Yeganə icra başçısıdır ki... Göyçay Rayon Təhsil Şöbəsinin müdiri direktorlardan “xərac“ toplayır - İttiham Akif Çovdarovun oğluna sosial şəbəkədə hücum başlandı - FOTO Bakı Sosial-Pedaqoji Kollecindən şikayət: Şöbə müdiri tələbələrdən pul yığıb?
 

Böhrandan çıxış üçün ilk öncə maliyyə sabitliyi yaratmaq lazımdır

Tarix 21.12.16, 12:36

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

Hər bir iqtisadi böhrandan çıxış yolu ölkədəki iqtisadi aktivliyi artırmaqdan keçir. İqtisadi aktivlik isə ilk növbədə ölkə iqtisadiyyatına kapital axını ilə təmin edilməklə əldə oluna bilər. Bu, hər hansı bir yenilik deyil, dünyanın müxtəlif ölkələrinin dəfələrlə keçdiyi yoldur və bu yolun alternativi olmur.

Ölkə iqtisadiyyatına investisiya axınını mümkün edən ən mühüm şərt isə ölkədə mövcud olan ictimai-siyasi sabitlik və yatırımlar üçün bundan heç də az əhəmiyyət kəsb etməyən maliyyə sabitliyidir. Bu gün Azərbaycanda ictimai-siyasi sabitlik kifayət bir səviyyədədir. Lakin təəssüf ki, bunu ölkədəki maliyyə sabitliyi haqqında demək mümkün deyil. Ölkənin maliyyə sabitliyinin əsas göstəricisi milli valyutanın durumudur. Milli valyuta sabit deyilsə, deməli ölkənin maliyyə vəziyyəti sabit deyil. Bu sabitlik olmayan yerdə isə nəinki xarici investorlar, hətta yerli investorlar da ölkə iqtisadiyyatına yatırım etməkdən ehtiyatlanırlar. Bir sözlə, milli valyutanın qeyri-sabit olduğu dövr, investorlar üçün ən təhlükəli dövr hesab olunur. Bu bizim kəşfimiz deyil, reallıqdır.

Keçən il manatın məzənnəsində baş vermiş iki kəskin devalvasiya, son devalvasiyadan ötən bir il ərzində onun rəsmi məzənnəsinin daha 13,1 faiz ucuzlaşması (qeyri-rəsmi məzənnənin isə 20%-dən çox ucuzlaşması) və hökumətin gələn ildən manatı tam sərbəst buraxmaqla bağlı müəyyən etdiyi kurs, hər bir investoru ciddi düşündürən məsələdir. Milli valyutanın məzənnəsi ətrafındakı bu çətinlikləri yaradan başlıca səbəblər neftin qiymətlərində baş verən kəskin azalmalar oldu. Rəqəmlərin dili ilə desək, 2013-cü ilin 10 ayı ilə müqayisədə cari ilin 10 ayı ərzində xarici ticarət dövriyyəmiz 2 dəfədən, ixracımız 60%-dən çox, qeyri-neft sektorundan ixracımız isə 40%-dən çox azalmışdır. Müqayisə edilən dövrdə ümumi ixracın 60%-dən çox azalmasının bilavasitə neftin qiymətlərinin kəskin şəkildə aşağı düşməsi ilə bağlılığı hər kəsə aydındır. Lakin həmin dövrdə qeyri-neft sektorundan ixracın 40%-dən çox azalmasının səbəblərini izah etmək olmur. Bu vəziyyətin səbəbləri ölkə iqtisadiyyatının durumunu araşdırmağa borclu olan müvafiq qurumların vəzifə borcudur. İxracın kəskin azalması səbəbindən  xarici valyuta axını da kəskin şəkildə azaldı və bu səbəbdən ölkənin maliyyə vəziyyətində gərginliklər yaşanmağa başlandı.
Milli valyutanın qeyri-sabitliyi nə qədər davam edə bilər? Bu vəziyyətdən çıxışın yolları hansı tədbirlərin görülməsindən keçə bilər? Neftin qiymətlərinin qalxmasına nə kimi ümidlər var? Və ümumiyyətlə gələn il dünyanın iqtisadi müstəvisində və maliyyə bazarlarında hansı prosseslər mükündür? Bütün bu suallara dəqiq cavab tapmaq çətindir. Lakin hadisələrin bu günə qədərki inkişafı aşağıdakıları deməyə əsas verir.

İlk öncə onu deyək ki verilən bütün pozitiv proqnozların əksinə olaraq gələn il neftin qiymətlərində artımlar deyil, ciddi azalmalar daha çox gözləniləndir. Ucuz neft siyasəti ABŞ-ın əlində Rusiya iqtisadiyyatını çökdürmək üçün ən təsirli silahdır və yaxın gələcəkdə onun bu silahı  yerə qoyacağı heç gözlənilən deyil. Bəs gələn il dünyanın bir nömrəli valyutası – dollar özünü necə aparacaq? Bu günlərdə Federal Ehtiyat Sisteminin uçot dərəcəsini qaldırmaq qərarı çoxdan gözlənilirdi. Amerika Birləşmiş Ştatlarının bahalı dollar siyasəti dünya maliyyə sisteminə və ABŞ-ın iqtisadiyyatına nə vəd edir? Uçot dərəcəsi qaldırıldıqdan sonra dollar canlanır, baha dollar Amerika aktivlərinin gəlirliliyini daha da artırır və bu səbəbdən ölkəyə xarici kapital axını güclənir. Təbi ki, FES-in bu qərarından sonra dolların başqa valyutalara nisbətən müəyyən qədər bahalaşması baş verdi. Ancaq bu hələ son deyil. Əsas məsələ bundan ibarətdir ki, bu dəfə FES 2017-ci ildə uçot dərəcəsini gələn il üçün əvvəlcədən nəzərdə tutulduğu kimi iki dəfə deyil, üç dəfə qaldırmaq qərarına gəldi. Beləliklə, gələn il baza faiz dərəcəsinin orta hesabla 1,375 faizə qədər yüksələcəyi mümkündür. Bu isə olduqca ciddi bir məsələdir. Belə olduğu halda dünya maliyyə sistemində hansı proseslər baş verəcək, bahalı dollar neftin qiymətlərini hansı səviyyəyə qədər enməsinə gətirib çıxaracaq və digər ölkələrin valyutaları, xüsusilə də inkişaf etməkdə olan ölkələrin valyutaları özlərini necə aparacaqlar? Bütün bu suallara indidən dolğun cavab vermək mümkün deyil. FES-in bu qərarı təbii ki, Azərbaycan manatının da məzənnəsinə müəyyən təsir göstərdi və gələn il uçot dərəcəsində baş verəcək artımlar bütün valyutalar kimi manata da öz təsirini göstərəcək.

Bəs yaranmış vəziyyətdən çıxış yolları nədir? Bu sual indi hər kəsi düşündürür. Hökumət son bir ildən artıq dövrdə ölkə iqtisadiyyatının qeyri-neft sektorunun sürətli inkişafını təmin edə biləcək kifayət qədər qərarlar qəbul edib, ölkə iqtisadiyyatının yaxın, orta və uzaq perspektivdə inkişafını hədəfləyən yol xəritəsi işlənib hazırlanıb. Bu çox müsbət bir haldır. Lakin unutmaq olmaz ki, bu proqramların hər birinin reallaşdırılması həm daxili və həm də xarici investisiyaların normal axınının təmin ediləcəyi halda mümkündür. Ölkədə maliyyə sabitliyi olmadığı bir halda isə bütün səviyyədən olan investorlar tərəddüd edəcəklər. Bəs bu sabitliyi yaratmağın hansı yolları var? Yaranmış vəziyyətdən çıxışın başlıca yolları hansı addımlardan ibarət ola bilər? İlk öncə milli valyuta - manat tam sərbəst buraxılmalı və bundan dərhal sonra aşağıdakı tədbirlərin görülməsi vacibdir:

-manatın tam sərbəst buraxılmasına qədər əhalinin banklardan xarici valyutada götürdüyü kreditlərdən aztəminatlı ailələrə aid olan 2000 ABŞ dollarına qədər hissəsi bağışlanılmalı, yerdə qalan hissəsi isə güzəştli məzənnə ilə manata çevrilməlidir. Bu addım təbii ki, xarici kredit təşkilatları qarşısında öhdəliyi olan bankların vəziyyətini ağırlaşdıracaq. Lakin bundan qorxmaq lazım deyil. Bundan sonra ölkədə daha 20 bankın bağlanması və onların aktivlərinin satılması yolu ilə xarici borcların ödənilməsi mümkündür;

-xarici valyutada olan əmanətlərin manatla olan əmanətlərə çevrilməsinin və əhalinin manata olan inamının tam bərpa olunmasını təmin etmək məqsədilə manatla olan əmanətlərə görə ilik faiz ödənişini 20%-ə qaldırmaq və manatla olan əmanətləri 10 il müddətinə 100 % sığortalamaq lazımdır. Banklar onsuz da kreditləri 25-30 və bundan daha çox faizlə verirlər. Ona görə də əmanətlərə görə faiz ödənişini çəkinmədən 20%-ə qədər artırmaq olar;

valyuta bazarına tam nəzarəti təmin etmək məqsədilə bankların valyuta birjasından aldıqları valyutanın hərəkətinə xüsusi nəzarət sistemi qurulmalıdır. Eyni zamanda valyuta bazarına edilən qeyri-rəsmi basqıların qarşısının alınması üçün ən sərt tədbirlər nəzərdə tutulmalıdır;

-bütün səviyyələrdən olan dövlət xərclərində real qənaət rejimləri tətbiq edilməlidir. Bu gün dövlət büdcəsindən ölkənin müdafiəsi və beynəlxalq müqavilələrlə bağlı xərclər, əmək haqqı və ona bərabər tutulan xərclər istisna olunmaqla bütün digər xərclərin maliyyələşməsi dayandırılmalıdır;

-dövlət müəssisələrində xərclərə tam qənaət rejimi tətbiq edilməli, onların istehsal etdikləri məhsulların və göstərdikləri xidmətlərin maya dəyəri müstəqil şəkildə təftiş edilməlidir. Heç şübhəsiz burada ciddi ehtiyatlar mövcuddur;

-Beynəlxalq Bank başda olmaqla, nəzarət zərfi dövlətə məxsus olan bütün banklar dərhal özəlləşdirilməlidir. Beynəlxalq Bankdakı son olaylar bir daha göstərdi ki, bu məsələdə ləngimək nə deməkdir;

-əhaliyə xidmət göstərən elektrik enerjisi, su, qaz, rabitə xidməti müəssisələri ən qısa zaman kəsiyində elə bir şəkildə özəlləşdirilməlidir ki, ölkədə bu xidmətləri göstərən çoxsaylı özəl müəssisələr yaradılsın və bununla da sağlam rəqabət mühiti formalaşsın. Təkcə taksi xidməti sahəsindəki sadələşmələrin bu xidmətin həm keyfiyyətində və həm də qiymətlərində nə kimi müsbət dəyişikliklərə gətirib çıxardığını hər kəs təsdiq edə bilər. Digər tərəfdən bu sahələrin özəlləşməsi indiki maliyyə çətinlikləri şəraitində dövlət büdcəsinə də kifayət qədər vəsaitlərin daxil olmasını təmin edər;

-sahibkarların normal fəaliyyətini təmin etmək məqsədilə bütün səviyyələrdən olan məmur müdaxiləsinin ardan qaldırılması və bu sahədə məmur-sahibkar münasibətlərin ASAN xidmət sistemi vasitəsilə idarə olunmasına keçidi təmin etmək lazımdır. Bu xidmətlərin tam olaraq ASAN xidmət mərkəzlərinə ötürülməsi, digər tərəfdən büdcə xərclərinə kifayət qədər qənaət etmək demək olacaqdır.
Bu tədbirlərin görülməsi ilk öncə maliyyə sabitliyinin yaranmasını təmin edə bilər, sabitlik yarandığı halda isə iqtisadi aktivliyin yüksəlişi mütləq baş verəcəkdir. 

Fikrət Yusifov
İqtisad elmləri doktoru,
professor



Xəbərin oxunma sayı : 406

loading...

Analiz

Önəmli

Son xəbərlər

22 YANVAR 2017

14:34 Arvadının gözü önündə xəyanət edən bakılı - FOTO-VİDEO

14:30 Yeganə icra başçısıdır ki...

14:15 Rəqsanənin qızı gecə klubunda mahnı oxudu, rəqs etdi - VİDEO

14:10 “Heç kim Qarabağın taleyini həll etmək hüququna malik deyil“ - Sarkisyan

12:39 Evlənən dostuna kömək etmək istədi, öz başına oyun açdı - VİDEO

12:17 Tramp gəldi, dollar ucuzlaşdı, neft bahalaşdı

12:14 Cəbhədə hər iki ayağını itirən Sərxanın toyu oldu - FOTO/VİDEO

21 YANVAR 2017

15:31 Bu video sosial şəbəkəni alt-üst etdi - VİDEO

13:56 Pensiyalar artırıldı - SƏRƏNCAM

13:36 Minimum əməkhaqqı artırıldı - SƏRƏNCAM

13:29 Yaponların ixtira etdiyi virtual arvad - VİDEO

12:46 Tramp erməniyə vəzifə verdi - FOTO

12:40 Cahangir Əsgərov qəzəbə tuş gəldi...

10:54 Prezident və birinci xanımdan ehtiraslı rəqs - FOTO/VİDEO

10:50 Azərbaycanlı aparıcının səhhəti pisləşdi - FOTO

10:47 Lapşinin anası İlham Əliyevdən oğlunun əfv edilməsini istədi

10:41 “Trabzonspor“ Ramil Şeydayevə klub tapdı

10:11 Azərbaycanda siqaretlər yenidən bahalaşdı - QİYMƏT

10:06 Ərəb toyu izlənmə rekordları qırır - VİDEO

10:01 ANS-in keçmiş aparıcısı ölkəni tərk edir

0:21 DTX daha bir “reket”i saxladı

20 YANVAR 2017

22:53 Donald Tramp and içib, dünyanı silkələyəcək çıxış etdi - MƏTN, FOTOLAR

22:15 Azərbaycanın ən imkanlı biznes-ledisindən 20 yanvar FOTOSESSİYASI-VİDEO

22:11 Qızlar bu üstündə saçyolduya çıxdı - DƏHŞƏTLİ GÖRÜNTÜLƏR

20:42 Toy günü polis gəlini yerdə sürüdü - VİDEO

20:21 Bakı sakinlərinin 20 Yanvar biabırçılığı: “Xaçmaz işğal edilib“ - VİDEO

20:13 Sabirabadda 20 Yanvar faciəsinin 27-ci ildönümü anılıb - FOTOLAR

20:04 “7 yaşlı övladımı döyənlərdən heç kim cəzalandırılmayıb“ - Azərbaycanlı general

19:45 Azərbaycanlı milyarder Trampı belə təbrik etdi

19:22 Göyçay Rayon Təhsil Şöbəsinin müdiri direktorlardan “xərac“ toplayır - İttiham

19:00 Akif Çovdarovun oğluna sosial şəbəkədə hücum başlandı - FOTO

15:16 Aleksandr Lapşin Azərbaycana təhvil verilir

14:41 Bakıda gənc qız son anda ölümdən xilas oldu - VİDEO

13:39 Parlamentdə qadın deputatlar arasında saç-saça dava - VİDEO

13:18 “Qorbaçov istintaqdan yayınıb“

13:15 20 Yanvar faciəsindən iki gün öncə nə baş vermişdi? - ŞOK DETALLAR

13:09 Prezident Şəhidlər Xiyabanını ziyarət edib - FOTOLAR

19 YANVAR 2017

21:20 Millət vəkili özünü kürsüyə qandalladı - FOTO/VİDEO

20:22 MTN-nin qadın generalı Namiq Abbasovdan şiddətli töhmət alıbmış - SƏBƏB

19:12 Ramil Usubov: “Mümkün təxribat hallarının qarşısının alınması üçün zəruri tədbirlər həyata keçirilib“

18:58 Vüsal Kərimli hökumətin gözündən düşüb - Bakı nəqliyyatında dəyişiklik anonsu

18:34 Sarkisyan Azərbaycanda özünə krallıq qurur

17:21 Sumqayıt Şəhidlər Xiyabanını necə quruldu? - MÜSAHİBƏ

17:17 Bakı Sosial-Pedaqoji Kollecindən şikayət: Şöbə müdiri tələbələrdən pul yığıb?

16:49 İlham Əliyev: “Rusiyadan ən müasir silahlar alacağıq“

16:00 “Dindar qız“ın bu rəqsi aranı qarışdırdı - VİDEO

15:57 Ramil Usubov onu işdən çıxartdı

15:42 Nuridə Allahyarovaya yeni vəzifə verildi

15:30 FES rəhbəri danışdı: Dollar dünya bazarını “silkələdi“

14:36 Hacıbala Abutalıbovdan jurnalistlərə şok iş təklifi - VİDEO

14:00 Reina terrorundan heç yerdə görmədiyiniz dəhşətli görüntülər - VİDEO

13:50 Sosial şəbəkələrin fəaliyyətinə nəzarət olunacaq

12:33 “Neft hasilatını əlavə olaraq azalda bilərik“ - İlham Əliyev

12:12 “Reina“ terrorçusu azərbaycanlılarla eyni düşərgədə - ŞOK MƏLUMATLAR

12:00 Supermarketlər bizi necə tələyə salırlarlar? - DİQQƏT

11:45 Xanım jurnalistin oğlunu bıçaqladılar - Azərbaycanda

10:00 Leyla Əliyeva Davosda - FOTO

9:50 42 milyardı var, 20 ildir eyni maşını sürür - FOTO

9:39 “Reina“ terrorçusunun yanında tutulan 3 qadınla bağlı İYRƏNC HƏQİQƏT

9:30 28 yaşlı qızın xərçənglə bağlı ixtirası dünyanı ŞOKA SALDI

18 YANVAR 2017

21:43 Qalmaqallı boks səhnəsi “Recep İvedik 5“ filmindən çıxarıldı

21:35 Prezident Davosda həmkarı və Vahid Ələkbərovla görüşüb - FOTO

19:39 Sosial evlər neçəyə olacaq? - Direktor danışdı

19:25 Dəhşətli proqnoz reallaşır: Bakı su altında qalacaq - VİDEO

18:20 Metroda qadın görün kişinin başına nə oyun açdı - VİDEO

18:11 Dağlıq Qarabağda erməni əsgəri məhv edildi

18:00 Dollar rəsmi məzənnəsi yenə rekord vurdu

17:45 Azərbaycanlı holdiq rəhbərinin qızı təyyarə sürdü - FOTO/VİDEO

16:59 “Dövlət universitetlərinin də bir çoxu bağlanacaq“ - ŞOK AÇIQLAMA

16:16 “ANS-i açacaqlar“ - Mais Məmmədov

16:11 Azərbaycanda sürüşmə: yol dağıldı, 400 evə ziyan dəydi - VİDEO

14:22 Kamil Zeynallı polis şöbəsinə çağırıldı

14:19 Qafqaz Universiteti qəyanat yaydı

13:28 Dünya çempionumuz toyda belə rəqs etdi - VİDEO

12:34 Kommunal idarəsinin ölü canları və xaraba qalan Neftçala - Video

11:52 10 ilin icra başçısı Hacıqabulda nə qədər vəsait mənimsəyib?

11:46 Tanınmış milyarder nəvəsinin toyuna 8 milyon manat xərclədi - VİDEO

11:39 MTN generallarının əmək haqları açıqlandı - 1,8 milyon manat

11:07 Eldar Mahmudovla yaxın olan idarə rəisi çıxılmaz durumda

10:47 Kəndlərimiz snayperlərlə atəşə tutuldu

10:15 “Qara bazar”da dollar neçəyədir?

9:42 Azərbaycanda daha bir universitet ləğv olunduğunu elan etdi

9:30 Çin əsgərlərinin təlimi dünyanı heyrətə saldı - VİDEO

17 YANVAR 2017

23:09 L.Ter-Petrosyanın “göz yaşları“na inanmaq olarmı?...

22:52 Kəndçi qızı, həkim, yoxsa... - Birinci xanım kimdir?

22:46 Milyarderlərin pul üçün verdiyi qurbanlar

21:15 Dünya çemipionunun intim görüntüləri ailə həyatına problem yaratdı - VİDEO

20:53 İlham Əliyev xanım həmkarı ilə görüşdü - FOTOLAR

20:45 Prezidentin bir sözü dolları ucuzlaşdırdı

19:46 Elmar Məmmədyarovdan sərt sözlər - MÜSAHİBƏ

19:28 Erməni toyunda gəlin Azərbaycan mahnısına oynadı - VİDEO

18:33 Validə Abbasova məşhur milyonçu ilə belə əyləndi - VİDEO/FOTO

18:05 Banklara borcu olanlarla bağlı - YENİ QADAĞA

17:51 Bu gün və sabah geomaqnit qasırğası olacaq - XƏBƏRDARLIQ

17:42 Novruzda neçə gün tətil olacaq?

17:30 Mədət Quliyev görüş keçirdi

17:15 İcra başçılarının Milli Məclisdə vəzifə tutan övladları - SİYAHI

17:02 Azərbaycanda ən çox nə zəhərləyir?

9:58 Neftçalada YAP-a qəbul olunmaq üçün də rüşvət istəyirlər

16 YANVAR 2017

22:37 İlham Əliyev Davosda görüşlər keçirib - FOTO

21:31 Məktəbdə biabırçılıq: müəllim şagirdi döydü - VİDEO

20:04 Emin Ağalarov əkizləri və Əminə ilə gəzintidə - VİDEO

19:26 Prezidentin tənqid etdiyi “Azəraqrartikinti”də talan - Oliqarx-deputatın əməlləri

18:47 “Hz.Aişəyə haram sayılmır, mənə haram oldu?“ - Aparıcı hövsələdən çıxdı

16:58 Zaur Hüseynov “Prezidentlərin danışan şəkillər lövhəsi”ni niyə sökdürüb? - Fotolar

14:37 Kardiologiya İnstitutunun adamı infarkt edən rüşvət qiymətləri

15 YANVAR 2017

14:25 Bütün kəndin kişiləri əqli qüsurlu qadına təcavüz etdi - ŞOK HADİSƏ

13:26 Azərbaycanlı qızın videosu rekord qırır

13:22 Şəhid Fikrət Bəşirov harda dəfn olunacaq?

12:27 Kamran Ağayev Portuqaliyada dala saldı - FOTO/VİDEO

11:58 Azərbaycanlılar “O səs Türkiyə”dən belə ayrıldı - VİDEO

11:30 Cəbhədən acı xəbər gəldi: Şəhidimiz var

11:00 Göyərtəsində 110 miqrantın olduğu gəmi batdı

14 YANVAR 2017

16:02 Ramil Usubov 2 rəisi işdən çıxartdı

14:43 İlham Əliyev Davosda yeni prezidentlə görüşəcək

13:35 Azərbaycanda silah alverçilərinə qarşı əməliyyat: həbs olunanlar var

12:43 Bakıda vəzifəli şəxs özünü niyə asdı? - TƏFƏRRÜAT

11:37 Supermarketdə təcavüz ŞOKU - Sahibkar qadın işçisini zorladı

11:03 Nokia 8-in ilk görüntüsü sızdırılıb - VİDEO

10:30 Azərbaycanda yol terroru: 6 ölü, 19 yaralı



loading...
Arvadının gözü önündə xəyanət edən bakılı - FOTO-VİDEO
Həftənin yalnız bir gününü həyat yoldaşına həsr edən Landau sevişmək üçün uzağa getmirdi, qadınları evinə gətirirdi.
42 milyardı var, 20 ildir eyni maşını sürür - FOTO

Dünyanın məşhur milyarderləri arasında özünə məxsus xüsusiyyətləri olanlardan biri də İKEA şirkətinin qurucusu Ingvar Kampraddır.
Azərbaycanlı aparıcının səhhəti pisləşdi - FOTO

ATV-nin məşhur aparcısı, ANS-in keçmiş əməkdaşı Aytən Səfərovanın səhhəti pisləşib. Bu haqda aparıcı özü məlumat verib:
MTN-nin qadın generalı Namiq Abbasovdan şiddətli töhmət alıbmış - SƏBƏB
MTN işi üzrə barəsində cinayət işi açılan və ev dustaqlığı qətimkan tədbiri seçilən general Natavan Mirvətova ilə bağlı maraqlı detal ortaya çıxıb.
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016