Lələ təpə döyüşçüsü Səlim Müslümovdan kömək istəyir Azərbaycanda iki jurnalistə vəzifə verildi Jurnalisti təhqir edən direktor cəzalandırıldı “Polat Yol Yapı” şirkətinin qanunsuzları davam edir
 

Fikrət Yusifov: Dollardan imtina nə qədər realdır?

Tarix 08.12.16, 15:31

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

Artıq illərdir ayrı-ayrı ölkələrin rəhbərləri tərəfindən beynəlxalq hesablaşmalarda ABŞ dollarından imtina etmək barədə çağırışlar edilir. Lakin hələ ki, bu asılılıqdan qurtulmaq heç bir ölkəyə müyəssər olmayıb. Bu günlərdə Türkiyənin Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan da belə bir bəyanatla çıxış etdi. Hətta iş o yerə gəlib çatdı ki, Ərdoğanın çağırışına qoşulan insanlar valyutadəyişmə məntəqələrinə üz tutaraq, yastıq altındakı dollarları lirəyə çevirməyə başladılar. Bununla da Türkiyə lirəsinin dəyərdən düşməsinin qarşısı müvəqqəti olsa da alındı. Türk insanının vətənpərvərlik hisslərinin nə qədər güclü olduğunu hər birimiz bilirik.


Digər tərəfdən Türkiyə bu məsələdə tək deyil. Onun kursunu Rusiya, Çin, İran kimi qüdrətli dövlətlər də dəstəkləyir. Azərbaycanda da hər kəs maliyyə sistemimizin bu qədər dollarlaşdığı bir durumda, dollar bəlasından xilas olmağın yollarını axtarır. Rusiya Prezidenti Vladimir Putin hələ keçən il bununla bağlı parlamentə qanun layihəsi də təqdim etmişdi.  Lakin dollar  asılılığından qurtarmaq deyilən qədər də asan olmur. Bəs bunun səbəbi nədir? Nə üçün bir ölkə deyil, hətta nəhəng bir neçə ölkələr bir araya gələrək dollar asılılığından qurtula bilmirlər? Bütün bu suallara daha aydın cavab tapmaq üçün tarixə qısa bir ekskursiya kifayət edər.

ABŞ dollarının dünya maliyyə sistemindəki hegemonluğa başlamasına qədər bir əsrdən çox olan dövrdə - yəni 1840-ci ildən 1944 – cü ilə qədərki dövrdə bu rol, ingilis funt sterlinqinə məxsus olmuşdu. Funt sterlinqin dünya valyutası ola bilməsinin əsas səbəbi isə həmin dövrdə çoxsaylı İngilis kaloniyalarında funt sterlinqdən istifadə edilməsi idi.

1944-cü ilin iyul ayında ABŞ-n Bretton-Vuds kurort şəhərciyində keçirilən beynəlxalq maliyə konfransında qızılın bir unsiyasının qiyməti 35 ABŞ dolları səviyyəsində müəyyən olundu, ABŞ dolları isə həm beynəlxalq hesablaşmalar və həm də valyuta ehtiyatları üçün əsas valyuta kimi müəyyən edildi. ABŞ dollarının hegemonluq mövqeyinə çıxması təkcə ABŞ-ın həmin dövrdəki böyük qızıl ehtiyatları ilə bağlı deyildi. O dövr müharibə nəticəsində Avropa ölkələrinin əksəriyyətinin iqtisadiyyatı iflic vəziyyətə düşmüş, qoca qitənin qızıl ehtiyatlarının böyük bir qismi isə ABŞ-a axıdılmışdı. Digər tərəfdən müharibədən daha az zərər görən ABŞ iqtisadiyyatı kifayət qədər güclənə bilmişdi. İkinci dünya müharibəsindən sonrakı dövrdə bütün ölkələr çalışırdılar ki, xaricə daha çox məhsul satmaq yolu ilə öz valyuta-qızıl ehtiyatlarını artırsınlar. Bu zaman ABŞ-ın mövqeyi hər bir ölkənin mövqeyindən daha üstün idi. O sadəcə çapı xəzinəyə 12 sentə başa gələn 100 dollarlıq küpürləri ixrac etmək yolu ilə küllü qazanc əldə edirdi. Lakin zaman keçdikcə ABŞ-ın qızıl ehtiyatları azalmağa başladı. Çünki dolların qızıl təminatının olması səbəbindən Fransa və Almaniya kimi ölkələr  onu qızıla dəyişməkdə təkid edirdilər. Bunun hansı nəticələrə aparıb çıxara biləcəyinin fərqində olan Birləşmiş Ştatların rəhbərliyi 1971-ci ildə birtərəfli qaydada Bretton-Vuds razılaşmasının şərtlərini pozaraq dolları rəsmi qaydada müəyyən edilmiş kursla qızıla dəyişməkdən imtina etdi. Bununla da ABŞ özünün maliyyə dayanıqlığının heç də yaxşı olmadığını hər kəsə göstərdi. Lakin buna baxmayaraq dollar yenə də beynəlxalq hesablaşmalarda əsas valyuta rolunda qalmaqda davam etdi.

Bu gün beynəlxalq hesablaşmaların 60 faizə qədərinin dollarla həyata keçirilməsi və ölkələrin valyuta ehtiyatlarının 63 faizdən çoxunun dollarda saxlanması bu valyutanın dünya maliyyə sistemindəki hegemonluğunun səviyyəsindən xəbər verir. Düzdür 1971-ci ildən sonra beynəlxalq hesablaşmalarda ingilis funt sterlinqindən, alman markasından, yapon ienindən və başqa digər valyutalardan da istifadə olunur. Lakin bir böyük həqiqət bundan ibarətdir ki, bu gün ABŞ dolları tək bir ölkənin valyutası deyil, o eyni zamanda başqa ölkələrin valyutalarının dəyərini müəyyən edən bir tərəzidir. Dünya iqtisadiyyatının ¼-nə sahib olan bir ölkənin milli valyutasının likvidliyi isə dünyanın bütün ölkələrində mövcuddur. Ona görə də ABŞ dollarına olan “sevgidən” imtina etmək yaxın gələcəkdə heç bir ölkənin – xüsusilədə inkişaf etməkdə olan ölkələrin maliyyə sisteminin ondan asılılığını aradan qaldıra bilməyəcək. Bunun daha çox zamana ehtiyacı var.  

Fikrət Yusifov
İqtisad elmləri doktoru,
professor



Xəbərin oxunma sayı : 775

loading...

Analiz

Önəmli

Son xəbərlər

16 DEKABR 2017

21:33 Dövlət qurumlarında boş qalan yüksək vəzifələr – Siyahı

20:12 Türkiyənin keçmiş baş nazirinin oğlu niyə intihar etdi?

18:33 Rusiya sualtı rabitə və İnternet xətlərinə yeni təhlükədirmi?

17:18 Rus Pravoslav Kilsəsi Mehriban Əliyevanı yüksək mükafatına layiq görüdü

17:05 Örüş sahələri xüsusi mülkiyyətə verilə bilməz- Qanun dəyişdirilir

15:51 Zakir Həsənov komandirlərə tapşırıq verdi

12:59 DYP-dən sürücülərə xəbərdarlıq: 40 manat cərimə...

11:41 “Barselona“ Arda Turana elə qiymət qoydu ki... - Şok rəqəm

10:59 Nüşabə Ələsgərli erməni fanatından danışdı: “Onunla qucaqlaşdım...“

10:45 Yerə təhlükəli asteroid yaxınlaşır-NASA

10:30 Milli Məclisin deputatına ağır itki

10:21 Nazim Süleymanov yenidən “Alaniya“da - Zaqoyevə qarşı

15 DEKABR 2017

23:24 İMF: Gələn il Azərbaycanın qeyri-neft sektorunda 4%-lik inkişaf olacaq

22:12 Saakaşvilini həbs edən prokuror Kremlin casusudur?

19:33 Müdafiə Nazirliyi ordu haqqında yayılan fikirlərə münasibət bildirib

18:18 Prezident FHN əməkdaşlarını təltif etdi (SİYAHI)

18:12 İlham Əliyev büdcədən 7 milyon manat ayırdı (SƏRƏNCAM)

17:57 Bakıya yeni avtobuslar gətirildi

17:22 Peterburqda terror aktının qarşısı alındı

17:16 Putin Təhlükəsizlik Şurasının təcili iclasını çağırdı

17:00 Siyavuş Novruzov: “Ordu cəmiyyətə qapalı olmalıdır”

16:32 Yanvarda maaş və pensiyalar artacaq

16:14 Ziyafət Əsgərov: “Daxili siyasətlə Daxili Qoşunlar məşğul olacaq, ordu yox”

15:52 Akif Əlizadə: “Məsələ yaşlı olmaqda deyil”

15:37 MIGA-nın vitse-prezidenti Bakıya gələcək

15:09 Cəriməsi olan avtomobillər satıla bilməyəcək

14:57 Gənc alimlərə evlərin veriləcəyi tarix açıqlandı

14:30 “Milli Məclisin Silahlı Qüvvələrə nəzarət etmək hüququ olmalıdır”

14:10 “Ayla” Oskara namizəd ola bilmədi

13:56 Doktorantura təhsilində yenilik olacaq

13:34 İşdən çıxan başçının birinci müavini istefa verdi

13:10 Rusiyada prezident seçkilərinin vaxtı açıqlandı

12:52 Prezident İlham Əliyev Sumqayıt şəhərində səfərdədir

12:39 “Qalatasaray” üç futbolçu ilə vidalaşır

12:03 ABŞ səfiri: “Azərbaycan əhəmiyyətli tranzit mərkəzinə çevrilir”

11:46 Sarkisyan: “Bizi Azərbaycandan zəif olmaqda ittiham edirlər”

11:22 General-leytenant: “Belə şəxslər orduya iftira atır”

11:09 Fazil Məmmədovun “yeznəsi ölkədən 10 milyonla qaçıb” - İddia

11:00 Aİ Rusiyaya qarşı sanksiyaların müddətini uzadıb

10:49 Atəşkəs 128 dəfə pozulub

10:26 2017-ci ilin ən yaxşı 100 mahnısı açıqlanıb

10:07 Deputatlar bu hallarda mandatdan məhrum ediləcək

14 DEKABR 2017

22:20 Ramzan Kadirov: Çeçenlər Putinin piyadalarıdırlar

21:50 Prezident Dövlət Proqramını təsdiq etdi –Hökumətə və nazirliyə tapşırıq

21:05 “Siz ümumiyyətlə adamsınız?” – Putin

18:52 Mehriban Əliyeva britaniyalı nazirlə görüşdü

18:50 Prezident bu şəxsləri təltif etdi (SİYAHI)

17:48 Türkiyədə maşinistsiz metro qatarları xəttə buraxılır

17:21 Aptekdən oğurluq edən qardaşlar tutulub

17:03 Putin: “Tramp seçkiqabağı vədlərini yerinə yetirmir”

16:41 Aysel Kirkorovla görüşdü

16:29 Türkiyə Fələstinə 10 milyon dollar ayırır

16:02 Manatın orta çəkili məzənnəsi açıqlandı

15:44 Fazil Mustafadan Elçibəy haqda maraqlı xatirələr

15:36 Fernando Torres “Qarabağ”la bağlı etiraf etdi

15:11 İcra başçısı Bakıda zeytun bağını məhv etdirir

14:56 Milli Məclisin növbəti plenar iclasının gündəliyində dəyişiklik olunub

14:38 Şəhid olan hərbi qulluqçusu sabah Şabranda dəfn olunacaq

14:17 Nigar Camal: “Qalmaqal mənlik deyil”

14:00 Saakaşvili Ukrayna ilə bağlı planlarını açıqladı

13:27 Azad Rəhimovun qardaşına vəzifə veridi

13:01 Dolların qiyməti dəyişmədi

12:46 Bakıda ev sahibi tüstüdən zəhərləndi

12:21 Ordumuz şəhid verdi

12:03 “Qarabağ”ın futbolçusuna 1 milyon avroluq təklif

11:48 Bitkoindən çirkli pulların yuyulmasında istifadə oluna bilər

11:22 “Azərişıq” dan borclu abonentlərə xəbərdarlıq

11:07 Netanyahudan Qüds açıqlaması

10:56 Saakaşvilinin Ukrayna projesi: uğur, yoxsa iflas...

10:31 Azərbaycan əhalisi ayda tütünə və içkiyə nə qədər pul xərcləyir?

13 DEKABR 2017

23:20 “Qarabağla bağlı hər şey bir ay ərzində aydın olacaq”

22:50 Ərdoğan və Ruhaninin görüşü keçirilir- İstanbulda

21:40 Bakı aeroportunda Hindistan dövlət bankının eks-sədrinin başına nələr gəlib?

19:50 “Tarixi sammit keçirdik, Qüdsün sahibsiz olmadığını dünyaya göstərdi”

18:33 Daha bir məhbus naməlum şəraitdə öldü

17:58 “Dövlət İmtahan Mərkəzi “sosial lift” funksiyasını yerinə yetirir”

17:36 Göygöldə yaşlı kişi dəm qazından öldü

17:12 Polis futbolçuları güllələdi

17:00 Çantada daşınan 3D-printer yaradıldı

16:41 Ruhani Amerikanı ittiham etdi

16:26 Rusiya Suriyadakı hərbi donanmasını genişləndirir

16:25 “Prezident necə və kim tərəfindən aldadılmasının gec-tez fərqinə varır” - Elçin Şıxlı

16:01 “Kiçik insident böyük müharibəyə səbəb ola bilər”

15:49 “Heydər Əliyevin adı Azərbaycanın etnosiyasi coğrafiyasından dəfələrlə böyükdür”

15:26 Avropa İttifaqı Trampın Qüds qərarını dəstəkləmir

15:03 Məhkəmə Fədayə Laçının vəsatətini təmin etmədi

14:47 Lələ təpə döyüşçüsü Səlim Müslümovdan kömək istəyir

13:46 Seçicilər daha məntəqənin girişində yoxlanılmayacaq

13:22 Afaq Aslanın çılpaq fotolarındakı qüsur

13:07 Artur Rasizadə köməkçilərinin sayını 7-dən 3-ə endirdi

12:54 Azadlıq prospektində hərəkət məhdudlaşdırılıb

12:44 Lələ təpə döyüşçüsü Səlim Müslümovdan kömək istəyir

12:36 Röya: “Sizə görə həyasız mənəm”

12:10 “Rusiya Türkiyənin bu əməliyyatına çətin razı olar”

11:48 Antidepressantların təhlükəsi

11:23 9 islam ölkəsi Qüds müzakirəsinə gəlmədi

11:06 “Gilan Holding”in 3 şirkəti fəaliyyətini dayandırdı

10:57 İnşaat sektorunda çalışanların sayı artıb

10:34 Azərbaycan gömrüyündə at oynadan bir “Trans Broker” tarixçəsi - Hardan hara...

10:13 Atəşkəs 136 dəfə pozulub

12 DEKABR 2017

23:40 “Türkiyənin davranışı bizi çox narahat edir...“

22:20 “Putin göstərdi ki, Suriyada hakimiyyət onun əlindədir və Əsəd yerində əyləşəcək”

21:33 Rusiyaya qarşı sanksiyalar daha 6 ay uzadılır

20:20 Abbas Ələsgərov ordenlə təltif edilib

19:40 İlham Əliyev Türkiyəyə səfər edib

18:20 “Expo 2025 Azərbaycanın gələcəyi üçün müstəsna layihədir”

17:51 Bilyard üzrə 7 qat Azərbaycan çempionu vəfat etdi

17:26 Səfir: ““Qarabağ münaqişəsi “dondurulmuş” deyil”

17:03 Deputat: “Putin Ankarada bu şansı əldən verməyəcək”

16:42 Daha bir kriptovalyuta sürətlə bahalaşır

16:33 Ərəstun Oruclu: “Növbəti intiharçı Cahangir Hacıyev olacaq”

16:17 Neft daşlarında neftçi öldürüldü

16:01 Göyçayda mikroavtobus aşdı: yaralılar var

15:46 QMİ-dən Qüdslə bağlı bəyanat

15:21 İraq ordusu PYD ilə anlaşdı

15:09 Qusarda bələdiyyə üzvü özünü asdı

14:58 BMT: 2018-ci ildə Azərbaycan iqtisadiyyatı artacaq

14:32 Ucadan kitab oxumaq yaddaşı möhkəmlədir

14:10 “İran Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması üçün səy göstərir”

13:51 Məşhurlar Heydər Əliyevdən yazdı



loading...
Qadağan olunmuş xəbərlərə görə cərimə və bloklanma - Məcəlləyə dəyişiklik

Azərbaycanda yayılması qadağan edilən informasiyanın yerləşdirilməsinə görə cərimələr müəyyən olunub.
Jurnalistin verdiyi sual ona baha başa gəldi (VİDEO)


İtaliyada Nemo televiziyasının müxbiri canlı yayımda açıqlama alarkən respondentinin sərt reaksiyası ilə üz-üzə qalıb.
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016