İşçiləri Akim Bədəlovun evinin qarşısında etiraz aksiyası keçirəcək “Bu, Gəncədə qruplaşmaların mübarizəsidir“ - Sabiq icra başçısı Goranboyun icra başçısından prezidentə ŞİKAYƏT Eldar Mahmudovun Sumqayıt çetesi - Çingiz Əsədullayevi qoruyur
 

Böhrandan çıxış üçün ilk öncə maliyyə sabitliyi yaratmaq lazımdır

Tarix 21.12.16, 12:36

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

Hər bir iqtisadi böhrandan çıxış yolu ölkədəki iqtisadi aktivliyi artırmaqdan keçir. İqtisadi aktivlik isə ilk növbədə ölkə iqtisadiyyatına kapital axını ilə təmin edilməklə əldə oluna bilər. Bu, hər hansı bir yenilik deyil, dünyanın müxtəlif ölkələrinin dəfələrlə keçdiyi yoldur və bu yolun alternativi olmur.

Ölkə iqtisadiyyatına investisiya axınını mümkün edən ən mühüm şərt isə ölkədə mövcud olan ictimai-siyasi sabitlik və yatırımlar üçün bundan heç də az əhəmiyyət kəsb etməyən maliyyə sabitliyidir. Bu gün Azərbaycanda ictimai-siyasi sabitlik kifayət bir səviyyədədir. Lakin təəssüf ki, bunu ölkədəki maliyyə sabitliyi haqqında demək mümkün deyil. Ölkənin maliyyə sabitliyinin əsas göstəricisi milli valyutanın durumudur. Milli valyuta sabit deyilsə, deməli ölkənin maliyyə vəziyyəti sabit deyil. Bu sabitlik olmayan yerdə isə nəinki xarici investorlar, hətta yerli investorlar da ölkə iqtisadiyyatına yatırım etməkdən ehtiyatlanırlar. Bir sözlə, milli valyutanın qeyri-sabit olduğu dövr, investorlar üçün ən təhlükəli dövr hesab olunur. Bu bizim kəşfimiz deyil, reallıqdır.

Keçən il manatın məzənnəsində baş vermiş iki kəskin devalvasiya, son devalvasiyadan ötən bir il ərzində onun rəsmi məzənnəsinin daha 13,1 faiz ucuzlaşması (qeyri-rəsmi məzənnənin isə 20%-dən çox ucuzlaşması) və hökumətin gələn ildən manatı tam sərbəst buraxmaqla bağlı müəyyən etdiyi kurs, hər bir investoru ciddi düşündürən məsələdir. Milli valyutanın məzənnəsi ətrafındakı bu çətinlikləri yaradan başlıca səbəblər neftin qiymətlərində baş verən kəskin azalmalar oldu. Rəqəmlərin dili ilə desək, 2013-cü ilin 10 ayı ilə müqayisədə cari ilin 10 ayı ərzində xarici ticarət dövriyyəmiz 2 dəfədən, ixracımız 60%-dən çox, qeyri-neft sektorundan ixracımız isə 40%-dən çox azalmışdır. Müqayisə edilən dövrdə ümumi ixracın 60%-dən çox azalmasının bilavasitə neftin qiymətlərinin kəskin şəkildə aşağı düşməsi ilə bağlılığı hər kəsə aydındır. Lakin həmin dövrdə qeyri-neft sektorundan ixracın 40%-dən çox azalmasının səbəblərini izah etmək olmur. Bu vəziyyətin səbəbləri ölkə iqtisadiyyatının durumunu araşdırmağa borclu olan müvafiq qurumların vəzifə borcudur. İxracın kəskin azalması səbəbindən  xarici valyuta axını da kəskin şəkildə azaldı və bu səbəbdən ölkənin maliyyə vəziyyətində gərginliklər yaşanmağa başlandı.
Milli valyutanın qeyri-sabitliyi nə qədər davam edə bilər? Bu vəziyyətdən çıxışın yolları hansı tədbirlərin görülməsindən keçə bilər? Neftin qiymətlərinin qalxmasına nə kimi ümidlər var? Və ümumiyyətlə gələn il dünyanın iqtisadi müstəvisində və maliyyə bazarlarında hansı prosseslər mükündür? Bütün bu suallara dəqiq cavab tapmaq çətindir. Lakin hadisələrin bu günə qədərki inkişafı aşağıdakıları deməyə əsas verir.

İlk öncə onu deyək ki verilən bütün pozitiv proqnozların əksinə olaraq gələn il neftin qiymətlərində artımlar deyil, ciddi azalmalar daha çox gözləniləndir. Ucuz neft siyasəti ABŞ-ın əlində Rusiya iqtisadiyyatını çökdürmək üçün ən təsirli silahdır və yaxın gələcəkdə onun bu silahı  yerə qoyacağı heç gözlənilən deyil. Bəs gələn il dünyanın bir nömrəli valyutası – dollar özünü necə aparacaq? Bu günlərdə Federal Ehtiyat Sisteminin uçot dərəcəsini qaldırmaq qərarı çoxdan gözlənilirdi. Amerika Birləşmiş Ştatlarının bahalı dollar siyasəti dünya maliyyə sisteminə və ABŞ-ın iqtisadiyyatına nə vəd edir? Uçot dərəcəsi qaldırıldıqdan sonra dollar canlanır, baha dollar Amerika aktivlərinin gəlirliliyini daha da artırır və bu səbəbdən ölkəyə xarici kapital axını güclənir. Təbi ki, FES-in bu qərarından sonra dolların başqa valyutalara nisbətən müəyyən qədər bahalaşması baş verdi. Ancaq bu hələ son deyil. Əsas məsələ bundan ibarətdir ki, bu dəfə FES 2017-ci ildə uçot dərəcəsini gələn il üçün əvvəlcədən nəzərdə tutulduğu kimi iki dəfə deyil, üç dəfə qaldırmaq qərarına gəldi. Beləliklə, gələn il baza faiz dərəcəsinin orta hesabla 1,375 faizə qədər yüksələcəyi mümkündür. Bu isə olduqca ciddi bir məsələdir. Belə olduğu halda dünya maliyyə sistemində hansı proseslər baş verəcək, bahalı dollar neftin qiymətlərini hansı səviyyəyə qədər enməsinə gətirib çıxaracaq və digər ölkələrin valyutaları, xüsusilə də inkişaf etməkdə olan ölkələrin valyutaları özlərini necə aparacaqlar? Bütün bu suallara indidən dolğun cavab vermək mümkün deyil. FES-in bu qərarı təbii ki, Azərbaycan manatının da məzənnəsinə müəyyən təsir göstərdi və gələn il uçot dərəcəsində baş verəcək artımlar bütün valyutalar kimi manata da öz təsirini göstərəcək.

Bəs yaranmış vəziyyətdən çıxış yolları nədir? Bu sual indi hər kəsi düşündürür. Hökumət son bir ildən artıq dövrdə ölkə iqtisadiyyatının qeyri-neft sektorunun sürətli inkişafını təmin edə biləcək kifayət qədər qərarlar qəbul edib, ölkə iqtisadiyyatının yaxın, orta və uzaq perspektivdə inkişafını hədəfləyən yol xəritəsi işlənib hazırlanıb. Bu çox müsbət bir haldır. Lakin unutmaq olmaz ki, bu proqramların hər birinin reallaşdırılması həm daxili və həm də xarici investisiyaların normal axınının təmin ediləcəyi halda mümkündür. Ölkədə maliyyə sabitliyi olmadığı bir halda isə bütün səviyyədən olan investorlar tərəddüd edəcəklər. Bəs bu sabitliyi yaratmağın hansı yolları var? Yaranmış vəziyyətdən çıxışın başlıca yolları hansı addımlardan ibarət ola bilər? İlk öncə milli valyuta - manat tam sərbəst buraxılmalı və bundan dərhal sonra aşağıdakı tədbirlərin görülməsi vacibdir:

-manatın tam sərbəst buraxılmasına qədər əhalinin banklardan xarici valyutada götürdüyü kreditlərdən aztəminatlı ailələrə aid olan 2000 ABŞ dollarına qədər hissəsi bağışlanılmalı, yerdə qalan hissəsi isə güzəştli məzənnə ilə manata çevrilməlidir. Bu addım təbii ki, xarici kredit təşkilatları qarşısında öhdəliyi olan bankların vəziyyətini ağırlaşdıracaq. Lakin bundan qorxmaq lazım deyil. Bundan sonra ölkədə daha 20 bankın bağlanması və onların aktivlərinin satılması yolu ilə xarici borcların ödənilməsi mümkündür;

-xarici valyutada olan əmanətlərin manatla olan əmanətlərə çevrilməsinin və əhalinin manata olan inamının tam bərpa olunmasını təmin etmək məqsədilə manatla olan əmanətlərə görə ilik faiz ödənişini 20%-ə qaldırmaq və manatla olan əmanətləri 10 il müddətinə 100 % sığortalamaq lazımdır. Banklar onsuz da kreditləri 25-30 və bundan daha çox faizlə verirlər. Ona görə də əmanətlərə görə faiz ödənişini çəkinmədən 20%-ə qədər artırmaq olar;

valyuta bazarına tam nəzarəti təmin etmək məqsədilə bankların valyuta birjasından aldıqları valyutanın hərəkətinə xüsusi nəzarət sistemi qurulmalıdır. Eyni zamanda valyuta bazarına edilən qeyri-rəsmi basqıların qarşısının alınması üçün ən sərt tədbirlər nəzərdə tutulmalıdır;

-bütün səviyyələrdən olan dövlət xərclərində real qənaət rejimləri tətbiq edilməlidir. Bu gün dövlət büdcəsindən ölkənin müdafiəsi və beynəlxalq müqavilələrlə bağlı xərclər, əmək haqqı və ona bərabər tutulan xərclər istisna olunmaqla bütün digər xərclərin maliyyələşməsi dayandırılmalıdır;

-dövlət müəssisələrində xərclərə tam qənaət rejimi tətbiq edilməli, onların istehsal etdikləri məhsulların və göstərdikləri xidmətlərin maya dəyəri müstəqil şəkildə təftiş edilməlidir. Heç şübhəsiz burada ciddi ehtiyatlar mövcuddur;

-Beynəlxalq Bank başda olmaqla, nəzarət zərfi dövlətə məxsus olan bütün banklar dərhal özəlləşdirilməlidir. Beynəlxalq Bankdakı son olaylar bir daha göstərdi ki, bu məsələdə ləngimək nə deməkdir;

-əhaliyə xidmət göstərən elektrik enerjisi, su, qaz, rabitə xidməti müəssisələri ən qısa zaman kəsiyində elə bir şəkildə özəlləşdirilməlidir ki, ölkədə bu xidmətləri göstərən çoxsaylı özəl müəssisələr yaradılsın və bununla da sağlam rəqabət mühiti formalaşsın. Təkcə taksi xidməti sahəsindəki sadələşmələrin bu xidmətin həm keyfiyyətində və həm də qiymətlərində nə kimi müsbət dəyişikliklərə gətirib çıxardığını hər kəs təsdiq edə bilər. Digər tərəfdən bu sahələrin özəlləşməsi indiki maliyyə çətinlikləri şəraitində dövlət büdcəsinə də kifayət qədər vəsaitlərin daxil olmasını təmin edər;

-sahibkarların normal fəaliyyətini təmin etmək məqsədilə bütün səviyyələrdən olan məmur müdaxiləsinin ardan qaldırılması və bu sahədə məmur-sahibkar münasibətlərin ASAN xidmət sistemi vasitəsilə idarə olunmasına keçidi təmin etmək lazımdır. Bu xidmətlərin tam olaraq ASAN xidmət mərkəzlərinə ötürülməsi, digər tərəfdən büdcə xərclərinə kifayət qədər qənaət etmək demək olacaqdır.
Bu tədbirlərin görülməsi ilk öncə maliyyə sabitliyinin yaranmasını təmin edə bilər, sabitlik yarandığı halda isə iqtisadi aktivliyin yüksəlişi mütləq baş verəcəkdir. 

Fikrət Yusifov
İqtisad elmləri doktoru,
professor



Xəbərin oxunma sayı : 406

loading...

Analiz

Önəmli

Son xəbərlər

21 FEVRAL 2017

11:58 Prezident oğluna hamının qarşısında nəsihət verdi - VİDEO

11:43 Banklar manatla əmanət qəbulunu dayandırdı - SƏBƏB

11:30 Vasif Talıbovdan yeni rəis təyinatı

11:19 “Bütün borclarımızı bir həftəyə ödəyə bilərik...” - İlham Əliyev

10:24 Çinlilər indi də “İvanka“ya girişir - satışda bu markadan saxta mallar ola bilər

10:18 “Biz özümüzü bu mövqedə rahat hiss edirik” – İlham Əliyev

10:10 Nazirin sevgilisinin şok görüntüləri yayıldı - VİDEO/FOTO

10:05 Bakıda 219 binanın söküntüsünə başlanıldı - VİDEO

9:47 Prezident bu şəxsləri təltif etdi - SİYAHI

9:30 “Dəmirbank”dan oğurlanan 3 milyon terrorçuların əlinə keçib? - Şok ehtimal

20 FEVRAL 2017

21:53 Prezident Azərbaycana gələn turistlərlə bağlı sərəncam verdi

21:41 Bakıda şok: Xəstəxanada xəstənin qollarını çarpayıya bağladılar - VİDEO

21:30 Hitlerin sevdiyi alman aktrisa sovet kəşfiyyatçısı çıxdı - Şok faktlar

19:06 Həyat yoldaşını yatağında başqasıyla tutdu: 20 gün sonra... - VİDEO//FOTO

19:00 Müdafiə naziri generallara prezidentlə danışmağı qadağan etdi

18:52 Fatih Terim millimizin üzvünə göz dikib

18:45 Amerikadan Fətullah Gülənlə bağlı gözlənilməz AÇIQLAMA

18:04 Qadın oğurladığı paltarları görün harasında gizlətdi - VİDEO

17:56 “DQR“dəki müşahidəçilər Azərbaycanın “qara siyahı”sına salınacaq

17:53 İşçiləri Akim Bədəlovun evinin qarşısında etiraz aksiyası keçirəcək

17:44 Dolların sabaha olan məzənnəsi açıqlanıb

17:37 Azərbaycan Ordusunu döyüşə hazırlayan general “İran qılıncı” ilə üz-üzə - FOTO/VİDEO

17:30 YAP Sabirabad rayon təşkilatı Konfransa hazırlaşır - FOTO

17:20 Türk şirkətlərinin xarici səhmlərə yatırımlarının 18%-i “Şahdəniz“in payına düşür

16:38 İrina Şeyk və Mert: “Bir türk və rus sevgisi“

16:34 “İslam NATO”sunda kvartet: Misir, Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı, Pakistan

16:24 İranda xalq ayağa qalxdı - Ordu ilə əhali arasında toqquşma

16:18 Telefon rabitəsinə görə də öncədən ödəniş sistemi tətbiq olunacaq

16:13 Azərbaycan həbsxanasındakı gey: "Mənə kişilərin içində çox çətindir"

16:09 «ABŞ Rusiya ilə münasibətlər üçün yeni əsas axtaracaq» - Maykl Pens

16:09 Polislər modelə xəbərdarlıq etdi - VİDEO

16:00 Mərkəzi Bank manat ala bilmədi – Hərrac

15:58 Andropovun Heydər Əliyevlə bağlı planı illər sonra ORTAYA ÇIXDI

14:53 Azərbaycanlı əfsanəvi müəllimin arvadının xəyanət görüntüləri - VİDEO

14:44 Gözəl olduğu üçün işdən qovuldu - FOTOLAR

14:21 Naxçıvan yolunda ağır qəza: 6 ölü, 20 yaralı

14:03 “Kurtlar Vadisi Pusu“ başlayır: yeni kanalda və yeni gündə

13:47 Sarkisyanın yeni müharibə çağırışına rəsmi Bakıdan CAVAB

13:32 Ramil Usubovdan yeni rəis təyinatı

13:16 Ziya Məmmədov YAP-dan çıxarılacaq? - YAP-dan açıqlama

13:00 Leyla Əliyeva çağırış etdi

11:19 Banklar dolları bahalaşdırdı - QİYMƏTLƏR

9:17 Mahmudovla Hüseynovun milyonluq villa qalmaqalı

9:03 Rusiya və ABŞ generalları niyə Bakıda görüşdü? - Prezident şərh etdi

19 FEVRAL 2017

18:23 Azərbaycan generalları Qəbələdə

18:11 Azərbaycanda baş redaktor dünyasını dəyişdi

18:00 Bakı Novruz bayramını necə qeyd edəcək?

17:51 Ziya Məmmədovun “qohumlar imperiyası”na son: Qudasına da “yol” göründü

14:01 “Çudo Peçka“ tamamilə çökdü - FOTO

13:28 Prezident bu nazirləri nazirləri işdən çıxaracaq - Deputat anons verdi

13:05 17 yaşlı azərbaycanlı Rusiyanı heyran etdi - VİDEO

12:55 “Qarabağ münaqişəsinin həllinə dair irəliləyiş yoxdur” - Zannier

12:42 Türkiyədə 100 ilin ən böyük əməliyyatı - Minə yaxın insan saxlanıldı

12:30 İşlə təmin olunmamış qaçqın və məcburi köçkünlərlə bağlı YENİ QƏRAR

18 FEVRAL 2017

21:12 16 yaşlı müsəlman qız istedadı ilə görənləri heyran edir - VİDEO

20:55 Ona “bar qızısan” deyən oğlanı kor etdi... - Bakıdakı gecə klubunda

20:35 Azәrbaycanlı futbolçu ermәninin klubuna keçdi

20:21 93 dərəcə şaxta: burda insanlar necə yaşayır...

20:00 Azərbaycanda çörək ucuzlaşdı

14:50 Ziya Məmmədovdan yeni açıqlama: Ölkədən gedir?

14:17 Canlı yayımda şok: qadın sinəsini açıb… - VİDEO

14:13 “Bu, Gəncədə qruplaşmaların mübarizəsidir“ - Sabiq icra başçısı

14:06 Şahin Zəkizadənin xanımından ürəkağrıdan paylaşım - VİDEO

14:00 Azərbaycanda kreditlər ucuzlaşdı - Faizlər düşdü

13:22 Erotik film sevgililər arasında rekord qırdı - VİDEO/FOTO

13:13 Əfvdən sonra böyük amnistiya? - AÇIQLAMALAR

13:01 Prezident baş nazirlə görüşdü - FOTO

12:12 Generalların Bakı görüşünün gizlinlıəri

11:43 Tamara Həmidova ilə Bakı merini daha nə birləşdirir?

11:39 Prezident arvadından absurd açıqlama: “Ölsə də, seçiləcək”

11:30 Azərbaycan dilində mənasız sözlərin siyahısı: Arıq-cırıq, arvadoğlu...

11:23 Fikrət Yusifov: Neft hasil edən ölkələrin milli valyutalarını nə gözləyir?

11:14 Bu tələbələr təhsil haqqından azad edildilər

10:39 Prezidentdən Ermənistana mesaj: “Heç vaxt...“

10:12 Rüşvət alan direktorun görüntüləri yayıldı - VİDEO

9:37 Leyla Əliyeva Münhen Təhlükəsizlik Konfransında - FOTO

9:33 Azərbaycanlı alimdən qorxunc proqnoz: Güclü zəlzələ ola bilər - VİDEO

9:25 Türkiyədəki növbəti terrer: ölənlər və yaralananlar var - VİDEO

17 FEVRAL 2017

19:51 DƏHŞƏT: 40 kişi eyni anda 18 yaşlı Lamiyəni zorladı - VİDEO/FOTO

18:57 Bakı sakinlərdən Xocalı biabırçılığı: “Məşqə gecikirəm...“ - VİDEO

18:46 Qarabağda sabah başlayacaq QORXUNC SSENARİ

18:35 “Qaz mənbəyi qismində Azərbaycanın rolu artacaq“ - İlham Əliyev

18:07 Azərbaycanlı gəlin namizədin yataq fotosu yayıldı

17:55 Əli İnsanovun adı əfv siyahısına salındı

17:48 Ötən ay əsas kapitala 954,2 milyon manat vəsait yönəldilib

17:40 Rövnəq Abdullayev yüz milyonları riskə atır

17:33 Azərbaycanda ötən il 17 adam oğurluğu faktı qeydə alınıb

17:27 Azərbaycanda qızı zorla yatağından qaçırdılar - VİDEO

17:12 Prezident İlham Əliyev İsrailin müdafiə naziri ilə görüşüb

17:05 Dolların qiyməti yenə dəyişmədi

16:55 Ohanyan: “Bəli, müdafiə naziri olanda məni kabinetimdə döyüblər...”

16:38 Ötən il Azərbaycanda məişət zorakılığı nəticəsində 51 nəfər ölüb

16:33 Hərbçilər qar uçqunu altında qaldı: 7 nəfər həlak oldu

16:24 Bu gün Əfv Komissiyasında 100 müraciətə baxılıb

16:18 Rusiya Duması Türkiyə ilə vacib sazişi ratifikasiya etdi

16:12 Baş pediatr uşaqlar arasında balansın pozulmasına görə kişiləri günahlandırıb

16:05 Bakıda “uçan boşqab” kameraya düşdü - VİDEO

15:55 “Putin boş danışan adam deyil…”

15:50 Azərbaycanlı məhbusdan şok etiraflar - VİDEO

15:38 Bakıda təcili yardım briqadaları küçələrdən 61 “bomj” yığdı və...

15:32 Federal Təhqiqatlar Bürosuna yalan danışmaq?

15:24 İlham Əliyev Münhendə Xorvatiya prezidenti ilə görüşdü - FOTO

15:18 Şahin Zəkizadədən qan donduran şeir - VİDEO

15:05 Hövsan sakini spirtli içkidən zəhərlənərək ölüb

14:58 Azərbaycanı hədələdikdən sonra öldürülən terrorçu kimdir? - ŞOK DETALLAR

14:38 Azərbaycanla Türkiyə ticarəti milli valyutalarla aparacaq

14:32 “NATO Rusiyanı savaşın içinə çəkməyə çalışır” - Putin

14:24 Azərbaycan daha çox nə idxal edir? - Araşdırma

14:18 Əsir və girovluqdan azad edilmiş 351 nəfər hərbçi, 1086 nəfər mülki şəxsdir

14:12 Rusiya Qarabağla bağlı ermənilərə sərt MESAJ

14:05 “Deputatlar əsas verməsə, jurnalistlər onları tənqid etməz” –Parlamentdə müzakirə

13:55 “Dağlıq Qarabağı müstəqil dövlət kimi tanımırıq”

13:50 Bu qızın hərəkətləri 61 yaşlı din xadimini bihuş etdi - VİDEO

13:47 Saleh Məmmədovun sonu yaxşı görünməyən (Azər)YOLu

13:24 Bakıda polis maşını yolda qaldı

13:17 Azərbaycanlı nazir oğlunun keçmiş sevgilisi bahalı maşın aldı - FOTO

12:55 Tramp-Netanyahu görüşü: Fələstin dövləti ideyasına son qoyuldu – Təhlil

12:44 “Bu gün Azərbaycanda mətbuat tam müstəqildir, azad fəaliyyət göstərir”

12:38 “Bu amansız əməllərdən hiddətlənirik“

12:33 Lerikdə qar uçqunu: Kəndlərlə əlaqə kəsildi



loading...
Dünyanı əlil arabası ilə idarə edən demokrat - FOTOLAR

Vədinə xilaf çıxan siyasətçi, yeriyə bilməyən “don juan”
Qızının üşüməməsi üçün 2 milyon dolları yandıran narkobaron… - İlginc faktlar

Onun pulu hər il 10 faiz azalırdı. Çünki pullarını siçovullar yeyirdi. Haqqında danışacağımız adam yaşadığı dövrün ən məşhur və ən zəngin insanlarından olub. Söhbət 1970-ci illlərdə narkotik ticarətinə başlayan bir çox insanın tanıdığı narkobaron Pablo Eskobardan gedir.
Azərbaycanda baş redaktor dünyasını dəyişdi

“Kirpi” jurnalının baş redaktoru, tanınmış jurnslist Polad Qasımov dunyasını dəyişib.
“Dövlət mətbuatı yüksək dəyərləndirir”


"Azərbaycan mətbuatı yarandığı gündən indiyə kimi şərəfli bir yol keçib və bugünkü inkişaf səviyyəsinə çatıb"
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016