Quba Təhsil Şöbəsi hər müəllimdən 100 manat rüşvət tələb edir - İDDİA Beyləqan sakinindən prezidentə müraciət: “Çərkəz Şirinov məni ölümlə hədələyir” Güləşçilərə verməyə pul tapmayan vitse-prezidentin oğlunun lüks həyatı (FOTOLAR) Masallıda Heydər Əliyev Fonduna böhtan atan “sahibkar” kimin adamıdır?
 

Böhrandan çıxış üçün ilk öncə maliyyə sabitliyi yaratmaq lazımdır

Tarix 21.12.16, 12:36

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

Hər bir iqtisadi böhrandan çıxış yolu ölkədəki iqtisadi aktivliyi artırmaqdan keçir. İqtisadi aktivlik isə ilk növbədə ölkə iqtisadiyyatına kapital axını ilə təmin edilməklə əldə oluna bilər. Bu, hər hansı bir yenilik deyil, dünyanın müxtəlif ölkələrinin dəfələrlə keçdiyi yoldur və bu yolun alternativi olmur.

Ölkə iqtisadiyyatına investisiya axınını mümkün edən ən mühüm şərt isə ölkədə mövcud olan ictimai-siyasi sabitlik və yatırımlar üçün bundan heç də az əhəmiyyət kəsb etməyən maliyyə sabitliyidir. Bu gün Azərbaycanda ictimai-siyasi sabitlik kifayət bir səviyyədədir. Lakin təəssüf ki, bunu ölkədəki maliyyə sabitliyi haqqında demək mümkün deyil. Ölkənin maliyyə sabitliyinin əsas göstəricisi milli valyutanın durumudur. Milli valyuta sabit deyilsə, deməli ölkənin maliyyə vəziyyəti sabit deyil. Bu sabitlik olmayan yerdə isə nəinki xarici investorlar, hətta yerli investorlar da ölkə iqtisadiyyatına yatırım etməkdən ehtiyatlanırlar. Bir sözlə, milli valyutanın qeyri-sabit olduğu dövr, investorlar üçün ən təhlükəli dövr hesab olunur. Bu bizim kəşfimiz deyil, reallıqdır.

Keçən il manatın məzənnəsində baş vermiş iki kəskin devalvasiya, son devalvasiyadan ötən bir il ərzində onun rəsmi məzənnəsinin daha 13,1 faiz ucuzlaşması (qeyri-rəsmi məzənnənin isə 20%-dən çox ucuzlaşması) və hökumətin gələn ildən manatı tam sərbəst buraxmaqla bağlı müəyyən etdiyi kurs, hər bir investoru ciddi düşündürən məsələdir. Milli valyutanın məzənnəsi ətrafındakı bu çətinlikləri yaradan başlıca səbəblər neftin qiymətlərində baş verən kəskin azalmalar oldu. Rəqəmlərin dili ilə desək, 2013-cü ilin 10 ayı ilə müqayisədə cari ilin 10 ayı ərzində xarici ticarət dövriyyəmiz 2 dəfədən, ixracımız 60%-dən çox, qeyri-neft sektorundan ixracımız isə 40%-dən çox azalmışdır. Müqayisə edilən dövrdə ümumi ixracın 60%-dən çox azalmasının bilavasitə neftin qiymətlərinin kəskin şəkildə aşağı düşməsi ilə bağlılığı hər kəsə aydındır. Lakin həmin dövrdə qeyri-neft sektorundan ixracın 40%-dən çox azalmasının səbəblərini izah etmək olmur. Bu vəziyyətin səbəbləri ölkə iqtisadiyyatının durumunu araşdırmağa borclu olan müvafiq qurumların vəzifə borcudur. İxracın kəskin azalması səbəbindən  xarici valyuta axını da kəskin şəkildə azaldı və bu səbəbdən ölkənin maliyyə vəziyyətində gərginliklər yaşanmağa başlandı.
Milli valyutanın qeyri-sabitliyi nə qədər davam edə bilər? Bu vəziyyətdən çıxışın yolları hansı tədbirlərin görülməsindən keçə bilər? Neftin qiymətlərinin qalxmasına nə kimi ümidlər var? Və ümumiyyətlə gələn il dünyanın iqtisadi müstəvisində və maliyyə bazarlarında hansı prosseslər mükündür? Bütün bu suallara dəqiq cavab tapmaq çətindir. Lakin hadisələrin bu günə qədərki inkişafı aşağıdakıları deməyə əsas verir.

İlk öncə onu deyək ki verilən bütün pozitiv proqnozların əksinə olaraq gələn il neftin qiymətlərində artımlar deyil, ciddi azalmalar daha çox gözləniləndir. Ucuz neft siyasəti ABŞ-ın əlində Rusiya iqtisadiyyatını çökdürmək üçün ən təsirli silahdır və yaxın gələcəkdə onun bu silahı  yerə qoyacağı heç gözlənilən deyil. Bəs gələn il dünyanın bir nömrəli valyutası – dollar özünü necə aparacaq? Bu günlərdə Federal Ehtiyat Sisteminin uçot dərəcəsini qaldırmaq qərarı çoxdan gözlənilirdi. Amerika Birləşmiş Ştatlarının bahalı dollar siyasəti dünya maliyyə sisteminə və ABŞ-ın iqtisadiyyatına nə vəd edir? Uçot dərəcəsi qaldırıldıqdan sonra dollar canlanır, baha dollar Amerika aktivlərinin gəlirliliyini daha da artırır və bu səbəbdən ölkəyə xarici kapital axını güclənir. Təbi ki, FES-in bu qərarından sonra dolların başqa valyutalara nisbətən müəyyən qədər bahalaşması baş verdi. Ancaq bu hələ son deyil. Əsas məsələ bundan ibarətdir ki, bu dəfə FES 2017-ci ildə uçot dərəcəsini gələn il üçün əvvəlcədən nəzərdə tutulduğu kimi iki dəfə deyil, üç dəfə qaldırmaq qərarına gəldi. Beləliklə, gələn il baza faiz dərəcəsinin orta hesabla 1,375 faizə qədər yüksələcəyi mümkündür. Bu isə olduqca ciddi bir məsələdir. Belə olduğu halda dünya maliyyə sistemində hansı proseslər baş verəcək, bahalı dollar neftin qiymətlərini hansı səviyyəyə qədər enməsinə gətirib çıxaracaq və digər ölkələrin valyutaları, xüsusilə də inkişaf etməkdə olan ölkələrin valyutaları özlərini necə aparacaqlar? Bütün bu suallara indidən dolğun cavab vermək mümkün deyil. FES-in bu qərarı təbii ki, Azərbaycan manatının da məzənnəsinə müəyyən təsir göstərdi və gələn il uçot dərəcəsində baş verəcək artımlar bütün valyutalar kimi manata da öz təsirini göstərəcək.

Bəs yaranmış vəziyyətdən çıxış yolları nədir? Bu sual indi hər kəsi düşündürür. Hökumət son bir ildən artıq dövrdə ölkə iqtisadiyyatının qeyri-neft sektorunun sürətli inkişafını təmin edə biləcək kifayət qədər qərarlar qəbul edib, ölkə iqtisadiyyatının yaxın, orta və uzaq perspektivdə inkişafını hədəfləyən yol xəritəsi işlənib hazırlanıb. Bu çox müsbət bir haldır. Lakin unutmaq olmaz ki, bu proqramların hər birinin reallaşdırılması həm daxili və həm də xarici investisiyaların normal axınının təmin ediləcəyi halda mümkündür. Ölkədə maliyyə sabitliyi olmadığı bir halda isə bütün səviyyədən olan investorlar tərəddüd edəcəklər. Bəs bu sabitliyi yaratmağın hansı yolları var? Yaranmış vəziyyətdən çıxışın başlıca yolları hansı addımlardan ibarət ola bilər? İlk öncə milli valyuta - manat tam sərbəst buraxılmalı və bundan dərhal sonra aşağıdakı tədbirlərin görülməsi vacibdir:

-manatın tam sərbəst buraxılmasına qədər əhalinin banklardan xarici valyutada götürdüyü kreditlərdən aztəminatlı ailələrə aid olan 2000 ABŞ dollarına qədər hissəsi bağışlanılmalı, yerdə qalan hissəsi isə güzəştli məzənnə ilə manata çevrilməlidir. Bu addım təbii ki, xarici kredit təşkilatları qarşısında öhdəliyi olan bankların vəziyyətini ağırlaşdıracaq. Lakin bundan qorxmaq lazım deyil. Bundan sonra ölkədə daha 20 bankın bağlanması və onların aktivlərinin satılması yolu ilə xarici borcların ödənilməsi mümkündür;

-xarici valyutada olan əmanətlərin manatla olan əmanətlərə çevrilməsinin və əhalinin manata olan inamının tam bərpa olunmasını təmin etmək məqsədilə manatla olan əmanətlərə görə ilik faiz ödənişini 20%-ə qaldırmaq və manatla olan əmanətləri 10 il müddətinə 100 % sığortalamaq lazımdır. Banklar onsuz da kreditləri 25-30 və bundan daha çox faizlə verirlər. Ona görə də əmanətlərə görə faiz ödənişini çəkinmədən 20%-ə qədər artırmaq olar;

valyuta bazarına tam nəzarəti təmin etmək məqsədilə bankların valyuta birjasından aldıqları valyutanın hərəkətinə xüsusi nəzarət sistemi qurulmalıdır. Eyni zamanda valyuta bazarına edilən qeyri-rəsmi basqıların qarşısının alınması üçün ən sərt tədbirlər nəzərdə tutulmalıdır;

-bütün səviyyələrdən olan dövlət xərclərində real qənaət rejimləri tətbiq edilməlidir. Bu gün dövlət büdcəsindən ölkənin müdafiəsi və beynəlxalq müqavilələrlə bağlı xərclər, əmək haqqı və ona bərabər tutulan xərclər istisna olunmaqla bütün digər xərclərin maliyyələşməsi dayandırılmalıdır;

-dövlət müəssisələrində xərclərə tam qənaət rejimi tətbiq edilməli, onların istehsal etdikləri məhsulların və göstərdikləri xidmətlərin maya dəyəri müstəqil şəkildə təftiş edilməlidir. Heç şübhəsiz burada ciddi ehtiyatlar mövcuddur;

-Beynəlxalq Bank başda olmaqla, nəzarət zərfi dövlətə məxsus olan bütün banklar dərhal özəlləşdirilməlidir. Beynəlxalq Bankdakı son olaylar bir daha göstərdi ki, bu məsələdə ləngimək nə deməkdir;

-əhaliyə xidmət göstərən elektrik enerjisi, su, qaz, rabitə xidməti müəssisələri ən qısa zaman kəsiyində elə bir şəkildə özəlləşdirilməlidir ki, ölkədə bu xidmətləri göstərən çoxsaylı özəl müəssisələr yaradılsın və bununla da sağlam rəqabət mühiti formalaşsın. Təkcə taksi xidməti sahəsindəki sadələşmələrin bu xidmətin həm keyfiyyətində və həm də qiymətlərində nə kimi müsbət dəyişikliklərə gətirib çıxardığını hər kəs təsdiq edə bilər. Digər tərəfdən bu sahələrin özəlləşməsi indiki maliyyə çətinlikləri şəraitində dövlət büdcəsinə də kifayət qədər vəsaitlərin daxil olmasını təmin edər;

-sahibkarların normal fəaliyyətini təmin etmək məqsədilə bütün səviyyələrdən olan məmur müdaxiləsinin ardan qaldırılması və bu sahədə məmur-sahibkar münasibətlərin ASAN xidmət sistemi vasitəsilə idarə olunmasına keçidi təmin etmək lazımdır. Bu xidmətlərin tam olaraq ASAN xidmət mərkəzlərinə ötürülməsi, digər tərəfdən büdcə xərclərinə kifayət qədər qənaət etmək demək olacaqdır.
Bu tədbirlərin görülməsi ilk öncə maliyyə sabitliyinin yaranmasını təmin edə bilər, sabitlik yarandığı halda isə iqtisadi aktivliyin yüksəlişi mütləq baş verəcəkdir. 

Fikrət Yusifov
İqtisad elmləri doktoru,
professor



Xəbərin oxunma sayı : 406

loading...

Analiz

Önəmli

Son xəbərlər

17 AVQUST 2017

11:33 “Son illər Azərbaycandan silahlı birləşmələrə qoşulma halı qeydə alınmayıb“

11:25 “İraqın parçalanması region üçün təhlükəli olacaq“

11:20 Qəfil ölüm, sonsuzluq… – Enerji içkilərinin dəhşətli fəsadları

11:12 Bakıda həbsxanada məhkumlar arasında dava baş verib

11:05 Deniz Seki ərə getmək üçün şərtini açıqladı

10:55 Sabun köpüyü kimi şişmiş “ekspert“lər bizim adımızdan istifadə edir

10:40 Koalisiya qüvvələri Rakkanı bombaladı

10:34 Dollar bu gün neçəyədir?

10:30 Trump Məsləhətçilər Şurasını ləğv etdi

10:17 Baş nazir Talassemiya Mərkəzi haqda qərar verdi

10:12 Bakıda 32 yaşlı kişi özünü asaraq intihar edib

16 AVQUST 2017

17:55 Bakıda 14 yaşlı qız itkin düşüb

17:40 UEFA “Qarabağ”ın qazanacağı vəsaiti açıqlayıb

17:33 Məktəbli qızı zorlayanlardan biri məmur oğlu imiş

17:24 Dolların sabaha olan məzənnəsi

17:18 Evlər bahalaşa bilər – deputatdan açıqlama

17:12 Prezident İlham Əliyev 4 milyon manat ayırdı - 3 qəsəbəyə görə

16:50 Ermənistanın baş naziri Kəlbəcərə gəldi: Ermənilər Kəlbəcər suyunun istehsalına başlayırlar

16:33 Prokuror Akif Çovdarova iş istədi- 15 il

16:20 Bulvarda intihar – Qadın özünü dənizə atdı

16:05 “Yeddi min tələbə üçün böyük yataqxana kompleksi inşa olunacaq“

15:50 Londonda hava limanı yaxınlığında partlayış olub

15:40 Şəmkirdə kütləvi dava baş verdi: 2 nəfər bıçaqlandı

15:33 Ermənilər Kəlbəcərdə nəhəng zavodun tikintisinə başladı

15:20 İnsan alveri edən 33 azərbaycanlı qadın

15:12 35 yaşlı azərbaycanlı beynəlxalq axtarışa verildi- Səbəb

14:40 Akif Çovdarov və digərlərinin məhkəməsində prokuror çıxış edir

14:25 Azərbaycanın Mi-17 vertolyotları və gəmiləri İsrail raketləri ilə zərbə endirir

14:20 Daha bir xarici şirkət Azərbaycanı tərk edir

13:50 Ərdoğan İrana gedir

13:40 “İran Suriyada uzaqmənzilli raket istehsalı zavodu tikib“

13:33 Türkiyə Almaniyaya nota göndərdi

13:25 “Əmək haqqı və digər ödənişlər üzrə nağd pul məxarici 75,3% azalıb”

13:20 “Şou-biznesdə nə qədər xanımla sevgili olmusan?“

13:12 “Astan Şahverdiyevə yenə qulaqburması veriləcək”

12:50 Problem Putin deyil, Rusiyadır! – “Rusiya heç zaman demokratik ölkə olmayacaq”

12:45 “Turan”ı bağlaya bilərlər” - Mehman Əliyev danışdı

12:40 Gədəbəydə 14 yaşlı oğlan qətlə yetirilib

12:25 Hava yağışlı olacaq – Proqnoz

12:20 “Turan”ın ofisində axtarış başladı

12:05 Fransa prezidenti Ərdoğana zəng etdi - “Jurnalisti sərbəst buraxın“

11:50 “İstəmədim, kimsə mənə görə...“ - Elgiz Əkbər

11:45 Naxçıvan Avtomobil Zavodunun maşınları satılmır – İstehsal 72% azalıb

11:30 50 illik münaqişə başa çatdı

11:20 Boş qalan plan yerlərinin sayı açıqlandı

11:12 “Fransa şirkətləri Azərbaycan iqtisadiyyatına dəstək göstərməyə hazırdır”

11:05 Azərbaycanda ÜDM istehsalı azalıb- Statistika

10:50 Tubaya zərbə: UNİCEF-dən çıxarılır

10:44 “Ümid edirik ki, Azərbaycan və Ermənistan prezidentləri tezliklə birbaşa danışıqları bərpa edəcəklər”

10:35 “Akkord SDİ Şirkətlər qrupu” ləğv olundu

10:30 Rusiyanın Xəzər donanması həyəcan siqnalı ilə qaldırılıb

10:24 Ağdaşda bələdiyyə sədrinin oğlu qətlə yetirilib

10:17 Azərbaycanda yarım ildə 29 mindən çox insan ölüb

10:12 Zakir Həsənov Azərbaycan tankları ilə Rusiya çöllərini necə fəth etdi...

15 AVQUST 2017

18:16 Prezident sərəncam imzaladı

17:55 Ermənistanda 18 yaşlı əsgər intihar edib

17:45 Dövlət idarələri elektrik enerjisi və qaz istehlakını artırıb

17:40 Naxçıvanın keçmiş daxili işlər nazirinin həbsi barədə xəbər təsdiqini tapmır

17:33 Amerikalı aktrisa Kıvanç Tatlıtuğla filmə çəkilmək istəmədi

17:12 Bu gündən bankların məcburi ehtiyatlarının saxlanma qaydası dəyişir

17:05 Deputat zorlanan məktəbli ilə bağlı müraciət etdi

16:55 İsrail Fələstin İslam Hərəkatının liderini həbs etdi

16:40 Gürcüstanda yeni siyasi təşkilat yarandı

16:33 Azərbaycan Rusiyaya ət və süd məhsulları satacaq

16:25 DİM magistraturalara boş qalan yerlərə müsabiqənin nəticələrini –Açıqladı

16:20 “Müdafiə xərclərinin ixtisarı nəzərdə tutulub” – Putin

16:20 Dovğanın içində kokain: Bakıda oğul atasına sovqat gətirdi

16:05 Venesuela, yoxsa Şimal Koreya? - Təhlil

15:45 “Telekanallarda ədəbi dil normaları bütün səviyyələr üzrə pozulur“

15:20 İran nüvə sazişindən çıxacağı ilə hədələyib

15:12 “Ramil Quliyev barədə 6 il əvvəl dediklərimi təkzib etmirəm“

14:40 Bill Qeytsin nəhəng xeyriyyəsi - 4,6 milyard dollar

14:35 Azərbaycanda doğulan uşaqların 53%-i oğlandır

14:25 “Mən tələsmirəm...” - Səməd Vurğunun şedevri

14:20 Trampın qərarı Çini ciddi şəkildə qayğılandırıb

14:13 Bukmeker kontoru: “Qarabağ” qalib gələcək

14:05 “Onun düşmən əsgəri olmasını niyə yaddan çıxarırırq?” –Deputat

13:25 “6 ayda 7 mindən çox ailə dağılıb“

13:20 Azərbaycanda qızıl hasilatı 3 dəfədən çox artıb

13:13 “660-dan yuxarı bal toplayan 2 nəfər ali məktəbə qəbul olunmayıb”

13:05 Metrodan istifadə etmiş sərnişinlərin sayı 6,1% artıb

12:50 Bugünkü valyuta hərracının nəticəsi açıqlanıb

12:40 Bəzi yerlərdə şimşək çaxacaq, arabir yağış yağacaq

12:33 Sumqayıt sakini mikroavtobusu Dərbənddə aşırdı, 4 yaralı var

12:20 Avtomobil benzini istehsalı 7,2% artıb, dizel yanacağı 17% azalıb

12:12 Bu il əhali kreditlər üzrə faizlərin ödənilməsinə 527 mln. manat yönəldib

12:05 Azərbaycan əhalisinin sayı açıqlanıb

11:50 Dünya çempionatına yollanan güləş üzrə Azərbaycan yığmasının heyəti açıqlandı

11:33 Azərbaycan Gürcüstana 558 milyon dollar investisiya yatırıb

11:25 Bakıda 17 yaşlı oğlan intihar etdi

11:20 ARB-dən gedən Zümrüd hansı kanalda çalışacaq?

11:12 Bakıda kafedə kütləvi dava – Ölən və xəsarət alanlar var

11:05 Qız uşağını sevməyən ölkələr – siyahı sizi şoka salacaq

10:50 “ABŞ dövlət borcunun artması dolları bahalaşdıracaq” – Analitik

10:44 İsmayıllı-Qəbələ yolunda baş verən yol qəzasında 4 nəfər ağır xəsarət alıb

10:30 Tələbələrin köçürülməsinin vaxtı uzadılıb

10:23 Dövlət Sərhəd Xidməti Xəzərdə genişmiqyaslı təlim keçirib

10:17 Kim Çen In ordunu hər an zərbə endirməyə hazır olmağa çağırıb

10:12 Ermənilər atəşkəsi 128 dəfə pozub

10:05 ABŞ-dan Bakıya ilginc siqnal – “Özünü Rusiyadan qoru!..”

14 AVQUST 2017

18:15 Pezident mədəniyyət sahəsinin inkişafına 7 milyon manat ayırdı

16:55 “Azərbaycanın Türkiyəsi var, Ermənistanın bu cür müttəfiqi yoxdur”

16:45 Azərbaycanın onlarla rayonunda internet olmayacaq

16:35 Azərbaycanlılar Saakaşvilinin Gürcüstana qayıtmasını istəyir

16:30 Saakaşvili planlarını açıqlayır

16:22 “Ölkəm heç bir hərbi bloka daxil olmayacaq”

16:16 “Şimali Koreya ilə nüvə savaşına girəcəyimiz nöqtədə deyilik“

16:05 Ermənistan Qarabağda itki verdi

15:45 Lukaşenko narahatdır

15:30 Azərbaycanda növbəti əfv fərmanının imzalanması gözlənilir

15:25 “Ölkəni hər il 28 min nəfər tərk etsə, Serj Sərkisyan daha 106 il hökm sürə bilər”

15:18 Payız fəslinin Azərbaycana gəlmə vaxtı açıqlanıb

15:12 Almaniyanın keçmiş kansleri “Rosneft”in idarə heyətinə seçilə bilər

14:55 Almaniya məhkəmələri miqrantların şikayətləri ilə dolub-daşır

14:40 “Bu, Rusiyanın Azərbaycana hərbi intervensiyasına gətirib çıxara bilər...”

14:25 Bakıda taksi qaçırıldı

14:20 Şimali Koreya Rusiya və Çindəki səfirlərini geri çağırıb

13:44 Ayrılığa 6 ay dözə bildilər - fotolar

13:40 “Qızımı ermənilərdən xilas edin”

13:30 Bakıda böyük qarət – 75 min manat, 11 min dollar, 200 min manatlıq qızıl oğurlandı



loading...
Çingiz xanın məzarı niyə tapılmır? (ARAŞDIRMA)

Çingiz xanın qəbrinin izi qalmasın deyə min at torpağın üzərində var-gəl edib
Ədəbiyyat müəlliməsinin şair Həsən Hüseynlə bitməyən sevgi hekayəsi

Kapitalizimin sevgini belə reklama çevirdiyi dövrdə bütün hisslər reklam xarakteri daşıyır. Sosial şəbəkələrdə həsrətdən tutmuş qovuşmağa qədər hər şey reklama çevrilib.
AzTV-nin aparıcısı canlı efirdə çətin vəziyyətə düşdü (VİDEO)

Azərbaycan Televiziyasının canlı efirində aparıcı çətin anlar yaşayıb.
Tanınmış azərbaycanlı jurnalistin karyerası bitdi

Tanınmış jurnalist Kənan Quluzadə jurnalistikadakı fəaliyyətinə son qoyduğunu açıqlayıb.
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016