Beyləqanda yonca oğurluğu: yarım milyonu kim mənimsədi? (ŞİKAYƏT) “Kontakt Home“ mağazasında dava düşdü (BİABIRÇI VİDEO) “Faytonçu” Nazim: “Məni bu vəziyyətə ElMed Klinikası və Elman Əzimov saldı“ ADAU-nın müasir tələbə yataqxanası (FOTOLAR)
 

Elm və dərman: bizi hansı sağaldacaq?

Tarix 13.07.16, 14:30

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

Dövlət başçısı hökumət üzvləri ilə keçirdiyi müşavirədə bəyan edib ki, yaxın zamanlarda dərman istehsalına başlanacaq və dərman preparatları istehsal edəcək fabriklərin tikilməsi gündəlikdədi.


Qeyri-neft sektorunun inkişafı və iqtisadiyatın şaxələndirilməsi baxımından cəlbedici bəyanatdı. Amma ortada çox mühüm bir sual var:  dərman istehsalı üçün hansı şərtlər tələb olunur?

1) Elmi potensialın mövcudluğu

Dərman sənayesinin əsas fərqləndirici cəhəti sıx və böyük həcmdə elmi-tədqiqat işləmələri üçün sərmayə tələb etməsidir. Bu gün dünyada elmi tədqiqat üçün çəkilən xərclərin strukturunda 15% payla məhz dərman sənayesi 1-ci yerdə dayanır – və hər il təxminən 150-160 milyard dollar xərclənir.  

Azərbaycan kimi elmi potensialı zəif, elmə sərmayə qoyulmadığı, iqtisadiyyatla elmi sferalar arasında bütün əlaqələrin itdiyi ölkədə dərman sənayesinin indiki elmi potensial müqabilində imkansız görünür. Tibbi, bioloji və kimya sahəsində elmi ptensial elə səviyyədə olmalıdır ki, istehsal elədiyin məhsul Dünya Səhiyyə Təşkilatının işlədiyi və dərman istehsalında dünya norma və standartlarını müəyyən müəyyən edən “Yaxşı istehsal təcrübələri”nə cavab verə bilsin. İlk növbədə elmi potensial olmadan klinik araşdırmalar üçün fundamental baza qurula bilmir. Klinik araşdırma müəyyən bir sağlamlıq problemini haqqında əvvəldən təyin olunmuş, cavabı bilinməyən problemləri yeni müalicə üsulları ilə araşdırmaq üçün elmi cəhdlərdir. Bu işdə ölkənin tibb elmi və infrastrukuturu iştikak etməlidir. Vətədaşı elementar xəstəliklərin müayinəsi üçün qonşu dövlətlərə üz tutan ölkədə tibb elmi və infrastrukuturu belə klinik araşdırmalara dəstək verə biləcəkmi? Məlumat üçün deyim ki, Türkiyə kimi tibb sənayesi və elminin inkişaf etdiyi ölkə klinik araşdırmaların sayına görə, Avropa və ABŞ-dan on dəfələrlə geri qalır.  Halbuki Türkiyənin 10-dək universitetinin nəzdində fəaliyyət göstərən texnoloji inkişaf bölgələrində dərman istehsalı sahəsində elimi araşdırmalar aparılır. Əlavə olaraq, Türkiyədə 5 dərman şirkərinin özünün böyük elmi-tədqiqat mərkəzi mövcuddur. Bizdə belə mərkəzləri quracaq kadr potensialı varmı?

2) Zəruri infrastrukturun mövcudluğu

Dərman sənayesi üçün elmi mərkəzlərin qurulması üçün köklü baza olmalıdır – universitetdən gələn bir baza. Məsələn, Türkiyədə dərman sənayesi üçün elmi-tədqiqat mərkəzləri üçün kadr yetişdirən infrastruktura diqqət yetirək: ölkənin müxtəlif universitetlərində 31 kimya mühəndisliyi, 46 kimya, 28 kmya texnologiyası, 49 bioloji, 81 tibb, 34 genetik və molekulyar bölmə fəaliyyət göstərir.  Nəzərə alaq ki, Türkiyə hələ dərman istehsalına görə dünyada 31-ci sırada yer alan bir ölkədə.

Dərman sənayesinin infrastrukturuna elmi-tədiqiqat mərkəzləri ilə yanaşı hazır məhsulun emalı üçün zəruri məmulatları istehsal edən müəssisələrin mövcudluğudur. Bu müəssisələr hansı kadr potensialı və xammalla qurulacaq?

Yoxsa bütün komponentlər idxal ediləcək və bizim adına “dərman sənayesi” dediyimiz sənaye yalnız qablaşdırma ilə məşğul olacaq?     

3) Rəqabət qabiliyyətli məhsul  

Azərbaycan bazarı böyük bazar deyil – illik dərman istehlakı xərclərinin real həcmi 650-700 milyon manatı manatı ötmür. Bu dərman dövriyyəsinin əhəmiyyətli hissəsi şiş və qan xəstəlikləri ilə bağlı yüksək texnologiya və elmi baza tələb edən dərmanlardır ki, bu dərmanları hətta Türkiyə yaxın illərdə istehsal etmək gücündə olmadığını etiraf edir. Əgər söhbət ən yaxşı halda 200-250 milyon manatlıq dövriyyəsi olan bir sənayenin yaradılmasından gedirsə, bu istər ÜDM və məşğulluğa, istərsə də büdcəyə qatqısı baxımından yeni sənayenin potensialının böyük ola bilməz. Ona görə yerli dərman sənayesi kiçik daxili bazara deyil, yalnız ixrac dayalı qurulmalıdır. İxrac isə rəqabətabiliyyətli (həm qiymət, həm keyfiyyət baxımından) məhsul sayəsində mümkündür. Bazarın 95%-ni əlində saxlayan transmilli dərman nəhəngləri ilə rəqabətə girəcək potensialımız varmı?    

Sənayeləşmə strategiyası nəyi hədəfə almalıdır?

Postneft dövrünün hökumətin gözləntilərinin əksinə zidd olaraq onu tez yaxalaması tələsik və pərakəndə qərarların verilməsinə səbəb olur. Amma məsələlərə köklü yanaşma olmalıdır. Məsələn, yaxşı işlənmiş bir sənaye strategiyası olmalıdır. Həmin sənəddə dünyada qəbul olunan hər bir texnoloji səviyyədə bizim imkanlarımız, fürsətlərimiz və zəif nöqtələrimiz dəqiq müəyyən edilməli, hər bir səviyyə üçün hədəflərimiz və resurslarımız müəyyən edilməlidir.

Hazırda dünyada sənaye məhsulları 4 qrupa bölünür: aşağı, orta aşağı, orta yüksək texnoloji və yüksək texnoloji qrupuna daxil olan məhsullar.

Yüksək texnoloji qrupa təməl əczacılık məhsulları və əczacılıqla əlaqəli məmulatların emalı, kömpüter, elektronik və optik məhsullar, hava texnikası və kosmik vasitələrin istehsalı daxildir. Bu qrup məhsulların istehsalı ən yüksək səviyyədə və ən yeni nəsl texnologiyaların tətbiqi, elmi-tədqiqat işləmələri sayəsində mümkündür.

Orta yüksək texnoloji məhsul qrupuna kimyəvi məhsulların, silah ve sursat, elektriklə çalışan avadanlıqlar, motorlu quru nəqliyyat vasitələri, tibbi və stomatologiya ilə əlaqədar vasitələr istehsalı daxildir.

Orta aşağı texnoloji məhsul qrupuna rəfinə edilmiş neft məhsulları istehsalı, rezin və plastik məhsulların istehsalı, digər qeyri-metal mineral məhsulların istehsalı, baza metallurgiya sənayesi məhsulları, maşın və avadanlıqlar istisna olmaqla metal məmulatların emalatı, gəmilərin və üzən strukturların inşası, maşın və avadanlıqların quraşdırılması və təmiri.

Aşağı  texnoloji məhsul qrupuna qida məhsullarının, içkilərin, tütün məmulatlarının, toxuculuq məmulatlarının, geyim əşyalarının, dəri məmulatlarının, ağac məmulatlarının, kağız məmulatlarının və mebelin istehsalı.  

Bu təsnufata diqqət edin: biz əsasən aşağı, müəyyən qədər isə orta aşağı texnoloji məhsul istehsal edə bilirik. İndilikdə bizim hədəfimiz orta yüksək texnoloji məhsulların istehsalı üçün potensial yaratmaq, bu mərhələdə isə yüksək texnologi qrupa daxil olmaq üçün elmi potensial formalaşdırmaq olamalıdır. Göründüyü kimi, əczaçılıq məhsulları məhz yüksək texnoloji qrupa daxildir.   

Məlumat üçün deyim ki, Sinqapur 60-cı illərdə müstəqillik quran zaman yaratdığı keramika və gəmiqayırma sənayesi iflasa uğrayıb- elmi potensialın zəifliyi, rəqabətqabiliyyətli məhsul istehsalı yarada bilməməsi, daxili bazarın məhdudluğu səbəbindən. Lakin o dövr üçün bu ölkənin mövcud imkanlarına uyğun və Norveç sərmayəsinin dəstəyilə yaratdığı forel balıqlar üçün qarmaq istehsalı müəssəisələri ölkə iqtisadiyatına daha böyük fayda gətirib. 

Yeri gəlmişkən, Türkiyədə dərman sənayesi və biotexnoloji sahə ilə bağlı 2015-2018-ci illər üzrə 2 ayrı strategiya və tədbirlər planı qəbul edilib.  

Dünya dərman istehsalı ilə bağlı maraqlı faktlar

Hazırda dünya dərman bazarının həcmi 1 trilyon dollar təşkil edir. Bazarın 95%-i transmilli şirkətlərin, o cümlədən 65%-i Şimali Amerika (ABŞ və Kanada) və Avropa ölkələrinə məxsus şirkətlərin əlindədi.

Bölgə ölkələrindən Türkiyə bu sahədə öndədir. Bu ölkə yüksək istehsal texnologiyası (biotexnoloji) əsasında istehsal olunan dərmanlar istisna olmaqla istənilən növ dərmanları istehsal etmək potensialına malikdir. Türkiyə dərman istehsalını DST-nın müəyyən etdiyi “Yaxşı istehsaıl təcrübələri”nə uyğun dünya norma və standartlarına uyğunlaşmaq istiqamətində son 35 il ərzində çox böyük yol qət etsə də, yetərli rəqabət gücünə malik deyil.  Hazırda Türkiyədə 15-i xarici olmaqla 77 dərman istehsalı şirkəti fəaliyyət göstərir. 3100 adda dərman istehsal edilir, 31 000 insan çalışır, 900 miıyon dollar ixraca malikdir.Təxminən 1.2 milyard dollarlıq məhsul da daxili bazarda satılır. Yəni yerli istehsalın ümumi dövriyyəsi 2 milyard dollar ətrafındadır.

Cəmi 4.2 milyon əhalisi olan İrlandiyanın ÜDM-nin 11%-i, ixracının 50%-i dərman sənayesi hesabına formalaşır. Dərman ixracınının illik həcmi 30 milyard dollar ətrafındadı. Bu ölkə dərman sənayesinin inkişafını ötən əsrin 70-ci illərində elan etsə də, yalnız 80-90-cı illərdə tibbi və texniki universitetllərin inkişafı sayəsində dünya bazarına çıxa bilmişdi. Hazırda dünyada ən çox satılan 12 dərman növündən 5-i İrlandiyada istehsal edilir.

Rövşən Ağayev



Xəbərin oxunma sayı : 61

loading...

Analiz

Önəmli

Son xəbərlər

24 AVQUST 2017

1:38 Qurban Qurbanov: “İlk dəfə məğlubiyyətə sevinirdim“

1:14 “Qarabağ“ın tarixi qələbəsi (VİDEO)

0:51 “Qarabağ“ Azərbaycan futbolunda yeni tarix yazdı

23 AVQUST 2017

18:29 28 rayonun içməli su təminatı yaxşılaşdırılacaq - SƏRƏNCAM

18:13 Prezident Nazirlər Kabineti Aparatının strukturunu təsdiqlədi

16:50 Bayram Kürdəxanılı dəfn olundu

16:25 Ata qızını və arvadını öldürdü, oğul hamısını yandırdı – Azərbaycanda dəhşətli ailə dramı

16:12 “Ermənistan rəhbərliyi müxtəlif intriqalarla Rusiyaya təzyiq göstərməyə çalışır“

15:50 “Əməliyyatlara 62 min dollar xərcləmişəm“ - Nazim

15:40 “Satılır“ qadağası ilə bağlı açıqlamanı mən yaymamışam”

15:30 Toz dumanı ilə bağlı Bakıda operativ iş rejiminə keçildi

15:25 UNİCEF 2 yaşlı Zəhranın ermənilər tərəfindən öldürülməsinə münasibət bildirib

15:20 "Azərbaycanlılar göstərdi ki, onlar gürcülərin tarixi dostlarıdır"

15:12 Azərbaycanda 5000 tələbə köçürülmək üçün qeydiyyatdan keçib

15:05 Dənizkənarı Milli Parkda dənizdən naməlum qadın meyiti tapılıb

14:50 Trampın kürəkəni yenidən Yaxın Şərqə üz tutub

14:40 “Putinlə Sərksiyanın əsas müzakirə mövzusu Qarabağ olacaq”

14:20 Zamanında imperiya qurmuş uyğurların azadlıq mücadiləsi - Araşdırma

14:12 Sergey Şoyqu: Suriyada vətəndaş müharibəsi bitdi

14:05 Faktlar toplanıb sübuta yetiriləcək… – “Qaçqınkom” sədrindən açıqlama

13:50 Bakıda bir neçə müəssisədə vaxtı keçmiş məhsullar aşkarlanıb- Nazirlik

13:45 “İşğaldan sonrakı prosesə diqqət etməliyik”

13:20 Trampın Arizonada çıxışı zamanı qalmaqal yaşandı

13:12 Lənkəranda “Azərişığ”ın avtomobilini yandıran şəxs saxlanılıb

13:05 "Qlobal neft tələbatı 2035-ci ilədək 15 faiz azalacaq"

12:55 Bayram Kürdəxanılını maşınla vuran şəxs Ağamirzənin qohumu imiş

12:50 Qətər ilə Türkiyə arasında ilk birbaşa dəniz xətti açılıb

12:40 General mini yubkalı qız şəkli göstərdi, prezident dərhal fikrini dəyişib ordu yeritməyi qərara aldı

12:35 “Rusiya belarusun işğalını düşünür!”

12:30 Azərbaycandan Həcc ziyarətinə kvotadan artıq sayda zəvvar gedəcək

12:25 Sabah hava necə olacaq?

12:20 DİN Bayram Kürdəxanılının ölümü ilə bağlı rəsmi məlumat yayıb

12:12 Yasamalda yanğın- Ölən var

12:05 Azərbaycanda 107 xəstəyə qaraciyər, 365 xəstəyə böyrək köçürülüb

12:00 Lələtəpə döyüşçüsü birinci vitse prezidentdən kömək istəyir

11:55 Rusiyada dünya çempionunu öldürən azərbaycanlının saxlanılması üçün mükafat təyin edilib

11:47 Vurma cədvəlini bilməyən direktor və...

11:33 Türkiyədə keçiriləcək prezident seçkilərində Ərdoğanın ilk rəqibi məlum olub

11:25 Bakıda cərimə meydançasında avtomobillər qarət edilib- Araşdırma aparılır

11:20 Lələtəpə döyüşçüsü birinci vitse prezidentdən kömək istəyir

11:13 "Valideynlərim ərimin casus olduğunu düşünürdülər"

11:05 Bakıda qatı toz dumanının müşahidə olunmasının səbəbi açıqlanıb

10:55 “Qarabağ” tarixi oyuna çıxır

10:50 Naxçıvanda hücum təyyarələri təlim uçuşları həyata keçirib

10:35 Boko Haram bu il 83 uşağı canlı bomba kimi istifadə edib- UNİCEF

10:30 Prezident Bakıda 257 nömrəli məktəbin yeni korpusunun açılışında iştirak edib

10:25 “2000 manata görə qızımı öldürdülər”

10:20 Cəbrayıl və Füzuli rayonlarının işğal edilməsindən 24 il ötür

10:12 Bayram Kürdəxanılının ölümü ilə bağlı cinayət işi başlanıb

9:27 Məşhur meyxanaçı faciəvi şəkildə həlak oldu (FOTOLAR)

22 AVQUST 2017

18:49 İki rayona 6 milyon manat ayırıldı (SƏRƏNCAM)

18:45 Prezident Elman Novruzova general rütbəsi verdi

17:55 Aygün Kazımova yataqdakı oğlanın üzünü göstərdi - foto

17:44 FHN Bakının mərkəzindəki yanğınla bağlı məlumat yaydı

17:40 Türkiyənin tanınmış siyasətçisi MHP-dən istefa verib

17:33 Xocavənd istiqamətində atışma: erməni podpolkovnik və kapitan yaralandı

17:25 Dolların sabaha olan məzənnəsi

17:20 “Bu vətəni bölməyə çalışanlara hər tərəfi məzar edərik”

17:12 “Adam əti yeməkdən bezmişəm...”

16:55 Vatikanın dövlət katibi Rusiyaya gələcək - Putin onu şəxsən qəbul edəcək

16:40 Prokuror Gündüz Məmmədov “Krımnaş”ı tutmaq istəyir

16:33 Qurban Qurbanov bu axşam Danimarkada media qarşısına çıxacaq

16:25 Keçmiş MTN generalı ifadə verdi –Mətləb Mustafayevin saxlanılması ilə bağlı

16:20 Hacı Əbdül Ayaz Mütəllibova söz atdı

16:12 Azərbaycanlı astroloq: “Böyük fəlakətlər gözlənilir“

16:05 Azərbaycana nə qədər ərəb gəlib?

15:55 Hövsanın məşhur “Svarşik Müseyib“i: Yüzlərlə kitab, bildirçin..

15:40 Bakıda məktəbli yarmarkaları fəaliyyətə başlayıb

15:30 “ABŞ dünyada demokratiya qurmaq üçün ordudan istifadə etməyəcək”

15:25 Arvadına xəyanət edən aparıcı daha əvvəl boşanıbmış

15:20 Türkiyədə yeddi general və bir admiral istefaya gedib

15:12 Putini “rəngli inqilabla ” devirmək?!

14:55 Azərbaycanda polkovnik fəciəvi şəkildə həlak oldu

14:40 Qüdrət Qurbanovla Rəşad Məmmədovun 600 minlik davası

14:33 Bakının mərkəzində məşhur mağazalar yanır

14:25 Putin Sərkisyanı Qarabağa görə Soçiyə çağırdı

14:20 Sumqayıtda məktəbdənkənar təhsil müəssisələri birləşdirilir: ixtisar gözlənilirmi?

13:50 “Əgər Saakaşvili sərhədi pozmağa cəhd etsə, o, güllələnəcək”

13:40 Bakı metrosunda qəribə hadisə – Maşinist qatarı saxlaya bilmədi

13:33 “Turan” agentliyinin son durumu – Mehman Əliyevdən açıqlama

13:20 Ağcabədidə ağır qəza –2 nəfər öldü, 2-si yaralandı

13:12 Bakıda avtoxuliqanlıq edən sürücü saxlanılıb

13:05 Gürcüstan prezidenti Azərbaycan və Türkiyəyə təşəkkür edib

12:50 Külli miqdarda pirotexniki vasitə tutuldu

12:40 “Onları süpürüb kənara ata bilərik”

12:35 “İŞİD üçün saylı günlər qalıb” –ABŞ-ın müdafiə naziri

12:30 Türkiyə və İran birgə əməliyyat planlaşdırırlar – Təfərrüat

12:25 Valyuta hərracı başa çatdı – Məzənnə

12:20 Hava günəşli olacaq – Proqnoz

12:14 “Qorbaçov Heydər Əliyevə qarşı alçaqlıq etdi“

12:09 Bakıda avtomobillər bahalaşıb

11:59 Parkda 17 yaşlı oğlan bıçaqlandı

11:55 İntihar etmək istəyən gənci dostu xilas etdi, sonra ... - Video

11:50 “Azərbaycan Türkiyə ilə birgə Yaxın Şərqin gələcəyini müəyyən etməkdə mühüm rol oynayır“

11:41 Abidin Fərzəliyev ağacları belə məhv edir - Fotolar

11:36 Qəbələyə köçürüləcək universitetlərin adları açıqlandı

11:12 Uşaqlar arasında yoluxucu virus yayılıb

11:00 “Marca” “Qarabağ”dan üzr istədi

10:41 Azərbaycan nefti bahalaşıb

10:25 26 yaşlı oğlan intihar etdi

10:20 Ermənistan silahlı qüvvələri atəşkəs rejimini 134 dəfə pozub

10:05 Bu günə olan məzənnələr – Rəsmi

21 AVQUST 2017

17:55 Dilqəmlə Şahbaz girovluqdan buraxılacaq?

17:40 Rostovda irimiqyaslı yanğın baş verib, əhali təxliyə olunur

17:33 FHN meşə yanğınlarının söndürülməsinə kömək məqsədilə Gürcüstana helikopter göndərib

17:25 Putin ABŞ-a yeni səfir təyin edi –Qalmaqallı səfiri kim əvəz etdi?

17:20 “Türkiyə və İran regionda birgə əməliyyatlara başlayır“

17:05 Ermənistan ordusunda daha bir itki

16:55 Öz maşınına “Satılır” elanı yazanlar cərimələnəcək

16:45 Dərs bölgüsünün diaqnostik qiymətləndirmə nəticələrinə əsasən aparılmasına nəzarət ediləcək

16:40 Netanyahunun dəyişməz dəlilləri, Putinin inadı - Təhlil

16:30 Prezident icra başçısını ordenlə təltif etdi

16:25 Birinci ledi hökumətdə vəzifə aldı

16:20 “Biz tərəfdə tumanla şəkil çəkdirməyən kişilərə...“ - Nadir

16:13 “Bizdə nə miqrasiya, nə təbii azalma var” – İlham Əliyev

16:05 Tramp ən yaxın silahdaşını qovmağa məcbur oldu: növbə ona da çata bilər

12:50 Rusiyalı çempionu qətlə yetirmiş azərbaycanlı hələ tutulmayıb

12:45 Rəsmi Ankara qonaqların ayağı altına niyə belə geniş qırmızı xalı sərdi?

12:40 Həccə gedəcək azərbaycanlı zəvvarların səfər qrafiki açıqlanıb

12:24 Sabaha olan hava proqnozu açıqlandı –Bakıda 36 dərəcə isti olacaq



loading...
“Atəş aç, qorxaq! Sən kişini öldürəcəksən!”

1967-ci il oktyabrın 8-də Boliviya hərbçiləri ölkənin mərkəzindəki Yuro dərəsində XX əsrin ən məşhur inqlabçılarından biri Çe Gevaranın başçılıq etdiyi kiçik partizan dəstəsini mühasirəyə alır. Sonra yaxınlıqdakı kənddə 6 atəş səsi eşidilir
Həvva necə olub: 10 ən qədim qadın (SİYAHI)

MilliYol.Az müxtəlif coğrafiyalarda arxeoloji qazıntılar zamanı tapılan ən qədim qadın skeletləri haqqında dünya alimlərinin gəldiyi maraqlı nəticələri təqdim edir.
AzTV-nin aparıcısı canlı efirdə çətin vəziyyətə düşdü (VİDEO)

Azərbaycan Televiziyasının canlı efirində aparıcı çətin anlar yaşayıb.
Tanınmış azərbaycanlı jurnalistin karyerası bitdi

Tanınmış jurnalist Kənan Quluzadə jurnalistikadakı fəaliyyətinə son qoyduğunu açıqlayıb.
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016