Azərbaycanda direktor toya pul əvəzinə diplom saldı: “İxtisası özün seç“ Ağdamdan Səlim Müslümova müraciət: “Gəlin özünüz yoxlayın və görün ki…” Sabirabadın icra baçşcısı haqqında yayılan malumat yalan çıxdı Avropada qadın müəllim azyaşlı azərbaycanlıya dəhşət yaşatdı (FOTO)
 

Elm və dərman: bizi hansı sağaldacaq?

Tarix 13.07.16, 14:30

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

Dövlət başçısı hökumət üzvləri ilə keçirdiyi müşavirədə bəyan edib ki, yaxın zamanlarda dərman istehsalına başlanacaq və dərman preparatları istehsal edəcək fabriklərin tikilməsi gündəlikdədi.


Qeyri-neft sektorunun inkişafı və iqtisadiyatın şaxələndirilməsi baxımından cəlbedici bəyanatdı. Amma ortada çox mühüm bir sual var:  dərman istehsalı üçün hansı şərtlər tələb olunur?

1) Elmi potensialın mövcudluğu

Dərman sənayesinin əsas fərqləndirici cəhəti sıx və böyük həcmdə elmi-tədqiqat işləmələri üçün sərmayə tələb etməsidir. Bu gün dünyada elmi tədqiqat üçün çəkilən xərclərin strukturunda 15% payla məhz dərman sənayesi 1-ci yerdə dayanır – və hər il təxminən 150-160 milyard dollar xərclənir.  

Azərbaycan kimi elmi potensialı zəif, elmə sərmayə qoyulmadığı, iqtisadiyyatla elmi sferalar arasında bütün əlaqələrin itdiyi ölkədə dərman sənayesinin indiki elmi potensial müqabilində imkansız görünür. Tibbi, bioloji və kimya sahəsində elmi ptensial elə səviyyədə olmalıdır ki, istehsal elədiyin məhsul Dünya Səhiyyə Təşkilatının işlədiyi və dərman istehsalında dünya norma və standartlarını müəyyən müəyyən edən “Yaxşı istehsal təcrübələri”nə cavab verə bilsin. İlk növbədə elmi potensial olmadan klinik araşdırmalar üçün fundamental baza qurula bilmir. Klinik araşdırma müəyyən bir sağlamlıq problemini haqqında əvvəldən təyin olunmuş, cavabı bilinməyən problemləri yeni müalicə üsulları ilə araşdırmaq üçün elmi cəhdlərdir. Bu işdə ölkənin tibb elmi və infrastrukuturu iştikak etməlidir. Vətədaşı elementar xəstəliklərin müayinəsi üçün qonşu dövlətlərə üz tutan ölkədə tibb elmi və infrastrukuturu belə klinik araşdırmalara dəstək verə biləcəkmi? Məlumat üçün deyim ki, Türkiyə kimi tibb sənayesi və elminin inkişaf etdiyi ölkə klinik araşdırmaların sayına görə, Avropa və ABŞ-dan on dəfələrlə geri qalır.  Halbuki Türkiyənin 10-dək universitetinin nəzdində fəaliyyət göstərən texnoloji inkişaf bölgələrində dərman istehsalı sahəsində elimi araşdırmalar aparılır. Əlavə olaraq, Türkiyədə 5 dərman şirkərinin özünün böyük elmi-tədqiqat mərkəzi mövcuddur. Bizdə belə mərkəzləri quracaq kadr potensialı varmı?

2) Zəruri infrastrukturun mövcudluğu

Dərman sənayesi üçün elmi mərkəzlərin qurulması üçün köklü baza olmalıdır – universitetdən gələn bir baza. Məsələn, Türkiyədə dərman sənayesi üçün elmi-tədqiqat mərkəzləri üçün kadr yetişdirən infrastruktura diqqət yetirək: ölkənin müxtəlif universitetlərində 31 kimya mühəndisliyi, 46 kimya, 28 kmya texnologiyası, 49 bioloji, 81 tibb, 34 genetik və molekulyar bölmə fəaliyyət göstərir.  Nəzərə alaq ki, Türkiyə hələ dərman istehsalına görə dünyada 31-ci sırada yer alan bir ölkədə.

Dərman sənayesinin infrastrukturuna elmi-tədiqiqat mərkəzləri ilə yanaşı hazır məhsulun emalı üçün zəruri məmulatları istehsal edən müəssisələrin mövcudluğudur. Bu müəssisələr hansı kadr potensialı və xammalla qurulacaq?

Yoxsa bütün komponentlər idxal ediləcək və bizim adına “dərman sənayesi” dediyimiz sənaye yalnız qablaşdırma ilə məşğul olacaq?     

3) Rəqabət qabiliyyətli məhsul  

Azərbaycan bazarı böyük bazar deyil – illik dərman istehlakı xərclərinin real həcmi 650-700 milyon manatı manatı ötmür. Bu dərman dövriyyəsinin əhəmiyyətli hissəsi şiş və qan xəstəlikləri ilə bağlı yüksək texnologiya və elmi baza tələb edən dərmanlardır ki, bu dərmanları hətta Türkiyə yaxın illərdə istehsal etmək gücündə olmadığını etiraf edir. Əgər söhbət ən yaxşı halda 200-250 milyon manatlıq dövriyyəsi olan bir sənayenin yaradılmasından gedirsə, bu istər ÜDM və məşğulluğa, istərsə də büdcəyə qatqısı baxımından yeni sənayenin potensialının böyük ola bilməz. Ona görə yerli dərman sənayesi kiçik daxili bazara deyil, yalnız ixrac dayalı qurulmalıdır. İxrac isə rəqabətabiliyyətli (həm qiymət, həm keyfiyyət baxımından) məhsul sayəsində mümkündür. Bazarın 95%-ni əlində saxlayan transmilli dərman nəhəngləri ilə rəqabətə girəcək potensialımız varmı?    

Sənayeləşmə strategiyası nəyi hədəfə almalıdır?

Postneft dövrünün hökumətin gözləntilərinin əksinə zidd olaraq onu tez yaxalaması tələsik və pərakəndə qərarların verilməsinə səbəb olur. Amma məsələlərə köklü yanaşma olmalıdır. Məsələn, yaxşı işlənmiş bir sənaye strategiyası olmalıdır. Həmin sənəddə dünyada qəbul olunan hər bir texnoloji səviyyədə bizim imkanlarımız, fürsətlərimiz və zəif nöqtələrimiz dəqiq müəyyən edilməli, hər bir səviyyə üçün hədəflərimiz və resurslarımız müəyyən edilməlidir.

Hazırda dünyada sənaye məhsulları 4 qrupa bölünür: aşağı, orta aşağı, orta yüksək texnoloji və yüksək texnoloji qrupuna daxil olan məhsullar.

Yüksək texnoloji qrupa təməl əczacılık məhsulları və əczacılıqla əlaqəli məmulatların emalı, kömpüter, elektronik və optik məhsullar, hava texnikası və kosmik vasitələrin istehsalı daxildir. Bu qrup məhsulların istehsalı ən yüksək səviyyədə və ən yeni nəsl texnologiyaların tətbiqi, elmi-tədqiqat işləmələri sayəsində mümkündür.

Orta yüksək texnoloji məhsul qrupuna kimyəvi məhsulların, silah ve sursat, elektriklə çalışan avadanlıqlar, motorlu quru nəqliyyat vasitələri, tibbi və stomatologiya ilə əlaqədar vasitələr istehsalı daxildir.

Orta aşağı texnoloji məhsul qrupuna rəfinə edilmiş neft məhsulları istehsalı, rezin və plastik məhsulların istehsalı, digər qeyri-metal mineral məhsulların istehsalı, baza metallurgiya sənayesi məhsulları, maşın və avadanlıqlar istisna olmaqla metal məmulatların emalatı, gəmilərin və üzən strukturların inşası, maşın və avadanlıqların quraşdırılması və təmiri.

Aşağı  texnoloji məhsul qrupuna qida məhsullarının, içkilərin, tütün məmulatlarının, toxuculuq məmulatlarının, geyim əşyalarının, dəri məmulatlarının, ağac məmulatlarının, kağız məmulatlarının və mebelin istehsalı.  

Bu təsnufata diqqət edin: biz əsasən aşağı, müəyyən qədər isə orta aşağı texnoloji məhsul istehsal edə bilirik. İndilikdə bizim hədəfimiz orta yüksək texnoloji məhsulların istehsalı üçün potensial yaratmaq, bu mərhələdə isə yüksək texnologi qrupa daxil olmaq üçün elmi potensial formalaşdırmaq olamalıdır. Göründüyü kimi, əczaçılıq məhsulları məhz yüksək texnoloji qrupa daxildir.   

Məlumat üçün deyim ki, Sinqapur 60-cı illərdə müstəqillik quran zaman yaratdığı keramika və gəmiqayırma sənayesi iflasa uğrayıb- elmi potensialın zəifliyi, rəqabətqabiliyyətli məhsul istehsalı yarada bilməməsi, daxili bazarın məhdudluğu səbəbindən. Lakin o dövr üçün bu ölkənin mövcud imkanlarına uyğun və Norveç sərmayəsinin dəstəyilə yaratdığı forel balıqlar üçün qarmaq istehsalı müəssəisələri ölkə iqtisadiyatına daha böyük fayda gətirib. 

Yeri gəlmişkən, Türkiyədə dərman sənayesi və biotexnoloji sahə ilə bağlı 2015-2018-ci illər üzrə 2 ayrı strategiya və tədbirlər planı qəbul edilib.  

Dünya dərman istehsalı ilə bağlı maraqlı faktlar

Hazırda dünya dərman bazarının həcmi 1 trilyon dollar təşkil edir. Bazarın 95%-i transmilli şirkətlərin, o cümlədən 65%-i Şimali Amerika (ABŞ və Kanada) və Avropa ölkələrinə məxsus şirkətlərin əlindədi.

Bölgə ölkələrindən Türkiyə bu sahədə öndədir. Bu ölkə yüksək istehsal texnologiyası (biotexnoloji) əsasında istehsal olunan dərmanlar istisna olmaqla istənilən növ dərmanları istehsal etmək potensialına malikdir. Türkiyə dərman istehsalını DST-nın müəyyən etdiyi “Yaxşı istehsaıl təcrübələri”nə uyğun dünya norma və standartlarına uyğunlaşmaq istiqamətində son 35 il ərzində çox böyük yol qət etsə də, yetərli rəqabət gücünə malik deyil.  Hazırda Türkiyədə 15-i xarici olmaqla 77 dərman istehsalı şirkəti fəaliyyət göstərir. 3100 adda dərman istehsal edilir, 31 000 insan çalışır, 900 miıyon dollar ixraca malikdir.Təxminən 1.2 milyard dollarlıq məhsul da daxili bazarda satılır. Yəni yerli istehsalın ümumi dövriyyəsi 2 milyard dollar ətrafındadır.

Cəmi 4.2 milyon əhalisi olan İrlandiyanın ÜDM-nin 11%-i, ixracının 50%-i dərman sənayesi hesabına formalaşır. Dərman ixracınının illik həcmi 30 milyard dollar ətrafındadı. Bu ölkə dərman sənayesinin inkişafını ötən əsrin 70-ci illərində elan etsə də, yalnız 80-90-cı illərdə tibbi və texniki universitetllərin inkişafı sayəsində dünya bazarına çıxa bilmişdi. Hazırda dünyada ən çox satılan 12 dərman növündən 5-i İrlandiyada istehsal edilir.

Rövşən Ağayev



Xəbərin oxunma sayı : 61

loading...

Analiz

Önəmli

Son xəbərlər

21 OKTYABR 2017

19:55 Maria Şarapova necə reklam dünyasının simasına çevrildi?

14:26 Prezident mükafatları artırılır: ayda 500 manat...

14:14 Azərbaycanda direktor toya pul əvəzinə diplom saldı: “İxtisası özün seç“

14:00 Türk yazar Azərbaycan xalqından üzr istədi (FOTO)

12:30 Zakir Həsənov odruya tapşırıq verdi: təxribatların qarşısı dərhal alınsın (FOTO)

12:23 İcra başçısı yeni klub yaratdı (FOTO)

12:03 Ramil Usubov xidmət rəislərinə tapşırıq verdi

11:16 Artur Rəsizadə Dövlət Komitəsinin 3 xidmətini ləğv etdi

11:09 İnanılmaz iddia: öldükdən sonra da beyniniz işləyir

11:00 Bakıda biabırçılıq: 14 yaşlı qız evli kişidən uşaq dünyaya gətirdi…

20 OKTYABR 2017

17:55 “Dəniz Baykal yanlış müalicə edilib, əks halda o, indi...” -şok iddia

17:47 “Avtobusda yaşlı adama yer vermək ona ziyandır”

17:42 Ərdoğan Məsud Bərzani ilə görüşmək istəmədi

17:38 “İran Suriyada hərbi baza qurmaq planı üz rində işləyir“

17:33 Leyla Şıxlinskayanın 30 min manatlıq üzüyünü satmaq adı ilə alan qadına şərti cəza verilib

17:23 “Kreditə görə 2 illik həbs edilənlərə xərclənən vəsaitlə 2 min ailəni mənzillə təmin etmək olar”

17:18 İspaniya Kataloniya parlamentini buraxır

17:13 Moskva və Bütün Rusiyanın patriarxı Kirill Azərbaycan prezidentinə məktub göndərib

17:09 Dünyanı gözləyən qorxunc təhlükə: Əsl rəngi sarı olmayan Günəş sönsə...

17:05 Azərbaycanın makroiqtisadi sabitliyinə təsir edə biləcək risklər açıqlanıb

16:50 "Məscidləri dağıdan Ermənistan heç vaxt müsəlman ölkələrinin dostu ola bilməz"

16:43 “Yoldaşımın aparıcılıq etməsinə icazə vermirəm“ - Elvin

16:38 Moskvada ermənilərlə taciklər arasında kütləvi dava

16:33 Putin ABŞ-ı hədələdi –Yeni silahlanma yarışı başlayır

16:17 Avropa Birliyi Kataloniya məsələsinə qarışmayacaq – Donald Tusk

16:05 “Azərbaycanın xarici dövlət borcu ÜDM-un 20 faizindən azdır”

15:50 Dövlət qulluğu sahəsində 8 minədək boş yer var

15:43 Oksanadan İslama cavab: “Səndə kişilik deyilən şey varsa...”

15:38 Uşaq hüquqları ilə bağlı seminar keçirildi (FOTOLAR)

15:32 Qaradağda satıcı mağazadan 30 min manat pul oğurladı

15:27 "Ərim evə gəlmirsə, əcəb edir" - Elnarə

15:23 Yeni modeldə buraxılış imtahanında maksimum bal 300, qəbulda 400 bal olacaq

15:18 Hay-küyə səbəb olan layihə Milli Məclisin gündəliyindən çıxarıldı

15:12 İŞİD-dən alınan Raqqada Öcalanın portreti asılıb: “SDG ilə çalışırıq…”

15:05 Azərbaycan Prezidentinin Türkiyəyə səfəri başa çatdı

14:53 Pensiya və müavinətlər üçün dövlət büdcəsindən ayrılan vəsait artırılır

14:47 Salyanda fermer 40 qadını pambıq sahəsində işlədib, pullarını vermir

14:40 Hökumət borclanma siyasətini sərtləşdirir

14:35 BMT Kərküklə bağlı bəyanat verdi

14:30 “Qalatasaray” adını dəyişdirsin - Bahçeli

14:25 Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin 100 illik yubileyinə 5 milyon manat ayrılıb

14:20 “Lənkəranski”nin varidatı uğrunda savaş gedir - “Qanuni oğru”lar nəyi bölmək istəyirlər?

14:16 İspan nəşri “Qarabağ“la bağlı “erməni” səhvini düzəltdi

14:12 Gələn il büdcədən sosial ipotekaya 250 milyon manat ayrılacaq

14:05 Bibiheybət yolunda nəqliyyatın hərəkəti məhdudlaşdırılır

13:52 Malik İsaqov Yasamalın yeni icra başçısı olacaq?!

13:49 “Şanxay“ sakinləridən Mehriban Əliyevaya müraciət: “Bəzi işbazlar...“

13:40 Avropanın ən ucqar və ən gənc paytaxt şəhəri - Astana

13:35 2018-ci ilin dövlət büdcəsindən elm sahəsinə ayrılan vəsaitin həcmi açıqlanıb

13:17 Gələn il Azərbaycanda 1,5%-lik iqtisadi artım olacaq - Rəsmi

13:12 “Naxçıvandakı hərbi potensial işə düşsə, Ermənistanda daş-daş üstə qalmayacaq!”

13:05 Parlamentdə Avropa Şurası müzakirələri: “Onlara heç “cənab” sözü də yaraşmır”

13:00 Azərbaycana gətirilən avtomobillərin sayı 70% artıb

12:55 Gələn ilin dövlət büdcəsində neftin baza qiyməti 45 dollardan götürülüb

12:50 “Ukraynanın hakim partiyasının deputatlarının Azərbaycanla bağlı qətnaməyə bitərəf qalması doğru deyildi”

12:45 Sumqayıtda iranlı tələbəni öldürən dəstənin qadın üzvü həbs edilib

12:40 İlham Əliyev və Ərdoğanın iştirakı ilə D-8 Zirvə görüşü başlayıb

12:35 Hava yağmursuz keçəcək, duman olacaq

12:23 ABŞ səfiri Marneulidəki insidenti qəbulolunmaz zorakılıq adlandırıb

12:19 “Lənkəranski”nin varidatı uğrunda qırğın: göy bazarı, Türkiyə və İtaliyadakı əmlaklar...

12:17 Türkiyə parlamentinin üzvü Çavuşoğlunu İlqar Məmmədova dəstək verməyə çağırdı

12:12 "AŞPA-nın son sessiyası başqa sessiyalardan fərqli olaraq bizim üçün o qədər də asan keçmədi"

12:05 Xatunla Elşad davasına Oksana qoşuldu: "Xosenin dırnağı qədər ağlın yoxdur"

11:55 Sorğu: Amerikalıların 42%-i Donald Trampı ABŞ tarixinin ən pis prezidenti hesab edir

11:50 Çakır "Eşkiya"dan ayrılır? - Müəmmalı paylaşım

11:42 Neft fondunun aktivləri 36 milyardı ötdü

11:38 Rafiq Hüseynov müalicə üçün Almaniyaya aparılacaq

11:34 Azərbaycan ərəb ölkələrinə birgə investisiya fondları yaratmağı təklif edib

11:26 Azərbaycanın Fransadakı səfiri etimadnaməsini Emanuel Makrona təqdim edib

11:22 Azərbaycan hərbi xərclərini artırdı

11:13 Putinin xüsusi Xəzər nümayəndəsi: məqsəd nədir?

11:09 Balların hesablanması qaydası dəyişəcək – DİM

11:05 İctimai işlər cəzasına məhkum edilmiş şəxslər hansı işləri görəcək?

10:57 ADPU-nun Ağcəbədi filialında maxinasiylar-İxtisar adı ilə 20 min manat yığılıb

10:56 Gənc qız kürəyindən bıçaqlandı – Oğlan dostu tərəfindən

10:52 Ali təhsil müəssisələrinə tələbə qəbulu qaydalarında dəyişiklik edilib

10:47 Hindistanda nəqliyyat deposu uçuldu - 8 nəfər öldü

10:42 Təhsil sahəsinə 2.5 milyard pul ayrılacaq

10:38 Avropa Parlamentində erməni təxribatının qarşısı alındı

10:33 İran islam dünyasını ABŞ-a qarşı birləşməyə çağırıb

10:29 Bu günə olan məzənnələr – Rəsmi

10:24 Bakıda 23 yaşlı oğlanı ölümcül hala saldılar

10:20 Gələn ilin büdcəsində neçə milyon manat kəsir olacaq? - Rəsmi

10:15 Putin Rusiyanın əsas səhvini açıqladı

10:05 Neft fondundan büdcəyə köçürmənin həcmi artırılır

10:02 Bələdiyyə üzvü həbs edilib - Narkotikdən istifadə etdiyinə görə

10:00 Yaşar Həsənovun 7 milyonluq “səhvi” – Hesablama Palatası açıqladı

9:58 Şəmsəddin Hacıyev istintaqa çağırılıb

9:54 Atəşkəs 143 dəfə pozuldu

9:50 Milli Məclis bu gün toplanır

9:45 Biznes sektoruna yeni nəfəs: prezident yoxlamaları daha 4 il dayandırır

9:41 Gürcüstanda azərbaycanlı deputatlığa namizəd güllələnib

9:36 Bakıda binaların eyvanları sökülür

19 OKTYABR 2017

17:50 “Kriminal aləm”in “adamı”, atasının “yolu”nu davam edən 20 yaşlı gənc

17:42 “Apple”dan 5 min dollarlıq yeni kompüter

17:38 Prezident general rütbbəsi verib

17:33 “Bu qədər susqunluq yetər“

17:27 “Bu il minlərlə məcburi köçkün ailə yeni evlərlə təmin olunacaq”

17:22 Avropa İttifaqının Azərbaycandakı səfirinin avtomobili qəzaya düşüb

17:22 Vergi orqanlarında işləmək istəyənlər test imtahanı verəcək –DİM-dən açıqlama

17:17 Dolların rəsmi məzənnəsi dəyişmədi

17:13 Sarkisyan baş nazir, Karapetyan isə müavini olacaq

17:09 Bakı Şəhər Baş Polis İdarəsində əməliyyat müşavirəsi keçirilib

17:05 “Mübarizə hüquqi və siyasi müstəvidə davam edəcək“

16:55 XİN: Amerikalı şoumenin Dağlıq Qarabağa səfəri məsələsi araşdırılır

16:47 Telefon xətlərinə qanunsuz daxil olmaq cinayət məsuliyyəti yaratmayacaq

16:43 Palata: İpoteka kreditləri üzrə zəmanətlərin verilməsi qaydası indiyədək təsdiqlənməyib

16:37 "Bu il 228 nəfərdən ibarət 99 qrup zərərsizləşdirilib, 223 bağlı cinayət açılıb.."

16:32 Leyla Əliyeva BMT-nin Azərbaycandakı rezident əlaqələndiricisi ilə görüşüb

16:27 Putinin gələn ay Tehrana səfəri bir çox suallara cavab olacaq – Təhlil

16:22 Nazir müavini nazirlə quda oldu - Azərbaycan reallığı

16:17 Moskvada erməni taksi sürücüsünün atası da müştəriləri zəhərləyirmiş

16:05 "Biri səhvini etiraf edib"

15:55 "Avropa Kataloniyanın müstəqilliyini tanımayacaq"

15:50 İraq mərkəzi hökuməti Bərzaninin köməkçisi haqda həbs qərarı çıxardı –Səbəb

15:38 "Bakıda qışda havanın temperaturunun 0 dərəcədən aşağı düşdüyü günlərin sayı azalıb"

15:34 Yeni türk dövləti yarana bilər – Ukraynalı siyasətçi

15:30 Nazir qrip və kəskin respirator virus infeksiyaları ilə bağlı əmr imzaladı

15:25 BNA "Qarabağ" - "Atletiko" qarşılaşmasından sonra daşınan sərnişinlərin sayını açıqlayıb

15:18 Bakı-Ağsu-Yevlax yolunda sürüşmə olub –Magistral yol çöküb



loading...
Maria Şarapova necə reklam dünyasının simasına çevrildi?

Maria Şarapova, bu yaxınlarda “Qarşısıalınmaz. Mənim həyatım” adlı avtobioqrafik kitabını ictiamiyyətə təqdim edib. Forbes bu kitabda rusiyalı tennis ustasının biznes karyerasında dair maraqlı təfərrüatlar tapmışdır.
Türkiyə parlamentinin üzvü Çavuşoğlunu İlqar Məmmədova dəstək verməyə çağırdı

Türkiyədə kürd partiyası HDP-dən olan millət vəkili (İzmir), Türkiyənin AŞPA-dakı nümayəndə heyətinin üzvü Ertoğrul Kürkçü xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğluna məktub yazaraq onu Avropa Şurasının Nazirlər Komitəsində Azərbaycanda həbsdə olan REAL lideri İlqar Məmmədova dəstək verməyə çağırıb
Tia.az saytı 8 yaşında

Bu gün Tribuna İnformasiya Agentliyinin (Tia.az) 8 yaşı tamam olur.
“Turan“a qarşı vergi sanksiyası ləğv olundu

Vergilər Nazirliyinin Bakı şəhər Lokal Vergilər Departamenti 2014-2016-cı illər üzrə “Turan” İnformasiya Agentliyinə təyin etdiyi 37 min manat məbləğində əlavə vergi sanksiyasını ləğv edib.
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016