İşçiləri Akim Bədəlovun evinin qarşısında etiraz aksiyası keçirəcək “Bu, Gəncədə qruplaşmaların mübarizəsidir“ - Sabiq icra başçısı Goranboyun icra başçısından prezidentə ŞİKAYƏT Eldar Mahmudovun Sumqayıt çetesi - Çingiz Əsədullayevi qoruyur
 

Fikrət Yusifov: Dollardan imtina nə qədər realdır?

Tarix 08.12.16, 15:31

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

Artıq illərdir ayrı-ayrı ölkələrin rəhbərləri tərəfindən beynəlxalq hesablaşmalarda ABŞ dollarından imtina etmək barədə çağırışlar edilir. Lakin hələ ki, bu asılılıqdan qurtulmaq heç bir ölkəyə müyəssər olmayıb. Bu günlərdə Türkiyənin Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan da belə bir bəyanatla çıxış etdi. Hətta iş o yerə gəlib çatdı ki, Ərdoğanın çağırışına qoşulan insanlar valyutadəyişmə məntəqələrinə üz tutaraq, yastıq altındakı dollarları lirəyə çevirməyə başladılar. Bununla da Türkiyə lirəsinin dəyərdən düşməsinin qarşısı müvəqqəti olsa da alındı. Türk insanının vətənpərvərlik hisslərinin nə qədər güclü olduğunu hər birimiz bilirik.


Digər tərəfdən Türkiyə bu məsələdə tək deyil. Onun kursunu Rusiya, Çin, İran kimi qüdrətli dövlətlər də dəstəkləyir. Azərbaycanda da hər kəs maliyyə sistemimizin bu qədər dollarlaşdığı bir durumda, dollar bəlasından xilas olmağın yollarını axtarır. Rusiya Prezidenti Vladimir Putin hələ keçən il bununla bağlı parlamentə qanun layihəsi də təqdim etmişdi.  Lakin dollar  asılılığından qurtarmaq deyilən qədər də asan olmur. Bəs bunun səbəbi nədir? Nə üçün bir ölkə deyil, hətta nəhəng bir neçə ölkələr bir araya gələrək dollar asılılığından qurtula bilmirlər? Bütün bu suallara daha aydın cavab tapmaq üçün tarixə qısa bir ekskursiya kifayət edər.

ABŞ dollarının dünya maliyyə sistemindəki hegemonluğa başlamasına qədər bir əsrdən çox olan dövrdə - yəni 1840-ci ildən 1944 – cü ilə qədərki dövrdə bu rol, ingilis funt sterlinqinə məxsus olmuşdu. Funt sterlinqin dünya valyutası ola bilməsinin əsas səbəbi isə həmin dövrdə çoxsaylı İngilis kaloniyalarında funt sterlinqdən istifadə edilməsi idi.

1944-cü ilin iyul ayında ABŞ-n Bretton-Vuds kurort şəhərciyində keçirilən beynəlxalq maliyə konfransında qızılın bir unsiyasının qiyməti 35 ABŞ dolları səviyyəsində müəyyən olundu, ABŞ dolları isə həm beynəlxalq hesablaşmalar və həm də valyuta ehtiyatları üçün əsas valyuta kimi müəyyən edildi. ABŞ dollarının hegemonluq mövqeyinə çıxması təkcə ABŞ-ın həmin dövrdəki böyük qızıl ehtiyatları ilə bağlı deyildi. O dövr müharibə nəticəsində Avropa ölkələrinin əksəriyyətinin iqtisadiyyatı iflic vəziyyətə düşmüş, qoca qitənin qızıl ehtiyatlarının böyük bir qismi isə ABŞ-a axıdılmışdı. Digər tərəfdən müharibədən daha az zərər görən ABŞ iqtisadiyyatı kifayət qədər güclənə bilmişdi. İkinci dünya müharibəsindən sonrakı dövrdə bütün ölkələr çalışırdılar ki, xaricə daha çox məhsul satmaq yolu ilə öz valyuta-qızıl ehtiyatlarını artırsınlar. Bu zaman ABŞ-ın mövqeyi hər bir ölkənin mövqeyindən daha üstün idi. O sadəcə çapı xəzinəyə 12 sentə başa gələn 100 dollarlıq küpürləri ixrac etmək yolu ilə küllü qazanc əldə edirdi. Lakin zaman keçdikcə ABŞ-ın qızıl ehtiyatları azalmağa başladı. Çünki dolların qızıl təminatının olması səbəbindən Fransa və Almaniya kimi ölkələr  onu qızıla dəyişməkdə təkid edirdilər. Bunun hansı nəticələrə aparıb çıxara biləcəyinin fərqində olan Birləşmiş Ştatların rəhbərliyi 1971-ci ildə birtərəfli qaydada Bretton-Vuds razılaşmasının şərtlərini pozaraq dolları rəsmi qaydada müəyyən edilmiş kursla qızıla dəyişməkdən imtina etdi. Bununla da ABŞ özünün maliyyə dayanıqlığının heç də yaxşı olmadığını hər kəsə göstərdi. Lakin buna baxmayaraq dollar yenə də beynəlxalq hesablaşmalarda əsas valyuta rolunda qalmaqda davam etdi.

Bu gün beynəlxalq hesablaşmaların 60 faizə qədərinin dollarla həyata keçirilməsi və ölkələrin valyuta ehtiyatlarının 63 faizdən çoxunun dollarda saxlanması bu valyutanın dünya maliyyə sistemindəki hegemonluğunun səviyyəsindən xəbər verir. Düzdür 1971-ci ildən sonra beynəlxalq hesablaşmalarda ingilis funt sterlinqindən, alman markasından, yapon ienindən və başqa digər valyutalardan da istifadə olunur. Lakin bir böyük həqiqət bundan ibarətdir ki, bu gün ABŞ dolları tək bir ölkənin valyutası deyil, o eyni zamanda başqa ölkələrin valyutalarının dəyərini müəyyən edən bir tərəzidir. Dünya iqtisadiyyatının ¼-nə sahib olan bir ölkənin milli valyutasının likvidliyi isə dünyanın bütün ölkələrində mövcuddur. Ona görə də ABŞ dollarına olan “sevgidən” imtina etmək yaxın gələcəkdə heç bir ölkənin – xüsusilədə inkişaf etməkdə olan ölkələrin maliyyə sisteminin ondan asılılığını aradan qaldıra bilməyəcək. Bunun daha çox zamana ehtiyacı var.  

Fikrət Yusifov
İqtisad elmləri doktoru,
professor



Xəbərin oxunma sayı : 775

loading...

Analiz

Önəmli

Son xəbərlər

21 FEVRAL 2017

11:58 Prezident oğluna hamının qarşısında nəsihət verdi - VİDEO

11:43 Banklar manatla əmanət qəbulunu dayandırdı - SƏBƏB

11:30 Vasif Talıbovdan yeni rəis təyinatı

11:19 “Bütün borclarımızı bir həftəyə ödəyə bilərik...” - İlham Əliyev

10:24 Çinlilər indi də “İvanka“ya girişir - satışda bu markadan saxta mallar ola bilər

10:18 “Biz özümüzü bu mövqedə rahat hiss edirik” – İlham Əliyev

10:10 Nazirin sevgilisinin şok görüntüləri yayıldı - VİDEO/FOTO

10:05 Bakıda 219 binanın söküntüsünə başlanıldı - VİDEO

9:47 Prezident bu şəxsləri təltif etdi - SİYAHI

9:30 “Dəmirbank”dan oğurlanan 3 milyon terrorçuların əlinə keçib? - Şok ehtimal

20 FEVRAL 2017

21:53 Prezident Azərbaycana gələn turistlərlə bağlı sərəncam verdi

21:41 Bakıda şok: Xəstəxanada xəstənin qollarını çarpayıya bağladılar - VİDEO

21:30 Hitlerin sevdiyi alman aktrisa sovet kəşfiyyatçısı çıxdı - Şok faktlar

19:06 Həyat yoldaşını yatağında başqasıyla tutdu: 20 gün sonra... - VİDEO//FOTO

19:00 Müdafiə naziri generallara prezidentlə danışmağı qadağan etdi

18:52 Fatih Terim millimizin üzvünə göz dikib

18:45 Amerikadan Fətullah Gülənlə bağlı gözlənilməz AÇIQLAMA

18:04 Qadın oğurladığı paltarları görün harasında gizlətdi - VİDEO

17:56 “DQR“dəki müşahidəçilər Azərbaycanın “qara siyahı”sına salınacaq

17:53 İşçiləri Akim Bədəlovun evinin qarşısında etiraz aksiyası keçirəcək

17:44 Dolların sabaha olan məzənnəsi açıqlanıb

17:37 Azərbaycan Ordusunu döyüşə hazırlayan general “İran qılıncı” ilə üz-üzə - FOTO/VİDEO

17:30 YAP Sabirabad rayon təşkilatı Konfransa hazırlaşır - FOTO

17:20 Türk şirkətlərinin xarici səhmlərə yatırımlarının 18%-i “Şahdəniz“in payına düşür

16:38 İrina Şeyk və Mert: “Bir türk və rus sevgisi“

16:34 “İslam NATO”sunda kvartet: Misir, Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı, Pakistan

16:24 İranda xalq ayağa qalxdı - Ordu ilə əhali arasında toqquşma

16:18 Telefon rabitəsinə görə də öncədən ödəniş sistemi tətbiq olunacaq

16:13 Azərbaycan həbsxanasındakı gey: "Mənə kişilərin içində çox çətindir"

16:09 «ABŞ Rusiya ilə münasibətlər üçün yeni əsas axtaracaq» - Maykl Pens

16:09 Polislər modelə xəbərdarlıq etdi - VİDEO

16:00 Mərkəzi Bank manat ala bilmədi – Hərrac

15:58 Andropovun Heydər Əliyevlə bağlı planı illər sonra ORTAYA ÇIXDI

14:53 Azərbaycanlı əfsanəvi müəllimin arvadının xəyanət görüntüləri - VİDEO

14:44 Gözəl olduğu üçün işdən qovuldu - FOTOLAR

14:21 Naxçıvan yolunda ağır qəza: 6 ölü, 20 yaralı

14:03 “Kurtlar Vadisi Pusu“ başlayır: yeni kanalda və yeni gündə

13:47 Sarkisyanın yeni müharibə çağırışına rəsmi Bakıdan CAVAB

13:32 Ramil Usubovdan yeni rəis təyinatı

13:16 Ziya Məmmədov YAP-dan çıxarılacaq? - YAP-dan açıqlama

13:00 Leyla Əliyeva çağırış etdi

11:19 Banklar dolları bahalaşdırdı - QİYMƏTLƏR

9:17 Mahmudovla Hüseynovun milyonluq villa qalmaqalı

9:03 Rusiya və ABŞ generalları niyə Bakıda görüşdü? - Prezident şərh etdi

19 FEVRAL 2017

18:23 Azərbaycan generalları Qəbələdə

18:11 Azərbaycanda baş redaktor dünyasını dəyişdi

18:00 Bakı Novruz bayramını necə qeyd edəcək?

17:51 Ziya Məmmədovun “qohumlar imperiyası”na son: Qudasına da “yol” göründü

14:01 “Çudo Peçka“ tamamilə çökdü - FOTO

13:28 Prezident bu nazirləri nazirləri işdən çıxaracaq - Deputat anons verdi

13:05 17 yaşlı azərbaycanlı Rusiyanı heyran etdi - VİDEO

12:55 “Qarabağ münaqişəsinin həllinə dair irəliləyiş yoxdur” - Zannier

12:42 Türkiyədə 100 ilin ən böyük əməliyyatı - Minə yaxın insan saxlanıldı

12:30 İşlə təmin olunmamış qaçqın və məcburi köçkünlərlə bağlı YENİ QƏRAR

18 FEVRAL 2017

21:12 16 yaşlı müsəlman qız istedadı ilə görənləri heyran edir - VİDEO

20:55 Ona “bar qızısan” deyən oğlanı kor etdi... - Bakıdakı gecə klubunda

20:35 Azәrbaycanlı futbolçu ermәninin klubuna keçdi

20:21 93 dərəcə şaxta: burda insanlar necə yaşayır...

20:00 Azərbaycanda çörək ucuzlaşdı

14:50 Ziya Məmmədovdan yeni açıqlama: Ölkədən gedir?

14:17 Canlı yayımda şok: qadın sinəsini açıb… - VİDEO

14:13 “Bu, Gəncədə qruplaşmaların mübarizəsidir“ - Sabiq icra başçısı

14:06 Şahin Zəkizadənin xanımından ürəkağrıdan paylaşım - VİDEO

14:00 Azərbaycanda kreditlər ucuzlaşdı - Faizlər düşdü

13:22 Erotik film sevgililər arasında rekord qırdı - VİDEO/FOTO

13:13 Əfvdən sonra böyük amnistiya? - AÇIQLAMALAR

13:01 Prezident baş nazirlə görüşdü - FOTO

12:12 Generalların Bakı görüşünün gizlinlıəri

11:43 Tamara Həmidova ilə Bakı merini daha nə birləşdirir?

11:39 Prezident arvadından absurd açıqlama: “Ölsə də, seçiləcək”

11:30 Azərbaycan dilində mənasız sözlərin siyahısı: Arıq-cırıq, arvadoğlu...

11:23 Fikrət Yusifov: Neft hasil edən ölkələrin milli valyutalarını nə gözləyir?

11:14 Bu tələbələr təhsil haqqından azad edildilər

10:39 Prezidentdən Ermənistana mesaj: “Heç vaxt...“

10:12 Rüşvət alan direktorun görüntüləri yayıldı - VİDEO

9:37 Leyla Əliyeva Münhen Təhlükəsizlik Konfransında - FOTO

9:33 Azərbaycanlı alimdən qorxunc proqnoz: Güclü zəlzələ ola bilər - VİDEO

9:25 Türkiyədəki növbəti terrer: ölənlər və yaralananlar var - VİDEO

17 FEVRAL 2017

19:51 DƏHŞƏT: 40 kişi eyni anda 18 yaşlı Lamiyəni zorladı - VİDEO/FOTO

18:57 Bakı sakinlərdən Xocalı biabırçılığı: “Məşqə gecikirəm...“ - VİDEO

18:46 Qarabağda sabah başlayacaq QORXUNC SSENARİ

18:35 “Qaz mənbəyi qismində Azərbaycanın rolu artacaq“ - İlham Əliyev

18:07 Azərbaycanlı gəlin namizədin yataq fotosu yayıldı

17:55 Əli İnsanovun adı əfv siyahısına salındı

17:48 Ötən ay əsas kapitala 954,2 milyon manat vəsait yönəldilib

17:40 Rövnəq Abdullayev yüz milyonları riskə atır

17:33 Azərbaycanda ötən il 17 adam oğurluğu faktı qeydə alınıb

17:27 Azərbaycanda qızı zorla yatağından qaçırdılar - VİDEO

17:12 Prezident İlham Əliyev İsrailin müdafiə naziri ilə görüşüb

17:05 Dolların qiyməti yenə dəyişmədi

16:55 Ohanyan: “Bəli, müdafiə naziri olanda məni kabinetimdə döyüblər...”

16:38 Ötən il Azərbaycanda məişət zorakılığı nəticəsində 51 nəfər ölüb

16:33 Hərbçilər qar uçqunu altında qaldı: 7 nəfər həlak oldu

16:24 Bu gün Əfv Komissiyasında 100 müraciətə baxılıb

16:18 Rusiya Duması Türkiyə ilə vacib sazişi ratifikasiya etdi

16:12 Baş pediatr uşaqlar arasında balansın pozulmasına görə kişiləri günahlandırıb

16:05 Bakıda “uçan boşqab” kameraya düşdü - VİDEO

15:55 “Putin boş danışan adam deyil…”

15:50 Azərbaycanlı məhbusdan şok etiraflar - VİDEO

15:38 Bakıda təcili yardım briqadaları küçələrdən 61 “bomj” yığdı və...

15:32 Federal Təhqiqatlar Bürosuna yalan danışmaq?

15:24 İlham Əliyev Münhendə Xorvatiya prezidenti ilə görüşdü - FOTO

15:18 Şahin Zəkizadədən qan donduran şeir - VİDEO

15:05 Hövsan sakini spirtli içkidən zəhərlənərək ölüb

14:58 Azərbaycanı hədələdikdən sonra öldürülən terrorçu kimdir? - ŞOK DETALLAR

14:38 Azərbaycanla Türkiyə ticarəti milli valyutalarla aparacaq

14:32 “NATO Rusiyanı savaşın içinə çəkməyə çalışır” - Putin

14:24 Azərbaycan daha çox nə idxal edir? - Araşdırma

14:18 Əsir və girovluqdan azad edilmiş 351 nəfər hərbçi, 1086 nəfər mülki şəxsdir

14:12 Rusiya Qarabağla bağlı ermənilərə sərt MESAJ

14:05 “Deputatlar əsas verməsə, jurnalistlər onları tənqid etməz” –Parlamentdə müzakirə

13:55 “Dağlıq Qarabağı müstəqil dövlət kimi tanımırıq”

13:50 Bu qızın hərəkətləri 61 yaşlı din xadimini bihuş etdi - VİDEO

13:47 Saleh Məmmədovun sonu yaxşı görünməyən (Azər)YOLu

13:24 Bakıda polis maşını yolda qaldı

13:17 Azərbaycanlı nazir oğlunun keçmiş sevgilisi bahalı maşın aldı - FOTO

12:55 Tramp-Netanyahu görüşü: Fələstin dövləti ideyasına son qoyuldu – Təhlil

12:44 “Bu gün Azərbaycanda mətbuat tam müstəqildir, azad fəaliyyət göstərir”

12:38 “Bu amansız əməllərdən hiddətlənirik“

12:33 Lerikdə qar uçqunu: Kəndlərlə əlaqə kəsildi



loading...
Dünyanı əlil arabası ilə idarə edən demokrat - FOTOLAR

Vədinə xilaf çıxan siyasətçi, yeriyə bilməyən “don juan”
Qızının üşüməməsi üçün 2 milyon dolları yandıran narkobaron… - İlginc faktlar

Onun pulu hər il 10 faiz azalırdı. Çünki pullarını siçovullar yeyirdi. Haqqında danışacağımız adam yaşadığı dövrün ən məşhur və ən zəngin insanlarından olub. Söhbət 1970-ci illlərdə narkotik ticarətinə başlayan bir çox insanın tanıdığı narkobaron Pablo Eskobardan gedir.
Azərbaycanda baş redaktor dünyasını dəyişdi

“Kirpi” jurnalının baş redaktoru, tanınmış jurnslist Polad Qasımov dunyasını dəyişib.
“Dövlət mətbuatı yüksək dəyərləndirir”


"Azərbaycan mətbuatı yarandığı gündən indiyə kimi şərəfli bir yol keçib və bugünkü inkişaf səviyyəsinə çatıb"
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016