“Kontakt Home“ mağazalar şəbəkəsi müştəriləri necə aldadır? Xocavənd DSMF-nin müdiri “rüşvəti salam əvəzinə alır”.. Beyləqanın icra başçısı meydan sulayır... - Qarşısına çıxanı əzir... dağıdır... Xocavənddə Məmmədovların “musiqi bazarı“
 

Elm və dərman: bizi hansı sağaldacaq?

Tarix 13.07.16, 14:30

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

Dövlət başçısı hökumət üzvləri ilə keçirdiyi müşavirədə bəyan edib ki, yaxın zamanlarda dərman istehsalına başlanacaq və dərman preparatları istehsal edəcək fabriklərin tikilməsi gündəlikdədi.


Qeyri-neft sektorunun inkişafı və iqtisadiyatın şaxələndirilməsi baxımından cəlbedici bəyanatdı. Amma ortada çox mühüm bir sual var:  dərman istehsalı üçün hansı şərtlər tələb olunur?

1) Elmi potensialın mövcudluğu

Dərman sənayesinin əsas fərqləndirici cəhəti sıx və böyük həcmdə elmi-tədqiqat işləmələri üçün sərmayə tələb etməsidir. Bu gün dünyada elmi tədqiqat üçün çəkilən xərclərin strukturunda 15% payla məhz dərman sənayesi 1-ci yerdə dayanır – və hər il təxminən 150-160 milyard dollar xərclənir.  

Azərbaycan kimi elmi potensialı zəif, elmə sərmayə qoyulmadığı, iqtisadiyyatla elmi sferalar arasında bütün əlaqələrin itdiyi ölkədə dərman sənayesinin indiki elmi potensial müqabilində imkansız görünür. Tibbi, bioloji və kimya sahəsində elmi ptensial elə səviyyədə olmalıdır ki, istehsal elədiyin məhsul Dünya Səhiyyə Təşkilatının işlədiyi və dərman istehsalında dünya norma və standartlarını müəyyən müəyyən edən “Yaxşı istehsal təcrübələri”nə cavab verə bilsin. İlk növbədə elmi potensial olmadan klinik araşdırmalar üçün fundamental baza qurula bilmir. Klinik araşdırma müəyyən bir sağlamlıq problemini haqqında əvvəldən təyin olunmuş, cavabı bilinməyən problemləri yeni müalicə üsulları ilə araşdırmaq üçün elmi cəhdlərdir. Bu işdə ölkənin tibb elmi və infrastrukuturu iştikak etməlidir. Vətədaşı elementar xəstəliklərin müayinəsi üçün qonşu dövlətlərə üz tutan ölkədə tibb elmi və infrastrukuturu belə klinik araşdırmalara dəstək verə biləcəkmi? Məlumat üçün deyim ki, Türkiyə kimi tibb sənayesi və elminin inkişaf etdiyi ölkə klinik araşdırmaların sayına görə, Avropa və ABŞ-dan on dəfələrlə geri qalır.  Halbuki Türkiyənin 10-dək universitetinin nəzdində fəaliyyət göstərən texnoloji inkişaf bölgələrində dərman istehsalı sahəsində elimi araşdırmalar aparılır. Əlavə olaraq, Türkiyədə 5 dərman şirkərinin özünün böyük elmi-tədqiqat mərkəzi mövcuddur. Bizdə belə mərkəzləri quracaq kadr potensialı varmı?

2) Zəruri infrastrukturun mövcudluğu

Dərman sənayesi üçün elmi mərkəzlərin qurulması üçün köklü baza olmalıdır – universitetdən gələn bir baza. Məsələn, Türkiyədə dərman sənayesi üçün elmi-tədqiqat mərkəzləri üçün kadr yetişdirən infrastruktura diqqət yetirək: ölkənin müxtəlif universitetlərində 31 kimya mühəndisliyi, 46 kimya, 28 kmya texnologiyası, 49 bioloji, 81 tibb, 34 genetik və molekulyar bölmə fəaliyyət göstərir.  Nəzərə alaq ki, Türkiyə hələ dərman istehsalına görə dünyada 31-ci sırada yer alan bir ölkədə.

Dərman sənayesinin infrastrukturuna elmi-tədiqiqat mərkəzləri ilə yanaşı hazır məhsulun emalı üçün zəruri məmulatları istehsal edən müəssisələrin mövcudluğudur. Bu müəssisələr hansı kadr potensialı və xammalla qurulacaq?

Yoxsa bütün komponentlər idxal ediləcək və bizim adına “dərman sənayesi” dediyimiz sənaye yalnız qablaşdırma ilə məşğul olacaq?     

3) Rəqabət qabiliyyətli məhsul  

Azərbaycan bazarı böyük bazar deyil – illik dərman istehlakı xərclərinin real həcmi 650-700 milyon manatı manatı ötmür. Bu dərman dövriyyəsinin əhəmiyyətli hissəsi şiş və qan xəstəlikləri ilə bağlı yüksək texnologiya və elmi baza tələb edən dərmanlardır ki, bu dərmanları hətta Türkiyə yaxın illərdə istehsal etmək gücündə olmadığını etiraf edir. Əgər söhbət ən yaxşı halda 200-250 milyon manatlıq dövriyyəsi olan bir sənayenin yaradılmasından gedirsə, bu istər ÜDM və məşğulluğa, istərsə də büdcəyə qatqısı baxımından yeni sənayenin potensialının böyük ola bilməz. Ona görə yerli dərman sənayesi kiçik daxili bazara deyil, yalnız ixrac dayalı qurulmalıdır. İxrac isə rəqabətabiliyyətli (həm qiymət, həm keyfiyyət baxımından) məhsul sayəsində mümkündür. Bazarın 95%-ni əlində saxlayan transmilli dərman nəhəngləri ilə rəqabətə girəcək potensialımız varmı?    

Sənayeləşmə strategiyası nəyi hədəfə almalıdır?

Postneft dövrünün hökumətin gözləntilərinin əksinə zidd olaraq onu tez yaxalaması tələsik və pərakəndə qərarların verilməsinə səbəb olur. Amma məsələlərə köklü yanaşma olmalıdır. Məsələn, yaxşı işlənmiş bir sənaye strategiyası olmalıdır. Həmin sənəddə dünyada qəbul olunan hər bir texnoloji səviyyədə bizim imkanlarımız, fürsətlərimiz və zəif nöqtələrimiz dəqiq müəyyən edilməli, hər bir səviyyə üçün hədəflərimiz və resurslarımız müəyyən edilməlidir.

Hazırda dünyada sənaye məhsulları 4 qrupa bölünür: aşağı, orta aşağı, orta yüksək texnoloji və yüksək texnoloji qrupuna daxil olan məhsullar.

Yüksək texnoloji qrupa təməl əczacılık məhsulları və əczacılıqla əlaqəli məmulatların emalı, kömpüter, elektronik və optik məhsullar, hava texnikası və kosmik vasitələrin istehsalı daxildir. Bu qrup məhsulların istehsalı ən yüksək səviyyədə və ən yeni nəsl texnologiyaların tətbiqi, elmi-tədqiqat işləmələri sayəsində mümkündür.

Orta yüksək texnoloji məhsul qrupuna kimyəvi məhsulların, silah ve sursat, elektriklə çalışan avadanlıqlar, motorlu quru nəqliyyat vasitələri, tibbi və stomatologiya ilə əlaqədar vasitələr istehsalı daxildir.

Orta aşağı texnoloji məhsul qrupuna rəfinə edilmiş neft məhsulları istehsalı, rezin və plastik məhsulların istehsalı, digər qeyri-metal mineral məhsulların istehsalı, baza metallurgiya sənayesi məhsulları, maşın və avadanlıqlar istisna olmaqla metal məmulatların emalatı, gəmilərin və üzən strukturların inşası, maşın və avadanlıqların quraşdırılması və təmiri.

Aşağı  texnoloji məhsul qrupuna qida məhsullarının, içkilərin, tütün məmulatlarının, toxuculuq məmulatlarının, geyim əşyalarının, dəri məmulatlarının, ağac məmulatlarının, kağız məmulatlarının və mebelin istehsalı.  

Bu təsnufata diqqət edin: biz əsasən aşağı, müəyyən qədər isə orta aşağı texnoloji məhsul istehsal edə bilirik. İndilikdə bizim hədəfimiz orta yüksək texnoloji məhsulların istehsalı üçün potensial yaratmaq, bu mərhələdə isə yüksək texnologi qrupa daxil olmaq üçün elmi potensial formalaşdırmaq olamalıdır. Göründüyü kimi, əczaçılıq məhsulları məhz yüksək texnoloji qrupa daxildir.   

Məlumat üçün deyim ki, Sinqapur 60-cı illərdə müstəqillik quran zaman yaratdığı keramika və gəmiqayırma sənayesi iflasa uğrayıb- elmi potensialın zəifliyi, rəqabətqabiliyyətli məhsul istehsalı yarada bilməməsi, daxili bazarın məhdudluğu səbəbindən. Lakin o dövr üçün bu ölkənin mövcud imkanlarına uyğun və Norveç sərmayəsinin dəstəyilə yaratdığı forel balıqlar üçün qarmaq istehsalı müəssəisələri ölkə iqtisadiyatına daha böyük fayda gətirib. 

Yeri gəlmişkən, Türkiyədə dərman sənayesi və biotexnoloji sahə ilə bağlı 2015-2018-ci illər üzrə 2 ayrı strategiya və tədbirlər planı qəbul edilib.  

Dünya dərman istehsalı ilə bağlı maraqlı faktlar

Hazırda dünya dərman bazarının həcmi 1 trilyon dollar təşkil edir. Bazarın 95%-i transmilli şirkətlərin, o cümlədən 65%-i Şimali Amerika (ABŞ və Kanada) və Avropa ölkələrinə məxsus şirkətlərin əlindədi.

Bölgə ölkələrindən Türkiyə bu sahədə öndədir. Bu ölkə yüksək istehsal texnologiyası (biotexnoloji) əsasında istehsal olunan dərmanlar istisna olmaqla istənilən növ dərmanları istehsal etmək potensialına malikdir. Türkiyə dərman istehsalını DST-nın müəyyən etdiyi “Yaxşı istehsaıl təcrübələri”nə uyğun dünya norma və standartlarına uyğunlaşmaq istiqamətində son 35 il ərzində çox böyük yol qət etsə də, yetərli rəqabət gücünə malik deyil.  Hazırda Türkiyədə 15-i xarici olmaqla 77 dərman istehsalı şirkəti fəaliyyət göstərir. 3100 adda dərman istehsal edilir, 31 000 insan çalışır, 900 miıyon dollar ixraca malikdir.Təxminən 1.2 milyard dollarlıq məhsul da daxili bazarda satılır. Yəni yerli istehsalın ümumi dövriyyəsi 2 milyard dollar ətrafındadır.

Cəmi 4.2 milyon əhalisi olan İrlandiyanın ÜDM-nin 11%-i, ixracının 50%-i dərman sənayesi hesabına formalaşır. Dərman ixracınının illik həcmi 30 milyard dollar ətrafındadı. Bu ölkə dərman sənayesinin inkişafını ötən əsrin 70-ci illərində elan etsə də, yalnız 80-90-cı illərdə tibbi və texniki universitetllərin inkişafı sayəsində dünya bazarına çıxa bilmişdi. Hazırda dünyada ən çox satılan 12 dərman növündən 5-i İrlandiyada istehsal edilir.

Rövşən Ağayev



Xəbərin oxunma sayı : 61

loading...

Analiz

Önəmli

Son xəbərlər

27 MAY 2018

22:00 “Həqiqi addımlar atmağın vaxtı çatıb” - Polad Bülbüloğlu

21:47 Bakıda qız üstündə qanlı dava

21:33 Azərbaycanla sərhəddə zabit Akopyanın meyiti tapıldı

21:14 Azərbaycanın ən gülməli oğrusu - Azadlıqda+Video

20:58 İlk dəfə bir şəhərin iki komandası qarşılaşacaq - UEFA Superkubokunda

20:44 Çində 6 minə yaxın məmur cəzalandırıldı

20:30 Fransa XİN rəhbəri: “Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli...“

20:16 Ronaldu “Real”dan getmək istəyir?

19:53 4 ayda Azərbaycanda 130 avtomobil istehsal olunub

19:38 Çində benzinin qiyməti 7-ci dəfə bahalaşdı

19:26 Azərbaycan və Fransa arasında bir sıra sahələr üzrə komissiya yaradılacaq

19:13 Xalq artisti adı alan Murad Dadaşov: “İnanılmaz qürur hissi keçirirəm”

18:55 Türkiyə PKK-ya tarixi zərbə vurdu - Terrorçu təşkilat dağılır

18:42 Arsen Venqer İniestanın baş məşqçisi ola bilər

18:28 Jan-İv Lö Drian: “Fransa ADR-in dövründən Azərbaycanın yanında olub”

18:11 Biləsuvarda 16 yaşlı qızın dəhşətli sonu

17:57 Faiq Ağayev Flora Kərimova haqda: “Ondan uzağam”

17:40 İntihar edən azərbaycanlı tələbə haqda yeni AÇIQLAMA

17:28 Fransa prezidenti Azərbaycana gələcək

17:13 XİN rəhbərləri Bakıda Qarabağı müzakirə edib

16:51 Emin Ağalarov və Murad Dadaşova “Xalq artisti” fəxri adı verilib

16:39 İsrail aviasiyası fələstinlilərin Qəzza zolağındakı mövqelərinə zərbələr endirib

16:20 XİN-dən Paşinyanın oğlunun Qarabağda hərbi qulluq keçməsi xəbərinə münasibət

16:09 Misirdə “YouTube” videoservisi 1 aylıq bloklanıb

15:15 Qurban Məmmədovun siyasi mühacirətə getdiyi təsdiqləndi

15:00 Minlərlə insan baş nazirin istefası tələbi ilə etiraz aksiyası keçirib - Albaniyada

14:48 Fransa-Azərbaycan Komissiyası yaradılacaq

13:55 Azərbaycan və Fransanın xarici işlər naziri arasında təkbətək görüş keçirilir

13:28 Təhsil naziri: “Bu universitet təhsil sistemində katalizator rolunu oynayır“

13:10 Qətər bu ölkələrə qarşı hərəkətə keçdi

12:56 “Edisə nifrət etdim” – Gülşen

12:40 Milli Məclis sədrinin Gürcüstana səfəri başa çatıb

12:28 Fransanın Avropa və xarici işlər naziri İlham Əliyevlə danışıqlarda

11:43 Fransanın xarici işlər naziri Bakıya gəlib - YENİLƏNİB

11:33 Gürcüstan 2021-ci ildə NATO-ya daxil olacaq

11:20 İranda zəlzələ olub- 4,1 bal gücündə

11:10 XİN Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi ilə bağlı bəyanat yaydı

10:56 Azad Rəhimovun qudası Binəqədiyə icra başçısı gətirilə bilər

10:41 Prezident: “Təbii resurslar yox, məhz biliklər əsas hərəkətverici qüvvədir“

10:30 Ermənistan silahlı bölmələri atəşkəsi 86 dəfə pozub

26 MAY 2018

22:00 Qısa ətək geymək qadağan olundu

21:46 Nazir sosial müdafiə sistemində şəffaflığı təmin etməyi tapşırdı

21:13 İlham Əliyev efiopiyalı həmkarını təbrik edib

20:59 Azərbaycan içki ixracını iki dəfə azaltdı

20:35 Makrondan İlham Əliyevə təbrik

20:10 Fransada atışma: ölənlər var

19:55 National Geographic: “Azərbaycan təəccübləndirməyə qadirdir”

19:36 Gürcüstanda müstəqillik günü qeyd olunur

19:19 Yəməndə milli barışıq elan edilir

19:03 Ərdoğan: “Rusiya Türkiyəyə 1 milyard dollar təzminat ödəyəcək”

18:43 Paşinyan kütləvi həbslərə başladı

18:22 “Prezident yeni xidməti məhz buna görə yaratdı”

18:06 “ABŞ bazalarına ilk zərbəni biz endirməyəcəyik”

17:58 İsveçrə millisinin ilkin heyəti açıqlandı

17:39 “Beşiktaş”dan ilk transfer

17:15 1 gündə 21 borclu şəxs tutuldu

17:00 Şirvanda 62 yaşlı qadın itkin düşüb

16:49 Türkiyədə tələbələrin avtobusu yandı: 14 yaralı

16:21 Sosial şəbəkədə qadınları şantaj edən şəxs tutulub

16:08 Qusarda traktor kanala aşdı: 1 ölü

15:47 Finlandiya prezidentindən təbrik

15:24 Zəncirvari qəzada 19 nəfər öldü

15:11 Astarada evdən 25 min oğurlanıb

14:59 83 yaşlı qadın intihara cəhd edib

14:41 Azərbaycanın “İnterpol”a verdiyi Burak Bilgili İstanbulda şirkət açıb

14:28 “Məcburi köçkünlərin 12 faizi yoxsuldur” – Dövlət Komitəsi

14:10 Azərbaycanda müəllimlərin diaqnostik qiymətləndirilməsinə başlanılıb

13:42 Qəzalı obyektlərdə yaşayan köçkünlərlə bağlı rəy – “Dərhal köçürülməli…”

13:30 AXCP rəhbərliyindən daha 3 nəfər həbs olunub

13:15 Ölən “bomj”un arxasınca son model “Audi”də gəliblər – Bakıda qəribə hadisə

12:51 Bakıda gecə klubunun qarşısında kütləvi dava olub

12:39 İmperator II Nikolayın varisi Krım körpüsündən keçəcək

12:27 İsrail parlamentindəki saxta “soyqırım” müzakirələri Bakını da təhdid edir

12:10 Tramp Bakıdan donos yazan diplomata vəzifə verir

11:57 Sabiq MTN polkovnikinin şikayəti əsasında məhkəmə başlayıb

11:40 Neft ucuzlaşıb

11:29 Tramp fikrini dəyişdi: 12 iyunda görüş baş tuta bilər

11:18 Ərdoğan Qarabağ məsələsini Seçki Bəyannəməsinə daxil etdi

11:13 Bakının iki küçəsində hərəkət məhdudlaşdırılacaq

10:51 Yük maşını aşıb – İki nəfər ölüb

10:30 “Ərdoğan təzyiqlərə baxmayaraq güzəştə getməyəcək” - Putin

10:12 Cəbhədə son vəziyyət

10:00 Bu gün Çempionlar Liqasının final matçı keçiriləcək

25 MAY 2018

21:00 ABŞ prezidenti Kim Çen Inı tərfilədi: “İstiqanlı və produktiv...”

20:52 Pakistan Türkiyədən 30 hərbi vertolyot alacaq

20:40 Çin-ABŞ ticarət savaşı bitdi: Asiya nəhəngi qalib gəldi

20:26 ABŞ İranın mülki aviaşirkətlərinə sanksiya tətbiq etdi

20:10 Ermənistan prezidenti Gürcüstana getdi

20:00 Bakı çimərliklərində yoxlamalar başladı

19:44 “Bakı Dairəvi-1” yolunda nəqliyyatın hərəkətində dəyişikliklər edilib

19:20 Akif Çovdarov məhkəmədən bəraət istəyib –“MTN işi”

19:08 Prezident İlham Əliyev gürcüstanlı həmkarını təbrik edib

19:00 Deputata “Xalq yazıçısı” adı verilib

18:50 “Türk şahinləri” yenidən Bakı səmasında qayıdır

18:29 “ASAN xidmət” və “ASAN Kommunal” 1 gün işləməyəcək – Açıqlama

18:10 “Bəşəriyyət hələ qarşılaşmadığı yeni böhranla üzləşə bilər”

17:55 Azərbaycanda doğulmuş erməni Bakıya səfər edib

17:47 Azərbaycanda kiçik və orta biznes evləri yaradılacaq

17:42 Sahil Babayev məşğulluq orqanlarının fəaliyyətini tənqid edib

17:38 “LUKOİL“ Ümid və Babək yataqlarının işlənilməsi ilə bağlı SOCAR-la danışıqlar aparır

17:33 Ukraynadan sərt sözlər: “Putin, cəzalanacaq“

17:27 "Arif Alışanovu öldürmək üçün mənə 600 min manat təklif etdilər"

17:22 Vitse-prezidentlərlə bağlı qanuna dəyişiklik edilir

17:17 ABŞ-Rusiya-Çin üçbucağında Dehlinin yeri

17:13 İran hərbi bazasına yeni raket zərbələri

17:09 “Malayziya təyyarəsini Rusiya vurub” – NATO

17:05 “İran nüvə sazişinin şərtlərinə riayət edir”

16:55 Ukraynada deputat cangüdənin gözü qarşısında güllələnib

16:48 Hande Ataizi keçmiş əri ilə tətilə yollanır

16:44 Tahir Kərimli: Rüstəm İbrahimbəyov bütün titullarından məhrum edilməlidir

16:33 Çin klubundan Fatih Terimə təklif: 10 milyon avro maaş...

16:26 Məşhur şairin qızının şeirləri: Torpaq, cücərt atamı

16:13 Sevda hamilə Oksanadan danışdı: “Ailə qurandan sonra...”

16:09 Azərbaycan Xocalı aeroportunu vura bilərmi? – Hərbi ekspertdən açıqlama

16:05 “Əhalinin 54 faizi kəndlərdə yaşayır, bu çox ciddi məsələdir”

15:50 İstirahət günlərinin hava proqnozu açıqlanıb

15:38 Türkiyədən Azərbaycana böyük jest – 100 illiyin şərəfinə pul

15:26 “Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi dövründə 1,9 milyon iş yeri yaradılıb“

15:18 “F-35-lər verilməsə, cavab tədbirləri görüləcək”

15:14 Bakıda mağazadan 1273 manat oğurlandı



loading...
Azərbaycanlı jurnalistlə erməni lideri bir-birinə bağlayan nədir?

“Cəsarətlidir, ağıllıdır… o, Ermənistanın Saakaşvilisi olacaq…”
“Prezidentin milli birlik mesajı bütün xalqları birləşdirir” - Niyaz Niftiyev

"Azərbaycan ölkə daxilində dinlərarası, millətlərarası münasibətlərin tənzimlənməsində çox böyük uğurlara nail olub və biz son 15 il ərzində bunu dünyaya nümayiş etdirmişik”
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016