strateq.az



Xəbərin oxunma sayı : 733

loading...

Analiz

Önəmli

Son xəbərlər

18 İYUL 2018

12:13 Xəzər sahilində qanunsuz tikinti işləri dayandırılır

12:09 Azərbaycan-İtaliya sənədləri imzalanıb

11:48 Jurnalistlər üçün üçüncü binanın təhvil veriləcəyi tarix açıqlanıb

11:44 Amerikalı konqresmen Trampı aşağılayıb! - «Putinin pudeli»

11:40 “Elmar Vəliyev onun sayəsində həyatdadır” – Açıqlama

11:36 İcra Hakimiyyəti qarşısında intihara cəhd – Vətəndaş özünü yandırmaq istədi

11:32 Bakı-Quba yolunda avtobusla minik maşını toqquşub, ölən və xəsarət alanlar var

11:27 Tacikistan Prezidenti Azərbaycana səfərə gələcək- Avqustda

11:22 İstanbulda sərnişin təyyarəsi qəza enişi edib

11:18 Oğlunu universitetə qəbul etdirmək istəyən Könül Kərimova 32 min itirib

11:13 Konvensiya layihəsi hazır olsa da, sualtı ehtiyatların istismar qaydalar hələ də aydın deyil

11:09 “Gənclərin dini məzhəblərə meyilliliyinə görə təhsil ocaqları da məsuliyyət daşıyır”

11:05 Bakı sakini əmisi arvadını yumruqla vurub öldürdü

10:55 Sərdar Ortaç Bakıya gəlir

10:47 Ötən gün 27 cinayətkar saxlanılıb

10:42 Azərbaycanda qızıl hasilatı artırılıb

10:38 Ərzaq sürətlə bahalaşır – “Bundan sonra da bahalaşması baş verəcək”

10:34 ƏMDK DİN-ə müraciət edib

10:30 Avropa Komissiyası “Google”u cərimələyib- Bu səbəbdən

10:26 “Kəşfiyyatın rəyini qəbul edirəm, lakin sövdələşmə olmayıb”

10:22 Azərbaycan və İtaliya prezidentlərinin təkbətək görüşü olub

10:16 Eks-Spiker Rəsul Quliyev:“Bu hadisələrin ruslarla heç bir əlaqəsi yoxdur"

10:13 Heydər Əliyev prospektində avtomobil piyadanı vurub

10:09 Bu gün I və IV qruplar üzrə qəbul imtahanı keçirilir

10:05 İtaliya prezidentinin rəsmi qarşılanma mərasimi olub

17 İYUL 2018

23:59 Bakıda dəhşətli qəza – Video

23:47 İtaliya prezidenti Sercio Matarella Azərbaycana gəlib

23:30 Ölkədə qızıl və gümüş bir qədər də ucuzlaşdı

23:15 Naxçıvanda nağd pullar yoxa çıxacaq

22:56 Rusiyada tramvaylar toqquşdu - Yaralılar var

22:41 Azərbaycanda iki teatra yeni direktorlar təyin olunub

22:29 İsrail Qəzza sektoruna qaz və yanacaq tədarükünü dayandırdı

22:10 Bu il Azərbaycanda 6 min yeni ev tikilib

21:58 Gürcüstanda iki sabiq nazir istintaqa cəlb olunub

21:45 Sabah Xətaidə əksər ərazilərdə qaz olmayacaq - Siyahı

21:31 Yumurta və toyuq əti kəskin bahalaşıb - Səbəb

21:17 İslandiya millisinin baş məşqçisi istefa verdi

20:52 Ruhaninin xüsusi nümayəndəsi: “İran Suriyadan çıxmayacaq”

20:39 Rüsum ödəmədən gətirilən alkoqollu içki və siqaretin miqdarı azaldıldı

20:26 Vladimir Putin Fox News kanalına müsahibə verib

20:11 “Əcnəbilər üçün Azərbaycan dilinin elektron platforması” yaradılacaq

19:59 Mübariz Qurbanlı: “Gəncə hadisələrinin ssenarisi əvvəlcədən hazırlanıb” - Video

19:44 Misir 400 min dollar qarşılığında əcnəbilərə vətəndaşlıq verəcək

19:30 “Yanar dağ” qoruğu yenidən qurulacaq

19:15 Qəbələdə yol tikintisinə 6,8 milyon manat ayrıldı - Sərəncam

18:57 “Qarabağ münaqişəsinin həlli prosesi yaxşı addımlarla davam edir”

18:40 “Münasibətlərimiz heç vaxt bu qədər pis olmayıb” – Prezidentlərin başlıca bəyanatı…

18:29 Bakıda iki nəfər dənizdə batıb

18:11 Gürcüstanda 7 azərbaycanlı tutuldu - Video

17:56 Erməni ordusunda yoxlamalar: generallar ayağa qalxır

17:42 Azərbaycanda tam üzən məzənnə rejimi tətbiq olunacaq - 2020-ci ildə

17:36 “Bunun qarşısı alınmasaydı, Türkiyə parçalanacaqdı” – Duqindən sensasiyalı iddia

17:35 Azərbaycanda bəzi siqaret markalarının qiyməti bahalaşıb –10 qəpik

17:28 ABŞ Azərbaycana nə vaxt səfir göndərəcək? –Açıqlama

17:21 İlin əvvəlindən Avropaya keçən miqrantların sayı 50 min nəfəri ötüb

17:13 Kremlə mühüm təklif: “Şimal axını -2-ni dayandırın, əvəzində...“

17:05 Bakı-Qazax yolunda avtomobil kanala aşıb, xəsarət alanlar var

16:50 “Bilmirəm ki, İtaliya niyə bu vacib layihəyə bəzən maneə törədir”

16:40 Ceceliyə daha bir şok – Arvadının intim görüntüsü yayılmışdı

16:33 “İran və xalqına dəstək olduğumuzu onlara göstərəcəyik”

16:22 “ABŞ prezidenti Helsinkidə xəyanətkarcasına davrandı”

16:18 “Trabzonspor“un ən zəif oyunçusu - Ramil Şeydayev

16:13 2020-ci ildən Azərbaycanda tam üzən məzənnə rejimi tətbiq olunacaq

16:09 Arif Alışanovu öldürməyə cəhddə təqsirləndirilən şəxslər bəraət istəyiblər

16:05 “Onların məqsədi xalqın sosial rifah halını aşağı salmaqdır” – Mübariz Qurbanlı

15:50 Çində uyğurları islah düşərgələrində necə tərbiyə edirlər

15:48 Rusiya təyyarələri Estoniya hava məkanını 2 dəfə pozdu –Tallin nota verdi

15:44 İsveç də Trampa qarşı çıxdı: “Krımı unutdunuz“

15:40 Ziya Məmmədovun oğlundan alınan bazar batır – Foto/Reportaj

15:30 Allahşükür Paşazadə: “Dindarlarımızdan çox razıyam”

15:25 Sabah Bakıda və rayonlarda qısamüddətli yağış yağacaq

15:21 Bakı şəhərinin baş planının hazırlanmasına başlanılıb

15:17 Paşinyan Ermənistanın ilk prezidenti ilə görüşüb

15:05 Sürətli yollarda hərəkət qaydalarını pozan piyadalar üçün cərimələr iki dəfə artırılıb

14:55 “Ukrayna müstəntiqlərə hər cür yardım göstərir“

14:50 “Gəncədəki təxribatların törədilməsində Ermənistanın və onların köməkçilərinin əli var"

14:42 Xəzərə çirkab suları axıdan istirahət mərkəzləri – Nazirlik cərimələdi

14:37 Su kanalında tapılan 56 pasporta görə vəzifəli şəxs cəzalandırılıb

14:32 Strateji yol xəritəsindəki tədbirləri qismən icra edən qurumların adı açıqlanıb

14:26 Rəhim Günelin yalanını açdı: “Deyir ki, danış gündəmə gələk“

14:22 “Neftçi” macarlarla cavab oyunu ərəfəsində azarkeşlərə müraciət etdi

14:18 Ermənilər Ağdamın Çıraqlı kəndini atəşə tutub

14:13 Kitab müqabilində görüşən fahişə

14:09 Tarif Şurasının səlahiyyətləri artırıldı

14:05 Ermənistan müdafiə naziri də Paşinyanın yolunu təkrarladı

13:55 Gəncədə yeni həbslər - Daha dörd nəfər saxlanılıb

13:44 Elmar Vəliyevi əməliyyat edən həkimin köməkçisi danışdı

13:40 2017-ci ildə strateji yol xəritəsindəki tədbirlərin 12%-i qismən icra edilib, 2%-i icra edilməyib

13:18 “Rusiya-Azərbaycan münasibətləri yüksəlişdədir”

13:13 Azərbaycanda Rəqabət Agentliyi yaradılacaq

13:09 Neftin ucuzlaşmasının 4 səbəbi:Azərbaycan hökuməti nə etməlidir?

13:05 1 il qaçıb gizlənən sürücü məsuliyyətə cəlb oluna bilməyəcək

12:55 “8 aydır o qadınla yaşayıram“ - Aqil M.Quliyev

12:48 Bakıda dəhşətli intihar –(Video)

12:42 “Hökumət neçə illərin səhvlərini təkrar edir”

12:37 Bugünkü valyuta hərracının nəticəsi açıqlanıb

12:33 Spirtli içki və siqaret idxalına tətbiq olunan vergi güzəşti azaldılacaq

12:26 Yol polisi Qarabağ əlilinin oğlunu döyüb? - Anası şikayət etdi

12:22 “Xəzər sammiti avqustun 12-də keçiriləcək“

12:18 “O, 100 səhifəlik sənədi bir kənara atdı, bildiyi kimi müzakirə apardı"

12:09 “Azərbaycan Dəmir Yolları” QSC-nin səlahiyyətlərindən biri ləğv edilib

12:04 Leriklilər icra başçısının müavinini ifşa etdilər: “Yalan danışır”

11:47 Rusiya-Azərbaycan Biznes Şurasına yeni sədr seçilib

11:42 Serj Sarkisyanın qardaşı oğlu işgəncə verməkdə ittiham olundu

11:38 Allahşükür Paşazadə Gəncəyə getdi –Səbəb

11:34 Braziliyalı futbolçunun anası oğurlanıb

11:28 Putinin yanında bülbülə dönən Tramp

11:22 Yeni nəsil şəxsiyyət vəsiqələri sentyabrdan veriləcək –Prezident qanunu təsdiqlədi

11:13 Prezidentin Rusiyaya səfərinin vaxtında dəyişiklik olub

11:09 Tramp ABŞ-ı biabır etdi: faciəvi səhv... - Makkeyn

11:05 Səbailin icra başçısı vəzifəsini kim icra edir? –Açıqlama

10:55 Gədəbəydə 20 yaşlı qız 17 yaşlı qardaşını qətlə yetirib

10:47 Eldar Əzizov kollektivə təqdim olundu –Zeynal Nağdəliyev tərəfindən

10:42 Rusiya, Aİ və Ukrayna arasında qazın tranziti ilə bağlı üçtərəfli danışıqlar keçiriləcək

10:38 Salyanda sükan arxasında mürgüləyən sürücü maşını aşırdı, özü xəsarət aldı

10:32 İran İraqa elektrik enerjisi vermədi –Danışıqlar uğursuz nəticələnib

10:28 “Mən satılmıram...“ - Röya

10:24 Ziya Bünyadov prospektində hərəkət məhdudlaşdırılacaq –Sürücülərə xəbərdarlıq

10:20 Yevlaxda intihar –36 yaşlı kişi özünü öldürüb

10:17 ARDNF mənfəət neftinin və qazın satışından 7,9 mlrd. manat gəlir əldə edib



loading...
“Elçibəy gənclərin gözü ilə” mövzusunda tədbir keçirilib

“Əbülfəz Elçibəy-80” İctimai Təşkilat Komitəsi “Elçibəy Gənclərin gözü ilə” mövzusunda tədbir keçirib
Bu insanlar ölülərlə əlaqəyə girirlər və... - Tanınmış şaman hər şeyi açdı

Sosioloq, türkoloq, araşdırmaçı, TÜRKSOY-un üzvi, "Şaman. Təbiət qüvvələri oyananda" kitabının müəllifi, əslən xakas türklərindən olan və tanınmış şaman Timur Davletovun Publika.az-a müsahibəsi
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016