Cahangir Əsgərova hökumətlərarası saziş imzalamaq səlahiyyəti kim verib? Xanım idmançıdan Azad Rəhimova ittihamlar: “O, mənim yerimə güləşmir“ MTN-in müstəntiqi iş adamının əmlakını geri qaytarmır Ukraynadakı səfirliyimizin əməkdaşının ermənilərlə ŞOK FOTOSU
 

Elm və dərman: bizi hansı sağaldacaq?

Tarix 13.07.16, 14:30

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

Dövlət başçısı hökumət üzvləri ilə keçirdiyi müşavirədə bəyan edib ki, yaxın zamanlarda dərman istehsalına başlanacaq və dərman preparatları istehsal edəcək fabriklərin tikilməsi gündəlikdədi.


Qeyri-neft sektorunun inkişafı və iqtisadiyatın şaxələndirilməsi baxımından cəlbedici bəyanatdı. Amma ortada çox mühüm bir sual var:  dərman istehsalı üçün hansı şərtlər tələb olunur?

1) Elmi potensialın mövcudluğu

Dərman sənayesinin əsas fərqləndirici cəhəti sıx və böyük həcmdə elmi-tədqiqat işləmələri üçün sərmayə tələb etməsidir. Bu gün dünyada elmi tədqiqat üçün çəkilən xərclərin strukturunda 15% payla məhz dərman sənayesi 1-ci yerdə dayanır – və hər il təxminən 150-160 milyard dollar xərclənir.  

Azərbaycan kimi elmi potensialı zəif, elmə sərmayə qoyulmadığı, iqtisadiyyatla elmi sferalar arasında bütün əlaqələrin itdiyi ölkədə dərman sənayesinin indiki elmi potensial müqabilində imkansız görünür. Tibbi, bioloji və kimya sahəsində elmi ptensial elə səviyyədə olmalıdır ki, istehsal elədiyin məhsul Dünya Səhiyyə Təşkilatının işlədiyi və dərman istehsalında dünya norma və standartlarını müəyyən müəyyən edən “Yaxşı istehsal təcrübələri”nə cavab verə bilsin. İlk növbədə elmi potensial olmadan klinik araşdırmalar üçün fundamental baza qurula bilmir. Klinik araşdırma müəyyən bir sağlamlıq problemini haqqında əvvəldən təyin olunmuş, cavabı bilinməyən problemləri yeni müalicə üsulları ilə araşdırmaq üçün elmi cəhdlərdir. Bu işdə ölkənin tibb elmi və infrastrukuturu iştikak etməlidir. Vətədaşı elementar xəstəliklərin müayinəsi üçün qonşu dövlətlərə üz tutan ölkədə tibb elmi və infrastrukuturu belə klinik araşdırmalara dəstək verə biləcəkmi? Məlumat üçün deyim ki, Türkiyə kimi tibb sənayesi və elminin inkişaf etdiyi ölkə klinik araşdırmaların sayına görə, Avropa və ABŞ-dan on dəfələrlə geri qalır.  Halbuki Türkiyənin 10-dək universitetinin nəzdində fəaliyyət göstərən texnoloji inkişaf bölgələrində dərman istehsalı sahəsində elimi araşdırmalar aparılır. Əlavə olaraq, Türkiyədə 5 dərman şirkərinin özünün böyük elmi-tədqiqat mərkəzi mövcuddur. Bizdə belə mərkəzləri quracaq kadr potensialı varmı?

2) Zəruri infrastrukturun mövcudluğu

Dərman sənayesi üçün elmi mərkəzlərin qurulması üçün köklü baza olmalıdır – universitetdən gələn bir baza. Məsələn, Türkiyədə dərman sənayesi üçün elmi-tədqiqat mərkəzləri üçün kadr yetişdirən infrastruktura diqqət yetirək: ölkənin müxtəlif universitetlərində 31 kimya mühəndisliyi, 46 kimya, 28 kmya texnologiyası, 49 bioloji, 81 tibb, 34 genetik və molekulyar bölmə fəaliyyət göstərir.  Nəzərə alaq ki, Türkiyə hələ dərman istehsalına görə dünyada 31-ci sırada yer alan bir ölkədə.

Dərman sənayesinin infrastrukturuna elmi-tədiqiqat mərkəzləri ilə yanaşı hazır məhsulun emalı üçün zəruri məmulatları istehsal edən müəssisələrin mövcudluğudur. Bu müəssisələr hansı kadr potensialı və xammalla qurulacaq?

Yoxsa bütün komponentlər idxal ediləcək və bizim adına “dərman sənayesi” dediyimiz sənaye yalnız qablaşdırma ilə məşğul olacaq?     

3) Rəqabət qabiliyyətli məhsul  

Azərbaycan bazarı böyük bazar deyil – illik dərman istehlakı xərclərinin real həcmi 650-700 milyon manatı manatı ötmür. Bu dərman dövriyyəsinin əhəmiyyətli hissəsi şiş və qan xəstəlikləri ilə bağlı yüksək texnologiya və elmi baza tələb edən dərmanlardır ki, bu dərmanları hətta Türkiyə yaxın illərdə istehsal etmək gücündə olmadığını etiraf edir. Əgər söhbət ən yaxşı halda 200-250 milyon manatlıq dövriyyəsi olan bir sənayenin yaradılmasından gedirsə, bu istər ÜDM və məşğulluğa, istərsə də büdcəyə qatqısı baxımından yeni sənayenin potensialının böyük ola bilməz. Ona görə yerli dərman sənayesi kiçik daxili bazara deyil, yalnız ixrac dayalı qurulmalıdır. İxrac isə rəqabətabiliyyətli (həm qiymət, həm keyfiyyət baxımından) məhsul sayəsində mümkündür. Bazarın 95%-ni əlində saxlayan transmilli dərman nəhəngləri ilə rəqabətə girəcək potensialımız varmı?    

Sənayeləşmə strategiyası nəyi hədəfə almalıdır?

Postneft dövrünün hökumətin gözləntilərinin əksinə zidd olaraq onu tez yaxalaması tələsik və pərakəndə qərarların verilməsinə səbəb olur. Amma məsələlərə köklü yanaşma olmalıdır. Məsələn, yaxşı işlənmiş bir sənaye strategiyası olmalıdır. Həmin sənəddə dünyada qəbul olunan hər bir texnoloji səviyyədə bizim imkanlarımız, fürsətlərimiz və zəif nöqtələrimiz dəqiq müəyyən edilməli, hər bir səviyyə üçün hədəflərimiz və resurslarımız müəyyən edilməlidir.

Hazırda dünyada sənaye məhsulları 4 qrupa bölünür: aşağı, orta aşağı, orta yüksək texnoloji və yüksək texnoloji qrupuna daxil olan məhsullar.

Yüksək texnoloji qrupa təməl əczacılık məhsulları və əczacılıqla əlaqəli məmulatların emalı, kömpüter, elektronik və optik məhsullar, hava texnikası və kosmik vasitələrin istehsalı daxildir. Bu qrup məhsulların istehsalı ən yüksək səviyyədə və ən yeni nəsl texnologiyaların tətbiqi, elmi-tədqiqat işləmələri sayəsində mümkündür.

Orta yüksək texnoloji məhsul qrupuna kimyəvi məhsulların, silah ve sursat, elektriklə çalışan avadanlıqlar, motorlu quru nəqliyyat vasitələri, tibbi və stomatologiya ilə əlaqədar vasitələr istehsalı daxildir.

Orta aşağı texnoloji məhsul qrupuna rəfinə edilmiş neft məhsulları istehsalı, rezin və plastik məhsulların istehsalı, digər qeyri-metal mineral məhsulların istehsalı, baza metallurgiya sənayesi məhsulları, maşın və avadanlıqlar istisna olmaqla metal məmulatların emalatı, gəmilərin və üzən strukturların inşası, maşın və avadanlıqların quraşdırılması və təmiri.

Aşağı  texnoloji məhsul qrupuna qida məhsullarının, içkilərin, tütün məmulatlarının, toxuculuq məmulatlarının, geyim əşyalarının, dəri məmulatlarının, ağac məmulatlarının, kağız məmulatlarının və mebelin istehsalı.  

Bu təsnufata diqqət edin: biz əsasən aşağı, müəyyən qədər isə orta aşağı texnoloji məhsul istehsal edə bilirik. İndilikdə bizim hədəfimiz orta yüksək texnoloji məhsulların istehsalı üçün potensial yaratmaq, bu mərhələdə isə yüksək texnologi qrupa daxil olmaq üçün elmi potensial formalaşdırmaq olamalıdır. Göründüyü kimi, əczaçılıq məhsulları məhz yüksək texnoloji qrupa daxildir.   

Məlumat üçün deyim ki, Sinqapur 60-cı illərdə müstəqillik quran zaman yaratdığı keramika və gəmiqayırma sənayesi iflasa uğrayıb- elmi potensialın zəifliyi, rəqabətqabiliyyətli məhsul istehsalı yarada bilməməsi, daxili bazarın məhdudluğu səbəbindən. Lakin o dövr üçün bu ölkənin mövcud imkanlarına uyğun və Norveç sərmayəsinin dəstəyilə yaratdığı forel balıqlar üçün qarmaq istehsalı müəssəisələri ölkə iqtisadiyatına daha böyük fayda gətirib. 

Yeri gəlmişkən, Türkiyədə dərman sənayesi və biotexnoloji sahə ilə bağlı 2015-2018-ci illər üzrə 2 ayrı strategiya və tədbirlər planı qəbul edilib.  

Dünya dərman istehsalı ilə bağlı maraqlı faktlar

Hazırda dünya dərman bazarının həcmi 1 trilyon dollar təşkil edir. Bazarın 95%-i transmilli şirkətlərin, o cümlədən 65%-i Şimali Amerika (ABŞ və Kanada) və Avropa ölkələrinə məxsus şirkətlərin əlindədi.

Bölgə ölkələrindən Türkiyə bu sahədə öndədir. Bu ölkə yüksək istehsal texnologiyası (biotexnoloji) əsasında istehsal olunan dərmanlar istisna olmaqla istənilən növ dərmanları istehsal etmək potensialına malikdir. Türkiyə dərman istehsalını DST-nın müəyyən etdiyi “Yaxşı istehsaıl təcrübələri”nə uyğun dünya norma və standartlarına uyğunlaşmaq istiqamətində son 35 il ərzində çox böyük yol qət etsə də, yetərli rəqabət gücünə malik deyil.  Hazırda Türkiyədə 15-i xarici olmaqla 77 dərman istehsalı şirkəti fəaliyyət göstərir. 3100 adda dərman istehsal edilir, 31 000 insan çalışır, 900 miıyon dollar ixraca malikdir.Təxminən 1.2 milyard dollarlıq məhsul da daxili bazarda satılır. Yəni yerli istehsalın ümumi dövriyyəsi 2 milyard dollar ətrafındadır.

Cəmi 4.2 milyon əhalisi olan İrlandiyanın ÜDM-nin 11%-i, ixracının 50%-i dərman sənayesi hesabına formalaşır. Dərman ixracınının illik həcmi 30 milyard dollar ətrafındadı. Bu ölkə dərman sənayesinin inkişafını ötən əsrin 70-ci illərində elan etsə də, yalnız 80-90-cı illərdə tibbi və texniki universitetllərin inkişafı sayəsində dünya bazarına çıxa bilmişdi. Hazırda dünyada ən çox satılan 12 dərman növündən 5-i İrlandiyada istehsal edilir.

Rövşən Ağayev



Xəbərin oxunma sayı : 61

loading...

Analiz

Önəmli

Son xəbərlər

26 FEVRAL 2017

13:59 İlham Əliyev Ərdoğana zəng etdi

13:31 İlham Əliyev və Mehriban Əliyeva Xocalı yürüşündə - FOTOLAR

13:16 Nazir müavinindən Dağlıq Qarabağla bağlı AÇIQLAMA

12:02 İlham Əliyev “Xocalı” abidəsini ziyarət etdi

11:02 Cəbhədə vəziyyət necədir? - Nazirlikdən son açıqlama

10:00 Ermənilərin Xocalıda soyqırımı törətməsindən 25 il ötür

25 FEVRAL 2017

18:15 SON DƏQİQƏ! Ordumuz düşmənin atəş nöqtəsini darmadağın etdi - FOTO/VİDEO

16:21 Cəbhədə son vəziyyət - VİDEO

15:31 Bakıda bahalı avtomobillərdən ibarət toy karvanı - VİDEO

13:46 Ərdoğan: “Edam üçün referendum da keçirərik”

13:41 Ukrayna yeni inqilab astanasında: Moskva Poroşenkonu devirə bilər

13:02 Cahangir Əsgərova hökumətlərarası saziş imzalamaq səlahiyyəti kim verib?

12:51 Dünyanın ilk “4D göydələni”: 30 milyon dollara fırlanan mənzillər - VİDEO

12:48 “Ermənilər bu təxribata görə peşman olacaq“ - Baş nazirin müavini

12:29 Flora Kərimovadan sərt açıqlama: “Zeynəb, heç vicdanın sızıldamadı?”

12:10 Cəbhədəki gərginliyin səbəbi açıqlandı - Hədəf Nərgiz təpədir

11:53 Burada boşanan qadınları diri-diri qəbirə salırlar - VİDEO

11:46 Xanım idmançıdan Azad Rəhimova ittihamlar: “O, mənim yerimə güləşmir“

11:40 954 milyon manat hara xərclənib?

11:34 “Ən yaxşı həyat yoldaşı“ olan bürclər - SİYAHI

11:28 “Kruqunuzu” düzgün seçin - 5 məsləhət

11:20 ABŞ dolların bahalaşma tarixini açıqladı - Məzənnə yüksəldi

11:09 Ağdamda vəziyyət necədir? - İcra başçısından açıqlama

10:03 Cəbhədə gərginlik pik həddə çatdı

9:52 İşğalçının təhrikçi davranışının arxasındakı “Rusiya izi”

9:45 MTN-in müstəntiqi iş adamının əmlakını geri qaytarmır

24 FEVRAL 2017

20:06 Rəqqasə Fatimənin özündən gözəl qızı - FOTOLAR

18:57 İsrailin daha bir fantastik silahı - VİDEO

18:44 Brilliantla Nazpərinin arxiv görüntüləri ortaya çıxdı - ŞOK VİDEOLAR

18:38 Prezident 16 milyon manat ayırdı - Vacib sərəncam

18:03 Mehriban Əliyeva təşəkkür etdi - “Yeni hədəflər, yeni imkanlar...“

17:27 “İlham Əliyev kimi prezidentə xəyanət etmək olmaz“ - Milyarder Fərhad Əhmədov

17:10 Baş redaktordan birinci vitse-prezidentə müraciət

16:30 Nazir: “Bu il “Cənub Qaz Dəhlizi“ üçün həlledicidir“

16:15 “Biz artıq ağlaşma üzərində köklənməyəcəyik”

15:50 “Prokuror 2.5 milyon ödəyib, Abbası həbsdən çıxardı…”

15:15 DTX-dan növbəti əməliyyat – 2 casus həbs edildi

14:44 Manatla neftin qiyməti arasında əlaqə axtarmayın

14:20 Trampı Ağ Evdən vurub çıxarmaq planı açıqlandı

13:43 Aktrisa zorlanma səhnəsi üçün ərindən icazə aldı - VİDEO 18+

13:35 Saxta viza satan şəxs barədə məlumat yayıldı - RƏSMİ

13:30 İŞİD-i vuran türk pilot Nusretin bu hərəkətini etdi, fenomen oldu - VİDEO

13:15 Azərbaycan neftinin qiymətində böyük bahalaşma

12:56 “Uşaq başqasındandır“ deyən hamilə arvadını... - VİDEO

12:46 “Hakimiyyətdən getməyim, Qarabağın itirilməsinə səbəb oldu“ - Ayaz Mütəllibov

12:40 Problemli kreditlər silinməlidir - Dünya Bankı

12:31 Azərbaycanlı müğənni nəvəsinin ad günündə 75 minlik maşın bağlatdırdı - VİDEO

11:15 Erməniləri təxribat törətdi, Zakir Həsənov izlədi - VİDEO

10:33 Hesabından pul çıxardanlara dollar təklif edilir – Banklarda manat tapılmır

10:21 İlham Əliyev Azərbaycanın yeni qaz yatağı haqda

10:13 Yaxın 2 ildə manatın kursu neçə olacaq? – “FİTCH“ açıqladı

10:02 Leyla Əliyeva müəllimlərlə selfi çəkdirdi - FOTO

23 FEVRAL 2017

17:39 Ukraynadakı səfirliyimizin əməkdaşının ermənilərlə ŞOK FOTOSU

17:33 Dolların sabaha olan məzənnəsi açıqlanıb

17:24 “Cənub Qaz Dəhlizi“ ABŞ üçün strateji layihə olaraq qalır

17:18 Lapşinin anası Bakıya gəldi, yeni vəkil tutdu

17:08 Azərbaycanda saxta viza qalmaqalı: 200 nəfər necə aldadıldı - ŞOK

17:00 “Niyə vaxt itirək, vaxt pul deməkdir“ - İlham Əliyev

16:44 Natiq Əliyev: “Avropa ölkələrinin gözü Azərbaycandadır“

16:18 İlham Əliyev Türkiyə nümayəndə heyətini qəbul edib

16:13 Yunanıstan naziri Türkiyəni hədələyib:“Biz viranə qoyulmuş Suriya deyilik”

16:06 Azərbaycan təhsilində “yenilik“: valideynlərə rüşvət sənədi imzalatdırılır - FOTO

15:56 Azərbaycanda qadın ərini yataqda bacısıyla tutdu - VİDEO

15:33 66 yaşlı Şəmkir sakini intihar edib

15:24 Ötən il Azərbaycana 2 milyon 250 min nəfər turist gəlib

15:18 “İnsanlığın özünü ərzaqla təmin etmək qabiliyyəti təhlükə altındadır”

15:12 “Tramp – Putinin oyuncağı deyil ki?“

15:05 Gürcüstan baş naziri Azərbaycan prezidentinə zəng edib

14:50 Cavid Qurbanovun yanlış yolu

14:37 Vasif Talıbovun vitse-prezident məsələsinə aydınlıq: “Yanlışlığa yol veriblər“

14:22 “Bakı Marafonu-2017” üçün qeydiyyat məntəqələri fəaliyyətə başladı

14:01 Nazir gəlinin erotik görüntüləri yayıldı - VİDEO

13:50 İcra başçısı saxta sənəd verdi: sahibkar 700 min ziyana düşdü - FOTO

13:43 “FOX TV”nin Azərbaycanda yayımını kim dayandırıb?

13:34 Rusiyadan Mehriban Əliyeva haqqında deyilən sözlər

13:20 Ramil Usubov işdən çıxardığı generallara vəzifə verdi

13:18 “Kiçik otağa girmiş iki fil” –Türkiyə ilə İran arasında gərginlik niyə artır?

13:18 “Kiçik otağa girmiş iki fil” –Türkiyə ilə İran arasında gərginlik niyə artır?

13:05 Lerikdə qar uçqunu - bir ailənin 4 üzvü ölüb

12:48 Əfsanəvi futbolçumuzun 71 yaşı qeyd olunur

12:42 Azərbaycan generalıdan müharibə anonsu: “Genişmiqyaslı döyüşlər olacaq“

12:12 Qorbaçov villasını neçəyə satır?

12:05 Azərbaycan prezidenti İtaliyanın iqtisadi inkişaf naziri ilə görüşüb

11:44 Ermənistandakı “İsgəndər” raketlərinin sayı açıqlandı – 25 ədəd raket alıb

11:38 Prezident İlham Əliyev Maroş Şevçoviçlə görüşüb

11:32 “Rəis mənə deyir ki, səni ilişdirəcəm“-Neftçalada özbaşınalıq

11:24 Eks-deputatın “imperiyası” süqut edir

11:15 Ərdoğanın kürəkəni İlham Əliyevin qəbulunda

11:05 İtaliyalı nazir: “TAP bizim üçün ən böyük enerji layihəsi hesab olunur”

10:44 İnstaqram Sevdanı rəsmən tanıdı

10:38 Gürcüstan prezidenti Azərbaycana gələcək

10:33 Dövlət İmtahan Mərkəzində yeni şöbələr yaradılıb - Siyahı

10:24 Türkiyənin baş naziri Mehriban Əliyevanı təbrik etdi

10:18 Cəbhədə vəziyyət gərginləşdi: Zakir Həsənov təcili ön xəttə getdi

10:12 “Yanvar ayında Azərbaycan əhalisinin gəlirləri artıb” – Rəsmi

10:05 XİN Xocalı soyqırımının 25-ci ildönümü ilə əlaqədar bəyanat yayıb

22 FEVRAL 2017

18:36 Vasif Talıbov sabah Azərbaycanın vitse-prezidenti elan ediləcək

18:28 Röya elə bir fotosunu paylaşdı ki...

18:24 “Rusiya Qarabağda münaqişəni qızışdırır...”

18:20 Gediş haqqı ucuzlaşa bilər

18:15 Prezident Qarabağ atı ilə bağlı 2 milyonluq sərəncam imzaladı

17:28 “Yunanıstan və İtaliyada hökumət dəyişiklikləri “Cənub Qaz Dəhlizi“nə təsir göstərir“

17:23 Mətanət İsgəndərli qızı ilə elə rəqs etdi ki... - VİDEO

17:18 Hərbi prokurorun köməkçisi işdən çıxarıldı

17:12 “Vaşinqton səfir Çurkinin cəsədinin ekspertizası barədə məlumatları sızdırıb”

16:49 Cəbhədən acı xəbər gəldi: şəhidimiz var

16:44 “U-19 liqasında oyun alqı-satqısı virus kimi düşüb“ - VİDEO

16:37 “Evlilik proqramındakı qızlar fahişədir, qiymətlərini də bilirəm“ - VİDEO

16:26 İcra başçıları ilə bağlı ciddi dəyişikliklər gözlənilir - Deputat anons verdi

16:16 “Yeni Yasamal” MTK-dan şikayət var

16:05 “İsgəndər”lər bizimdir” - Ermənistanın müdafiə naziri

15:44 Azərbaycanda narkomanların sayı artıb

15:33 Kim Çen Inın öldürülən qardaşının erməni dostu üzə çıxdı və nələri danışdı...

15:28 “25 il öncə mənim xalqıma qarşı Xocalıda vandalizm törədilib”

15:22 “ABŞ Dağlıq Qarabağla bağlı Minsk prosesinə sadiqdir”

15:14 Lavrovla Nalbandyan görüşdü – Fotolar

15:09 “Mehriban Əliyevanın təyinatı düzgün, ədalətli və faydalı qərardır” - Əli Əhmədov

14:44 Akif Çovdarovun vəkilləri KİV-də gedən yazıları məhkəməyə təqdim ediblər

14:38 Ancelinadan gözlənilməz cavab: “Bred çox yaxşı atadır“

14:34 Əsgərlərin pulunu “yeyən” komandir: “Vətənə xəyanət etməmişəm ki...” - VİDEO



loading...
Dünyanı əlil arabası ilə idarə edən demokrat - FOTOLAR

Vədinə xilaf çıxan siyasətçi, yeriyə bilməyən “don juan”
Qızının üşüməməsi üçün 2 milyon dolları yandıran narkobaron… - İlginc faktlar

Onun pulu hər il 10 faiz azalırdı. Çünki pullarını siçovullar yeyirdi. Haqqında danışacağımız adam yaşadığı dövrün ən məşhur və ən zəngin insanlarından olub. Söhbət 1970-ci illlərdə narkotik ticarətinə başlayan bir çox insanın tanıdığı narkobaron Pablo Eskobardan gedir.
“FOX TV”nin Azərbaycanda yayımını kim dayandırıb?

Milli Televiziya və Radio Şurası (MTRŞ) Türkiyənin “FOX TV” kanalının Azərbaycanda yayımının dayandırılması ilə bağlı qərar verməyib.
TRT 1-in Azərbaycanda yayımı bərpa olunacaq

Türkiyənin TRT 1 telekanalının Azərbaycanda yerüstü rəqəmli yayımı ilə bağlı Milli Televiziya və Radio Şurası (MTRŞ) və TİKA arasında razılıq əldə olunub.
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016