Lələ təpə döyüşçüsü Səlim Müslümovdan kömək istəyir Azərbaycanda iki jurnalistə vəzifə verildi Jurnalisti təhqir edən direktor cəzalandırıldı “Polat Yol Yapı” şirkətinin qanunsuzları davam edir
 

Elm və dərman: bizi hansı sağaldacaq?

Tarix 13.07.16, 14:30

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

Dövlət başçısı hökumət üzvləri ilə keçirdiyi müşavirədə bəyan edib ki, yaxın zamanlarda dərman istehsalına başlanacaq və dərman preparatları istehsal edəcək fabriklərin tikilməsi gündəlikdədi.


Qeyri-neft sektorunun inkişafı və iqtisadiyatın şaxələndirilməsi baxımından cəlbedici bəyanatdı. Amma ortada çox mühüm bir sual var:  dərman istehsalı üçün hansı şərtlər tələb olunur?

1) Elmi potensialın mövcudluğu

Dərman sənayesinin əsas fərqləndirici cəhəti sıx və böyük həcmdə elmi-tədqiqat işləmələri üçün sərmayə tələb etməsidir. Bu gün dünyada elmi tədqiqat üçün çəkilən xərclərin strukturunda 15% payla məhz dərman sənayesi 1-ci yerdə dayanır – və hər il təxminən 150-160 milyard dollar xərclənir.  

Azərbaycan kimi elmi potensialı zəif, elmə sərmayə qoyulmadığı, iqtisadiyyatla elmi sferalar arasında bütün əlaqələrin itdiyi ölkədə dərman sənayesinin indiki elmi potensial müqabilində imkansız görünür. Tibbi, bioloji və kimya sahəsində elmi ptensial elə səviyyədə olmalıdır ki, istehsal elədiyin məhsul Dünya Səhiyyə Təşkilatının işlədiyi və dərman istehsalında dünya norma və standartlarını müəyyən müəyyən edən “Yaxşı istehsal təcrübələri”nə cavab verə bilsin. İlk növbədə elmi potensial olmadan klinik araşdırmalar üçün fundamental baza qurula bilmir. Klinik araşdırma müəyyən bir sağlamlıq problemini haqqında əvvəldən təyin olunmuş, cavabı bilinməyən problemləri yeni müalicə üsulları ilə araşdırmaq üçün elmi cəhdlərdir. Bu işdə ölkənin tibb elmi və infrastrukuturu iştikak etməlidir. Vətədaşı elementar xəstəliklərin müayinəsi üçün qonşu dövlətlərə üz tutan ölkədə tibb elmi və infrastrukuturu belə klinik araşdırmalara dəstək verə biləcəkmi? Məlumat üçün deyim ki, Türkiyə kimi tibb sənayesi və elminin inkişaf etdiyi ölkə klinik araşdırmaların sayına görə, Avropa və ABŞ-dan on dəfələrlə geri qalır.  Halbuki Türkiyənin 10-dək universitetinin nəzdində fəaliyyət göstərən texnoloji inkişaf bölgələrində dərman istehsalı sahəsində elimi araşdırmalar aparılır. Əlavə olaraq, Türkiyədə 5 dərman şirkərinin özünün böyük elmi-tədqiqat mərkəzi mövcuddur. Bizdə belə mərkəzləri quracaq kadr potensialı varmı?

2) Zəruri infrastrukturun mövcudluğu

Dərman sənayesi üçün elmi mərkəzlərin qurulması üçün köklü baza olmalıdır – universitetdən gələn bir baza. Məsələn, Türkiyədə dərman sənayesi üçün elmi-tədqiqat mərkəzləri üçün kadr yetişdirən infrastruktura diqqət yetirək: ölkənin müxtəlif universitetlərində 31 kimya mühəndisliyi, 46 kimya, 28 kmya texnologiyası, 49 bioloji, 81 tibb, 34 genetik və molekulyar bölmə fəaliyyət göstərir.  Nəzərə alaq ki, Türkiyə hələ dərman istehsalına görə dünyada 31-ci sırada yer alan bir ölkədə.

Dərman sənayesinin infrastrukturuna elmi-tədiqiqat mərkəzləri ilə yanaşı hazır məhsulun emalı üçün zəruri məmulatları istehsal edən müəssisələrin mövcudluğudur. Bu müəssisələr hansı kadr potensialı və xammalla qurulacaq?

Yoxsa bütün komponentlər idxal ediləcək və bizim adına “dərman sənayesi” dediyimiz sənaye yalnız qablaşdırma ilə məşğul olacaq?     

3) Rəqabət qabiliyyətli məhsul  

Azərbaycan bazarı böyük bazar deyil – illik dərman istehlakı xərclərinin real həcmi 650-700 milyon manatı manatı ötmür. Bu dərman dövriyyəsinin əhəmiyyətli hissəsi şiş və qan xəstəlikləri ilə bağlı yüksək texnologiya və elmi baza tələb edən dərmanlardır ki, bu dərmanları hətta Türkiyə yaxın illərdə istehsal etmək gücündə olmadığını etiraf edir. Əgər söhbət ən yaxşı halda 200-250 milyon manatlıq dövriyyəsi olan bir sənayenin yaradılmasından gedirsə, bu istər ÜDM və məşğulluğa, istərsə də büdcəyə qatqısı baxımından yeni sənayenin potensialının böyük ola bilməz. Ona görə yerli dərman sənayesi kiçik daxili bazara deyil, yalnız ixrac dayalı qurulmalıdır. İxrac isə rəqabətabiliyyətli (həm qiymət, həm keyfiyyət baxımından) məhsul sayəsində mümkündür. Bazarın 95%-ni əlində saxlayan transmilli dərman nəhəngləri ilə rəqabətə girəcək potensialımız varmı?    

Sənayeləşmə strategiyası nəyi hədəfə almalıdır?

Postneft dövrünün hökumətin gözləntilərinin əksinə zidd olaraq onu tez yaxalaması tələsik və pərakəndə qərarların verilməsinə səbəb olur. Amma məsələlərə köklü yanaşma olmalıdır. Məsələn, yaxşı işlənmiş bir sənaye strategiyası olmalıdır. Həmin sənəddə dünyada qəbul olunan hər bir texnoloji səviyyədə bizim imkanlarımız, fürsətlərimiz və zəif nöqtələrimiz dəqiq müəyyən edilməli, hər bir səviyyə üçün hədəflərimiz və resurslarımız müəyyən edilməlidir.

Hazırda dünyada sənaye məhsulları 4 qrupa bölünür: aşağı, orta aşağı, orta yüksək texnoloji və yüksək texnoloji qrupuna daxil olan məhsullar.

Yüksək texnoloji qrupa təməl əczacılık məhsulları və əczacılıqla əlaqəli məmulatların emalı, kömpüter, elektronik və optik məhsullar, hava texnikası və kosmik vasitələrin istehsalı daxildir. Bu qrup məhsulların istehsalı ən yüksək səviyyədə və ən yeni nəsl texnologiyaların tətbiqi, elmi-tədqiqat işləmələri sayəsində mümkündür.

Orta yüksək texnoloji məhsul qrupuna kimyəvi məhsulların, silah ve sursat, elektriklə çalışan avadanlıqlar, motorlu quru nəqliyyat vasitələri, tibbi və stomatologiya ilə əlaqədar vasitələr istehsalı daxildir.

Orta aşağı texnoloji məhsul qrupuna rəfinə edilmiş neft məhsulları istehsalı, rezin və plastik məhsulların istehsalı, digər qeyri-metal mineral məhsulların istehsalı, baza metallurgiya sənayesi məhsulları, maşın və avadanlıqlar istisna olmaqla metal məmulatların emalatı, gəmilərin və üzən strukturların inşası, maşın və avadanlıqların quraşdırılması və təmiri.

Aşağı  texnoloji məhsul qrupuna qida məhsullarının, içkilərin, tütün məmulatlarının, toxuculuq məmulatlarının, geyim əşyalarının, dəri məmulatlarının, ağac məmulatlarının, kağız məmulatlarının və mebelin istehsalı.  

Bu təsnufata diqqət edin: biz əsasən aşağı, müəyyən qədər isə orta aşağı texnoloji məhsul istehsal edə bilirik. İndilikdə bizim hədəfimiz orta yüksək texnoloji məhsulların istehsalı üçün potensial yaratmaq, bu mərhələdə isə yüksək texnologi qrupa daxil olmaq üçün elmi potensial formalaşdırmaq olamalıdır. Göründüyü kimi, əczaçılıq məhsulları məhz yüksək texnoloji qrupa daxildir.   

Məlumat üçün deyim ki, Sinqapur 60-cı illərdə müstəqillik quran zaman yaratdığı keramika və gəmiqayırma sənayesi iflasa uğrayıb- elmi potensialın zəifliyi, rəqabətqabiliyyətli məhsul istehsalı yarada bilməməsi, daxili bazarın məhdudluğu səbəbindən. Lakin o dövr üçün bu ölkənin mövcud imkanlarına uyğun və Norveç sərmayəsinin dəstəyilə yaratdığı forel balıqlar üçün qarmaq istehsalı müəssəisələri ölkə iqtisadiyatına daha böyük fayda gətirib. 

Yeri gəlmişkən, Türkiyədə dərman sənayesi və biotexnoloji sahə ilə bağlı 2015-2018-ci illər üzrə 2 ayrı strategiya və tədbirlər planı qəbul edilib.  

Dünya dərman istehsalı ilə bağlı maraqlı faktlar

Hazırda dünya dərman bazarının həcmi 1 trilyon dollar təşkil edir. Bazarın 95%-i transmilli şirkətlərin, o cümlədən 65%-i Şimali Amerika (ABŞ və Kanada) və Avropa ölkələrinə məxsus şirkətlərin əlindədi.

Bölgə ölkələrindən Türkiyə bu sahədə öndədir. Bu ölkə yüksək istehsal texnologiyası (biotexnoloji) əsasında istehsal olunan dərmanlar istisna olmaqla istənilən növ dərmanları istehsal etmək potensialına malikdir. Türkiyə dərman istehsalını DST-nın müəyyən etdiyi “Yaxşı istehsaıl təcrübələri”nə uyğun dünya norma və standartlarına uyğunlaşmaq istiqamətində son 35 il ərzində çox böyük yol qət etsə də, yetərli rəqabət gücünə malik deyil.  Hazırda Türkiyədə 15-i xarici olmaqla 77 dərman istehsalı şirkəti fəaliyyət göstərir. 3100 adda dərman istehsal edilir, 31 000 insan çalışır, 900 miıyon dollar ixraca malikdir.Təxminən 1.2 milyard dollarlıq məhsul da daxili bazarda satılır. Yəni yerli istehsalın ümumi dövriyyəsi 2 milyard dollar ətrafındadır.

Cəmi 4.2 milyon əhalisi olan İrlandiyanın ÜDM-nin 11%-i, ixracının 50%-i dərman sənayesi hesabına formalaşır. Dərman ixracınının illik həcmi 30 milyard dollar ətrafındadı. Bu ölkə dərman sənayesinin inkişafını ötən əsrin 70-ci illərində elan etsə də, yalnız 80-90-cı illərdə tibbi və texniki universitetllərin inkişafı sayəsində dünya bazarına çıxa bilmişdi. Hazırda dünyada ən çox satılan 12 dərman növündən 5-i İrlandiyada istehsal edilir.

Rövşən Ağayev



Xəbərin oxunma sayı : 61

loading...

Analiz

Önəmli

Son xəbərlər

17 DEKABR 2017

15:24 Azərbaycanda dəm qazına çarə tapıldı: Bu qurğu ölümə son qoyacaq

15:12 Avrodeputat Azərbaycanın müdafiəsinə qalxdı

14:33 NATO Rusiya təhlükəsinə qarşı qüvvələri üçqat artırdı

13:45 Ayda 15 dollara işləyən milyarderin uğur hekayəsi (MARAQLI)

12:43 Bakıda böyük tikinti şirkətinin rəhbəri həbs olundu

12:33 “İki saat vaxt uda bildim”

11:41 “Təranənin həyatında o qədər kişi var ki...“

11:30 Ankarada lüks BMW, içində Azərbaycan vətəndaşı, 11 tapança, daha nələr...

11:15 Namiq Qaraçuxurlu xəstəxanaya yerləşdirildi - FOTO

11:06 Nazir: “Düşməni vahiməyə salan silahlar istehsal edirik“

10:50 “Azərbaycan Ordusu regionun ən güclü ordularından birinə çevrilib“

16 DEKABR 2017

21:33 Dövlət qurumlarında boş qalan yüksək vəzifələr – Siyahı

20:12 Türkiyənin keçmiş baş nazirinin oğlu niyə intihar etdi?

18:33 Rusiya sualtı rabitə və İnternet xətlərinə yeni təhlükədirmi?

17:18 Rus Pravoslav Kilsəsi Mehriban Əliyevanı yüksək mükafatına layiq görüdü

17:05 Örüş sahələri xüsusi mülkiyyətə verilə bilməz- Qanun dəyişdirilir

15:51 Zakir Həsənov komandirlərə tapşırıq verdi

12:59 DYP-dən sürücülərə xəbərdarlıq: 40 manat cərimə...

11:41 “Barselona“ Arda Turana elə qiymət qoydu ki... - Şok rəqəm

10:59 Nüşabə Ələsgərli erməni fanatından danışdı: “Onunla qucaqlaşdım...“

10:45 Yerə təhlükəli asteroid yaxınlaşır-NASA

10:30 Milli Məclisin deputatına ağır itki

10:21 Nazim Süleymanov yenidən “Alaniya“da - Zaqoyevə qarşı

15 DEKABR 2017

23:24 İMF: Gələn il Azərbaycanın qeyri-neft sektorunda 4%-lik inkişaf olacaq

22:12 Saakaşvilini həbs edən prokuror Kremlin casusudur?

19:33 Müdafiə Nazirliyi ordu haqqında yayılan fikirlərə münasibət bildirib

18:18 Prezident FHN əməkdaşlarını təltif etdi (SİYAHI)

18:12 İlham Əliyev büdcədən 7 milyon manat ayırdı (SƏRƏNCAM)

17:57 Bakıya yeni avtobuslar gətirildi

17:22 Peterburqda terror aktının qarşısı alındı

17:16 Putin Təhlükəsizlik Şurasının təcili iclasını çağırdı

17:00 Siyavuş Novruzov: “Ordu cəmiyyətə qapalı olmalıdır”

16:32 Yanvarda maaş və pensiyalar artacaq

16:14 Ziyafət Əsgərov: “Daxili siyasətlə Daxili Qoşunlar məşğul olacaq, ordu yox”

15:52 Akif Əlizadə: “Məsələ yaşlı olmaqda deyil”

15:37 MIGA-nın vitse-prezidenti Bakıya gələcək

15:09 Cəriməsi olan avtomobillər satıla bilməyəcək

14:57 Gənc alimlərə evlərin veriləcəyi tarix açıqlandı

14:30 “Milli Məclisin Silahlı Qüvvələrə nəzarət etmək hüququ olmalıdır”

14:10 “Ayla” Oskara namizəd ola bilmədi

13:56 Doktorantura təhsilində yenilik olacaq

13:34 İşdən çıxan başçının birinci müavini istefa verdi

13:10 Rusiyada prezident seçkilərinin vaxtı açıqlandı

12:52 Prezident İlham Əliyev Sumqayıt şəhərində səfərdədir

12:39 “Qalatasaray” üç futbolçu ilə vidalaşır

12:03 ABŞ səfiri: “Azərbaycan əhəmiyyətli tranzit mərkəzinə çevrilir”

11:46 Sarkisyan: “Bizi Azərbaycandan zəif olmaqda ittiham edirlər”

11:22 General-leytenant: “Belə şəxslər orduya iftira atır”

11:09 Fazil Məmmədovun “yeznəsi ölkədən 10 milyonla qaçıb” - İddia

11:00 Aİ Rusiyaya qarşı sanksiyaların müddətini uzadıb

10:49 Atəşkəs 128 dəfə pozulub

10:26 2017-ci ilin ən yaxşı 100 mahnısı açıqlanıb

10:07 Deputatlar bu hallarda mandatdan məhrum ediləcək

14 DEKABR 2017

22:20 Ramzan Kadirov: Çeçenlər Putinin piyadalarıdırlar

21:50 Prezident Dövlət Proqramını təsdiq etdi –Hökumətə və nazirliyə tapşırıq

21:05 “Siz ümumiyyətlə adamsınız?” – Putin

18:52 Mehriban Əliyeva britaniyalı nazirlə görüşdü

18:50 Prezident bu şəxsləri təltif etdi (SİYAHI)

17:48 Türkiyədə maşinistsiz metro qatarları xəttə buraxılır

17:21 Aptekdən oğurluq edən qardaşlar tutulub

17:03 Putin: “Tramp seçkiqabağı vədlərini yerinə yetirmir”

16:41 Aysel Kirkorovla görüşdü

16:29 Türkiyə Fələstinə 10 milyon dollar ayırır

16:02 Manatın orta çəkili məzənnəsi açıqlandı

15:44 Fazil Mustafadan Elçibəy haqda maraqlı xatirələr

15:36 Fernando Torres “Qarabağ”la bağlı etiraf etdi

15:11 İcra başçısı Bakıda zeytun bağını məhv etdirir

14:56 Milli Məclisin növbəti plenar iclasının gündəliyində dəyişiklik olunub

14:38 Şəhid olan hərbi qulluqçusu sabah Şabranda dəfn olunacaq

14:17 Nigar Camal: “Qalmaqal mənlik deyil”

14:00 Saakaşvili Ukrayna ilə bağlı planlarını açıqladı

13:27 Azad Rəhimovun qardaşına vəzifə veridi

13:01 Dolların qiyməti dəyişmədi

12:46 Bakıda ev sahibi tüstüdən zəhərləndi

12:21 Ordumuz şəhid verdi

12:03 “Qarabağ”ın futbolçusuna 1 milyon avroluq təklif

11:48 Bitkoindən çirkli pulların yuyulmasında istifadə oluna bilər

11:22 “Azərişıq” dan borclu abonentlərə xəbərdarlıq

11:07 Netanyahudan Qüds açıqlaması

10:56 Saakaşvilinin Ukrayna projesi: uğur, yoxsa iflas...

10:31 Azərbaycan əhalisi ayda tütünə və içkiyə nə qədər pul xərcləyir?

13 DEKABR 2017

23:20 “Qarabağla bağlı hər şey bir ay ərzində aydın olacaq”

22:50 Ərdoğan və Ruhaninin görüşü keçirilir- İstanbulda

21:40 Bakı aeroportunda Hindistan dövlət bankının eks-sədrinin başına nələr gəlib?

19:50 “Tarixi sammit keçirdik, Qüdsün sahibsiz olmadığını dünyaya göstərdi”

18:33 Daha bir məhbus naməlum şəraitdə öldü

17:58 “Dövlət İmtahan Mərkəzi “sosial lift” funksiyasını yerinə yetirir”

17:36 Göygöldə yaşlı kişi dəm qazından öldü

17:12 Polis futbolçuları güllələdi

17:00 Çantada daşınan 3D-printer yaradıldı

16:41 Ruhani Amerikanı ittiham etdi

16:26 Rusiya Suriyadakı hərbi donanmasını genişləndirir

16:25 “Prezident necə və kim tərəfindən aldadılmasının gec-tez fərqinə varır” - Elçin Şıxlı

16:01 “Kiçik insident böyük müharibəyə səbəb ola bilər”

15:49 “Heydər Əliyevin adı Azərbaycanın etnosiyasi coğrafiyasından dəfələrlə böyükdür”

15:26 Avropa İttifaqı Trampın Qüds qərarını dəstəkləmir

15:03 Məhkəmə Fədayə Laçının vəsatətini təmin etmədi

14:47 Lələ təpə döyüşçüsü Səlim Müslümovdan kömək istəyir

13:46 Seçicilər daha məntəqənin girişində yoxlanılmayacaq

13:22 Afaq Aslanın çılpaq fotolarındakı qüsur

13:07 Artur Rasizadə köməkçilərinin sayını 7-dən 3-ə endirdi

12:54 Azadlıq prospektində hərəkət məhdudlaşdırılıb

12:44 Lələ təpə döyüşçüsü Səlim Müslümovdan kömək istəyir

12:36 Röya: “Sizə görə həyasız mənəm”

12:10 “Rusiya Türkiyənin bu əməliyyatına çətin razı olar”

11:48 Antidepressantların təhlükəsi

11:23 9 islam ölkəsi Qüds müzakirəsinə gəlmədi

11:06 “Gilan Holding”in 3 şirkəti fəaliyyətini dayandırdı

10:57 İnşaat sektorunda çalışanların sayı artıb

10:34 Azərbaycan gömrüyündə at oynadan bir “Trans Broker” tarixçəsi - Hardan hara...

10:13 Atəşkəs 136 dəfə pozulub

12 DEKABR 2017

23:40 “Türkiyənin davranışı bizi çox narahat edir...“

22:20 “Putin göstərdi ki, Suriyada hakimiyyət onun əlindədir və Əsəd yerində əyləşəcək”

21:33 Rusiyaya qarşı sanksiyalar daha 6 ay uzadılır

20:20 Abbas Ələsgərov ordenlə təltif edilib

19:40 İlham Əliyev Türkiyəyə səfər edib

18:20 “Expo 2025 Azərbaycanın gələcəyi üçün müstəsna layihədir”

17:51 Bilyard üzrə 7 qat Azərbaycan çempionu vəfat etdi

17:26 Səfir: ““Qarabağ münaqişəsi “dondurulmuş” deyil”

17:03 Deputat: “Putin Ankarada bu şansı əldən verməyəcək”



loading...
Ayda 15 dollara işləyən milyarderin uğur hekayəsi (MARAQLI)

Gənc yaşlarında yaşadığı uğursuzluqlara baxmayaraq heç zaman ruhdan düşmür və çalışaraq dünyanın ən zəngin adamlarından biri olur.
Gülnarənin milyardlıq mülkləri: Londonda evlər, nəhəng şirkətlər...

Londonda 17 milyon funt-sterlinq dəyərində mülk alıb
Qadağan olunmuş xəbərlərə görə cərimə və bloklanma - Məcəlləyə dəyişiklik

Azərbaycanda yayılması qadağan edilən informasiyanın yerləşdirilməsinə görə cərimələr müəyyən olunub.
Jurnalistin verdiyi sual ona baha başa gəldi (VİDEO)


İtaliyada Nemo televiziyasının müxbiri canlı yayımda açıqlama alarkən respondentinin sərt reaksiyası ilə üz-üzə qalıb.
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016