Azərbaycanlı oliqarxın İsmayıllıdakı milyonluq villası (VİDEO) İsrail vətəndaşının “Bakı sərgüzəştləri”: gömrükdə 35 min dolları əlindən alındı Avtoşluğa görə həbs olunan məmur oğlu ilə sakinlər arasında qarşıdurma - FOTOLAR Lerikdə iki məmurun əyləncə məkanı - “Xəzər” hansı pulla tikilib?
 

Elm və dərman: bizi hansı sağaldacaq?

Tarix 13.07.16, 14:30

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

Dövlət başçısı hökumət üzvləri ilə keçirdiyi müşavirədə bəyan edib ki, yaxın zamanlarda dərman istehsalına başlanacaq və dərman preparatları istehsal edəcək fabriklərin tikilməsi gündəlikdədi.


Qeyri-neft sektorunun inkişafı və iqtisadiyatın şaxələndirilməsi baxımından cəlbedici bəyanatdı. Amma ortada çox mühüm bir sual var:  dərman istehsalı üçün hansı şərtlər tələb olunur?

1) Elmi potensialın mövcudluğu

Dərman sənayesinin əsas fərqləndirici cəhəti sıx və böyük həcmdə elmi-tədqiqat işləmələri üçün sərmayə tələb etməsidir. Bu gün dünyada elmi tədqiqat üçün çəkilən xərclərin strukturunda 15% payla məhz dərman sənayesi 1-ci yerdə dayanır – və hər il təxminən 150-160 milyard dollar xərclənir.  

Azərbaycan kimi elmi potensialı zəif, elmə sərmayə qoyulmadığı, iqtisadiyyatla elmi sferalar arasında bütün əlaqələrin itdiyi ölkədə dərman sənayesinin indiki elmi potensial müqabilində imkansız görünür. Tibbi, bioloji və kimya sahəsində elmi ptensial elə səviyyədə olmalıdır ki, istehsal elədiyin məhsul Dünya Səhiyyə Təşkilatının işlədiyi və dərman istehsalında dünya norma və standartlarını müəyyən müəyyən edən “Yaxşı istehsal təcrübələri”nə cavab verə bilsin. İlk növbədə elmi potensial olmadan klinik araşdırmalar üçün fundamental baza qurula bilmir. Klinik araşdırma müəyyən bir sağlamlıq problemini haqqında əvvəldən təyin olunmuş, cavabı bilinməyən problemləri yeni müalicə üsulları ilə araşdırmaq üçün elmi cəhdlərdir. Bu işdə ölkənin tibb elmi və infrastrukuturu iştikak etməlidir. Vətədaşı elementar xəstəliklərin müayinəsi üçün qonşu dövlətlərə üz tutan ölkədə tibb elmi və infrastrukuturu belə klinik araşdırmalara dəstək verə biləcəkmi? Məlumat üçün deyim ki, Türkiyə kimi tibb sənayesi və elminin inkişaf etdiyi ölkə klinik araşdırmaların sayına görə, Avropa və ABŞ-dan on dəfələrlə geri qalır.  Halbuki Türkiyənin 10-dək universitetinin nəzdində fəaliyyət göstərən texnoloji inkişaf bölgələrində dərman istehsalı sahəsində elimi araşdırmalar aparılır. Əlavə olaraq, Türkiyədə 5 dərman şirkərinin özünün böyük elmi-tədqiqat mərkəzi mövcuddur. Bizdə belə mərkəzləri quracaq kadr potensialı varmı?

2) Zəruri infrastrukturun mövcudluğu

Dərman sənayesi üçün elmi mərkəzlərin qurulması üçün köklü baza olmalıdır – universitetdən gələn bir baza. Məsələn, Türkiyədə dərman sənayesi üçün elmi-tədqiqat mərkəzləri üçün kadr yetişdirən infrastruktura diqqət yetirək: ölkənin müxtəlif universitetlərində 31 kimya mühəndisliyi, 46 kimya, 28 kmya texnologiyası, 49 bioloji, 81 tibb, 34 genetik və molekulyar bölmə fəaliyyət göstərir.  Nəzərə alaq ki, Türkiyə hələ dərman istehsalına görə dünyada 31-ci sırada yer alan bir ölkədə.

Dərman sənayesinin infrastrukturuna elmi-tədiqiqat mərkəzləri ilə yanaşı hazır məhsulun emalı üçün zəruri məmulatları istehsal edən müəssisələrin mövcudluğudur. Bu müəssisələr hansı kadr potensialı və xammalla qurulacaq?

Yoxsa bütün komponentlər idxal ediləcək və bizim adına “dərman sənayesi” dediyimiz sənaye yalnız qablaşdırma ilə məşğul olacaq?     

3) Rəqabət qabiliyyətli məhsul  

Azərbaycan bazarı böyük bazar deyil – illik dərman istehlakı xərclərinin real həcmi 650-700 milyon manatı manatı ötmür. Bu dərman dövriyyəsinin əhəmiyyətli hissəsi şiş və qan xəstəlikləri ilə bağlı yüksək texnologiya və elmi baza tələb edən dərmanlardır ki, bu dərmanları hətta Türkiyə yaxın illərdə istehsal etmək gücündə olmadığını etiraf edir. Əgər söhbət ən yaxşı halda 200-250 milyon manatlıq dövriyyəsi olan bir sənayenin yaradılmasından gedirsə, bu istər ÜDM və məşğulluğa, istərsə də büdcəyə qatqısı baxımından yeni sənayenin potensialının böyük ola bilməz. Ona görə yerli dərman sənayesi kiçik daxili bazara deyil, yalnız ixrac dayalı qurulmalıdır. İxrac isə rəqabətabiliyyətli (həm qiymət, həm keyfiyyət baxımından) məhsul sayəsində mümkündür. Bazarın 95%-ni əlində saxlayan transmilli dərman nəhəngləri ilə rəqabətə girəcək potensialımız varmı?    

Sənayeləşmə strategiyası nəyi hədəfə almalıdır?

Postneft dövrünün hökumətin gözləntilərinin əksinə zidd olaraq onu tez yaxalaması tələsik və pərakəndə qərarların verilməsinə səbəb olur. Amma məsələlərə köklü yanaşma olmalıdır. Məsələn, yaxşı işlənmiş bir sənaye strategiyası olmalıdır. Həmin sənəddə dünyada qəbul olunan hər bir texnoloji səviyyədə bizim imkanlarımız, fürsətlərimiz və zəif nöqtələrimiz dəqiq müəyyən edilməli, hər bir səviyyə üçün hədəflərimiz və resurslarımız müəyyən edilməlidir.

Hazırda dünyada sənaye məhsulları 4 qrupa bölünür: aşağı, orta aşağı, orta yüksək texnoloji və yüksək texnoloji qrupuna daxil olan məhsullar.

Yüksək texnoloji qrupa təməl əczacılık məhsulları və əczacılıqla əlaqəli məmulatların emalı, kömpüter, elektronik və optik məhsullar, hava texnikası və kosmik vasitələrin istehsalı daxildir. Bu qrup məhsulların istehsalı ən yüksək səviyyədə və ən yeni nəsl texnologiyaların tətbiqi, elmi-tədqiqat işləmələri sayəsində mümkündür.

Orta yüksək texnoloji məhsul qrupuna kimyəvi məhsulların, silah ve sursat, elektriklə çalışan avadanlıqlar, motorlu quru nəqliyyat vasitələri, tibbi və stomatologiya ilə əlaqədar vasitələr istehsalı daxildir.

Orta aşağı texnoloji məhsul qrupuna rəfinə edilmiş neft məhsulları istehsalı, rezin və plastik məhsulların istehsalı, digər qeyri-metal mineral məhsulların istehsalı, baza metallurgiya sənayesi məhsulları, maşın və avadanlıqlar istisna olmaqla metal məmulatların emalatı, gəmilərin və üzən strukturların inşası, maşın və avadanlıqların quraşdırılması və təmiri.

Aşağı  texnoloji məhsul qrupuna qida məhsullarının, içkilərin, tütün məmulatlarının, toxuculuq məmulatlarının, geyim əşyalarının, dəri məmulatlarının, ağac məmulatlarının, kağız məmulatlarının və mebelin istehsalı.  

Bu təsnufata diqqət edin: biz əsasən aşağı, müəyyən qədər isə orta aşağı texnoloji məhsul istehsal edə bilirik. İndilikdə bizim hədəfimiz orta yüksək texnoloji məhsulların istehsalı üçün potensial yaratmaq, bu mərhələdə isə yüksək texnologi qrupa daxil olmaq üçün elmi potensial formalaşdırmaq olamalıdır. Göründüyü kimi, əczaçılıq məhsulları məhz yüksək texnoloji qrupa daxildir.   

Məlumat üçün deyim ki, Sinqapur 60-cı illərdə müstəqillik quran zaman yaratdığı keramika və gəmiqayırma sənayesi iflasa uğrayıb- elmi potensialın zəifliyi, rəqabətqabiliyyətli məhsul istehsalı yarada bilməməsi, daxili bazarın məhdudluğu səbəbindən. Lakin o dövr üçün bu ölkənin mövcud imkanlarına uyğun və Norveç sərmayəsinin dəstəyilə yaratdığı forel balıqlar üçün qarmaq istehsalı müəssəisələri ölkə iqtisadiyatına daha böyük fayda gətirib. 

Yeri gəlmişkən, Türkiyədə dərman sənayesi və biotexnoloji sahə ilə bağlı 2015-2018-ci illər üzrə 2 ayrı strategiya və tədbirlər planı qəbul edilib.  

Dünya dərman istehsalı ilə bağlı maraqlı faktlar

Hazırda dünya dərman bazarının həcmi 1 trilyon dollar təşkil edir. Bazarın 95%-i transmilli şirkətlərin, o cümlədən 65%-i Şimali Amerika (ABŞ və Kanada) və Avropa ölkələrinə məxsus şirkətlərin əlindədi.

Bölgə ölkələrindən Türkiyə bu sahədə öndədir. Bu ölkə yüksək istehsal texnologiyası (biotexnoloji) əsasında istehsal olunan dərmanlar istisna olmaqla istənilən növ dərmanları istehsal etmək potensialına malikdir. Türkiyə dərman istehsalını DST-nın müəyyən etdiyi “Yaxşı istehsaıl təcrübələri”nə uyğun dünya norma və standartlarına uyğunlaşmaq istiqamətində son 35 il ərzində çox böyük yol qət etsə də, yetərli rəqabət gücünə malik deyil.  Hazırda Türkiyədə 15-i xarici olmaqla 77 dərman istehsalı şirkəti fəaliyyət göstərir. 3100 adda dərman istehsal edilir, 31 000 insan çalışır, 900 miıyon dollar ixraca malikdir.Təxminən 1.2 milyard dollarlıq məhsul da daxili bazarda satılır. Yəni yerli istehsalın ümumi dövriyyəsi 2 milyard dollar ətrafındadır.

Cəmi 4.2 milyon əhalisi olan İrlandiyanın ÜDM-nin 11%-i, ixracının 50%-i dərman sənayesi hesabına formalaşır. Dərman ixracınının illik həcmi 30 milyard dollar ətrafındadı. Bu ölkə dərman sənayesinin inkişafını ötən əsrin 70-ci illərində elan etsə də, yalnız 80-90-cı illərdə tibbi və texniki universitetllərin inkişafı sayəsində dünya bazarına çıxa bilmişdi. Hazırda dünyada ən çox satılan 12 dərman növündən 5-i İrlandiyada istehsal edilir.

Rövşən Ağayev



Xəbərin oxunma sayı : 61

loading...

Analiz

Önəmli

Son xəbərlər

25 MAY 2017

18:35 Prezident Aydın Əliyevlə bağlı sərəncam imzaladı

17:55 Tramp: “Terrorizm NATO görüşündə əsas mövzu olacaq”

17:21 Azərbaycanda işsizliyə görə sığorta ödənişi kimlərə veriləcək?

17:06 Amerika İrana sanksiyaları artırır

16:15 Dövlət Komissiyası əhaliyə müraciət etdi

15:58 Əli Abbasova niyə vəzifə verildi?

15:58 Savçenko prezidentliyə namizədliyini irəli sürəcək

15:52 Dünyanın ən cazibədar qadını (FOTOLAR)

15:46 Neftin qiyməti ilə bağlı çox gözəl xəbər: 100 dollar olacaq

15:41 Bu gün azərbaycanlı məşhurun toyudur: kiminlə evlənir?

15:36 “Qalatasaray”ın əfsanəsi öldü

15:11 Erməni kriminal avtoritetin oğlu öldürülüb

14:57 “Azərbaycan IV İslam Həmrəyliyi Oyunlarını uğurla başa çatdırdı”

14:22 Güzəştli mənzil sisteminin əsasnaməsi təsdiqləndi

14:08 “ABB-dəki əmanətlərlə bağlı məhdudiyyət yoxdur”

13:55 Ərdoğan Brüsseldə 3 dünya lideriylə görüşəcək

13:24 Mosul İŞİD-dən azad edilir

13:01 II Avropa Oyunlarının tarixi açıqlandı

12:44 Məmmədyarov BMT-nin baş katibinə Qarabağdan danışdı

12:29 Özcan Deniz: “Bollivud filmimi oğurlayıb”

12:13 Bəzi siqaretlərin qiyməti ucuzlaşdı – Siyahı

11:55 Səhiyyə Nazirliyi: “Xaricdən həkim dəvət edilməsi azalıb”

11:37 Bakıda yol qəzası: 1 ölü

11:12 Bu gün müəllimlər imtahan verir

10:46 Hikmət Hacıyev: “Xocalı hava limanı Azərbaycanın mülkiyyətidir”

10:21 Atəşkəs 124 dəfə pozuldu

10:08 “2018-ci ildə neft bazarında tarazlıq yenidən pozulacaq”

24 MAY 2017

17:58 İdmançımız “Fənərbaxça” ilə müqavilə bağlayıb

17:26 NATO üzvlərinin sayı gələn ay 29-a çatacaq

17:02 Binəli Yıldırım yeni vəzifəyə seçildi

17:01 Yığmamızın “monqollaşdırılması”ndan kimlər qazanıb?

16:50 “Tədris həftələrinin sayına görə inkişaf etmiş ölkələrdən geridəyik”

16:23 “Aztelekom”:“Tariflərin azaldılması gözlənilir”

16:01 Ukrayna ordusunda kibermüdafiə üzrə bölmə yaradılır

15:42 “Makiyajsız, qorxulu haldayam”

15:28 İŞİD-in “müharibə naziri” öldürüldü

15:13 Azərbaycanda iki şirkətdən Respublika günü ilə bağlı fərqli addım

15:01 Bağlanış günü stadiona 22 mindən çox sərnişin daşınıb

14:45 Mübariz Qurbanlı: “Azərbaycanda dövlət-din münasibətləri modelini çökdürməyə çalışırlar”

14:21 Millət vəkili: “Bu, Bakı üçün çox önəmli idi”

14:07 İlham Əliyev Macarıstana səfər edəcək

13:58 Şəkidə məhbus intihar edib

13:51 Məleykə Əlizadə işdən çıxarıldı (FOTOLAR)

13:36 Fransada fövqəladə vəziyyət rejimi uzadıla bilər

13:12 Stalinin nəvəsi öldü

12:57 Əli Abbasova yeni vəzifə verildi

12:15 Bakıda mənzillərin qiyməti bahalaşa bilər

12:01 Ucarlılardan ölkə başçısına şikayət: "Bizi Ziya Məmmədovun zülmündən xilas edin"

11:47 Həmməruzəçilər Azərbaycana gəlir

11:25 Ramil Usubovdan yeni təyinat

11:05 Britaniyada terror təhlükəsi səviyyəsi kritik həddə qaldırılıb

11:03 Samir Şərifov Azərbaycanı beynəlxalq qalmaqala sürükləyir

10:47 Tramp: “Kim Çen In nüvə silahı olan dəlidir“

10:21 Biləcəri sakini 80 yaşlı anasını döyüb

10:04 Atəşkəs 120 dəfə pozulub

23 MAY 2017

20:33 Azərbaycanlı aktrisa Türkiyədə podyuma elə geyimdə çıxdı ki... (VİDEO)

20:22 Zaqatalda konsert verən cinsi azlıq danışdı (FOTO/VİDEO)

20:16 Tarif Şurası qiymətləri müəyyənləşdirdi

19:30 Avropa İttifaqından Qarabağ açıqlaması

19:16 Azərbaycanlı oliqarxın İsmayıllıdakı milyonluq villası (VİDEO)

19:09 Baş Prokurorluq sayt rəhbərinə xəbərdarlıq etdi

19:00 İlham Əliyevə təbrik məktubları gəlir

17:00 Mogerini Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması haqda

16:48 “İslam Oyunlarının keçirildiyi yer həmin ölkənin idmana hazırlığı ilə ölçülür”

16:21 “Azad Ticarət Zonası haqqında qanun hazırlanıb”

16:08 Bəstəkar məmuru məhkəməyə verdi

15:55 Dubayda “ağıllı” çimərliklər yaradıldı

15:32 Zakir Həsənov: “Azərbaycan dövləti terrora qarşı çox sərt mövqe nümayiş etdirir”

15:16 İlham Əliyev: “On gün ərzində bir daha gördük ki...”

15:10 Hülya Koçyiğit əməliyyat olunub

14:57 Qozun faydaları

14:36 “Fənərbağça”nın ulduz futbolçusu həbs edildi

14:12 Milli Məclis büdcənin icrasına baxacaq

12:58 Ruhanidən Trampın səfərinə reaksiya

12:34 Suriyada partlayış: yaralılar var

12:18 Tereza Mey: “Mançesterdəki partlayışlar dəhşətli terror aktıdır”

12:06 Trampın çıxışı zamanı nazir yatdı

11:54 Qızıl bahalaşdı

11:31 Sənəd verən abituriyentlərin sayı niyə azdır?

11:28 İsrail vətəndaşının “Bakı sərgüzəştləri”: gömrükdə 35 min dolları əlindən alındı

11:18 Kərəm Həsənovun işçisinin rüşvət terroru - Neftçalalılar dilə gəldilər

11:03 “Cocuq Mərcanlı” yarımstansiyasının inşası başa çatır

10:51 İqbal Ağazadədən “agent” ittihamına sərt cavab

10:39 Prezident və ailəsi bağlanış mərasimində (FOTOLAR)

10:37 Siyavuş Novruzov: “Azərbaycan yeni standartlar müəyyən etdi”

10:21 Birinci vitse-prezident: “Allah bütün müsəlmanları qorusun!”

10:03 “Trampın iqtisadi siyasəti dolların zəifləməsinə gətirib çıxaracaq”

9:50 Cəbhədə erməni təxribatı (RƏSMİ)

9:35 Mançesterdə dəhşətli terror hadisəsi: çox sayda ölü və yaralı var (FOTO/VİDEO)

22 MAY 2017

23:31 “Bakı-2017“nun başlanış mərasimi (FOTO/VİDEO)

19:11 Prezident “Şərəf“ və “Şöhrət“ ordeni verdi, təqaüd ayırdı (SƏRƏNCAM)

19:01 Bakıda dəhşətli yanğın: 2 qardaş yanaraq öldü (FOTO/VİDEO)

17:57 “Azərbaycan Avropa ilə müsəlman dünyası arasında körpü ola bilər”

17:57 Azərbaycan İslamiadanın qalibi oldu (CƏDVƏL)

17:34 ÜAK-la bağlı Lavrova məktub göndərildi

17:10 “Reina” gecə klubu 45 dəqiqədə söküldü

16:56 Azərbaycan ilbiz ixracına başladı

16:32 Türkiyə və Gürcüstan iqtisadi əlaqələrin inkişafını müzakirə edəcək

16:18 Everestdə üç alpinist həlak olub

16:00 Trampın Fələstin tələbini İsrail yerinə yetirdi

15:46 Səməd Seyidov: “Qarşı tərəfin razılığının olması sual altındadır”

15:12 İran XİN: “Tramp Ərəbistandan pul qoparmaq istəyir”

15:08 “Instagram” sağlamlığa ziyandır?

14:53 Donald Tramp İsrailə gəlib

14:28 Avropanın ən böyüyü – “Fənərbağça”

14:05 Ərdoğana qarşı sui-qəsdin qarşısı alındı

13:54 Avtoşluğa görə həbs olunan məmur oğlu ilə sakinlər arasında qarşıdurma - FOTOLAR

13:31 Azərbaycanın ən seksual aparıcısının Misir səyahətindən - FOTO/VİDEO

12:50 Bakıda məhkum öldü

12:36 “Dərslər sentyabrın 1-də başlayıb, mayın 25-də tamamlanmalıdır”

12:14 Bu gün Bakıda pulsuz elektrik qatarı işləyəcək

12:00 Samir Əliyev: “Banklar müştərilər ilə “müharibə” vəziyyətinə düşüb”

11:25 Türkmənistan baş nazirinin müavini intihar edib

11:03 Medvedev İstanbulda Ərdoğanla görüşəcək

10:56 Azərbaycanda 140 minə yaxın məmur ixtisar olunacaq? - Rəsmi açıqlama

10:51 İlham Əliyev Abu Dabinin vəliəhdi ilə görüşüb

10:26 “Azərbaycan Qarabağın müstəqilliyini heç vaxt tanımayacaq”

10:19 Abşeronda 37 yaşlı kişi intihar edib

9:53 Ötən axşam cəbhədə nə baş verdi? - RƏSMİ

9:44 Azərbaycanda bu bəylə gəlinin görüntüsü izlənmə rekordu qırır - VİDEO



loading...
Əlişir Usmanov: Varissiz milyarder - FOTOLAR

“Bakı biznes üçün əlverişlidir…”
İşlədiyi reklam şirkətindən qovulub milyon dollarlıq biznes qurdu - FOTOLAR

“Ya evə gedib ağlayacaqdım, ya da hərəkətə keçərək, sevdiyim işi görəcəkdim"
Baş Prokurorluq sayt rəhbərinə xəbərdarlıq etdi

Qərəzli və qanunvericiliyin tələblərinə zidd məlumatların yayılması davam etdiriləcəyi təqdirdə...
İTV-də yeni təyinatlar


İctimai Televiziya və Radio Yayımları Şirkətində yeni təyinatlar olub.
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016