Kürdəmirin icra başçısı fəhlələrin pulunu niyə vermir? Neftçalanın Qoltuq kəndində nə baş verir: otlaq sahələri niyə şumlanır? (FOTOLAR) “Salyan postu”nda sürücülər üçün yenilik - FOTO/VİDEO Bakı sakini: “Ekspertiza rəyinə baxmayaraq, məhkəmə iddiamı təmin etmədi“
 

İranın Suriyada üç çətin seçimi - Təhlil

Tarix 18.06.18, 18:00

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6


Rusiya diplomatik təşəbbüsünü gerçəyə çevirə biləcəyini isbatlanalıdır


Bilal Y. Saab

“The American Interest”

“Ərəb baharı”ndan İŞİD-in doğuşuna və dörd vətəndaş müharibəsindən Körfəz böhranınadək müasir tarixində Yaxın Şərq heç vaxt bu qədər çarəsiz olmayıb. ABŞ diplomatiyasının felən yoxluğu dövründə bölgənin geniş miqyaslı müharibədən yayına bilməsi möcüzədən başqa bir şey deyil.

Amma bu bəxt zolağı uzun müddət davam edə bilməz. İŞİD keçən il məğlubiyyətə uğradıqda, Suriyadakı vətəndaş müharibəsi regional dövlətlər üçün döyüş meydanına çevrildi, dövlətlərarası müharibə riski artdı. Cənubi Suriya – bu riskin qaldığı yerdir. Artıq rəqiblər – İsrail və İran ölkənin bu hissəsində bir-birinə çox yaxın fəaliyyət göstərir və asanlıqla alışa biləcək hərbi böhrana doğru gedirlər.

İsrail İranı şimal-şərq küncündən və nəticədə bütün Suriyadan uzaqlaşdırmaq istəyir. Digər tərəfdən, İran Əsəd rejimini xilas etmək, Suriyada və bölgədəki strateji maraqlarını bir araya gətirmək üçün çoxlu qan və vəsait sərf edərək, məkandan ayrılmaqda əsla maraqlı görünmür.

Tehranı əməkdaşlığa məcbur etmək üçün İsrail hərbi vasitələrə əl atır, İran və “Hizbullah”ın hədəflərini dəfələrlə bombalayıb. Lakin İran Suriyada yaralarını yalamayıb, 1973-cü ildəki Yom Kippur müharibəsindəki kimi, Colan Təpələrindəki İsrail mövqelərinə zərbə endirib.

Suriyada ən güclü oyunçu olan Rusiya idarədən çıxan şeylərin qarşısını almaq üçün diplomatik həmləyə başlayıb: İsrail Əsəd ordusuna cənubda maneə törətməyib, əvəzində İranın bölgədən qüvvələrini çıxarmasını istəyib. Moskva hətta özü istisna edilməklə, İran, “Hizbullah”, Türkiyə və Birləşmiş Ştatlar da daxil olmaqla, bütün xarici qüvvələrin Suriyadan çıxarılmasını təklif edib.

Rusiyanın təşəbbüsündə fayda var, çünki Suriya münaqişəsinin ən partlayıcı dinamikasını – İranla İsrail arasında qarşıdurmanı müvəqqəti olaraq sakitləşdirə bilər. Ancaq bir əsas tərkib hissəsi yoxdur: İranın ipə-sapa yatması.

Məlum deyil, Moskva İsraillə anlaşma əldə etməzdən əvvəl Tehranla məsləhətləşibmi?.. Ancaq hətta bunu ehtimal etsək belə, Tehranın cavabının müsbət olduğunu düşünmək çətindir.

İsrail bilir ki, Rusiya, hərbi birlikləri və vəkilləri bütün Suriyaya yayılmış İrana öz meylini sırıya bilməz. Rusiya hətta İsrailin işğal etdiyi Colan Təpələrindəki atəşkəs xəttinin 60-70 kilometr şərqinə nəzarət etmək üçün İranı öz qüvvələri geri çəkməyə razı sala bilsə belə, İsrail hələ də Rusiyanın bu rejimi tətbiq edə biləcəyinə şübhə ilə yanaşır.

İrana gəlincə, Rusiyanın vasitəçiliyi önəmlidir, amma Tehranın qərarı özü üçün daha əhəmiyyətlidir.

İranın üç əsas variantı, hər birinin öz üstünlükləri və narahatları var: birincisi, Rusiyanın təklifi görməməzliyə vurulur və status-kvo saxlanılır; ikincisi, Suriyanın cənubundakı bütün qüvvələrini geri çəkir, amma başqa yerlərdə varlığını artırır; üçüncüsü, Suriyadakı hərbi infrastrukturunu söküb, İraqda olduğu kimi, suriyalı vəkillər vasitəsilə işləyərək, Livan “Hizbullah”ının modelini / surətini yaradır.

İlk variant İranı hər hansı bir öhdəlikdən azad edir, amma bu, Rusiyadan uzaqlaşmaq və İsraillə böyük toqquşma riski doğurur. Bu, prezident Donald Trampın rəhbərliyi ilə İranı cəzalandırmaq üçün bəhanə axtaran Vaşinqtonun hərbi iştirakı ilə nəticələnə bilər. Belə bir şəraitdə Tehranın Suriyadakı qüvvələrinə qarşı İsrail təcavüzünə məruz qalar, o hələ də müharibədən yayınmağa cəhd edə və “Hizbullah” və “Həmas”ın Livanda və Qəzzada hərbi gərginliyi azaldacağına ümid edə bilər.

Ancaq çəkindirmə uğursuz ola bilər, əlbəttə, əgər İsrail tempi, əhatə dairəsini və hücumlarının ölümcüllüyünü artırsa, onda İİKK rəhbərliyi Suriyadakı bütün varlıqlarını itirəcək.

İkinci seçim İsrailin qəzəbinə sədd ola bilər, amma İranın danışıq əlini zəiflədər və problemi İsrailin perspektivindən həlledilməz duruma gətirər. Onsuz da İsrail Suriyada istənilən İran hərbi quruluşuna dözməyəcəyini söyləyib. Bu da İranın Suriyadakı əməliyyatları və vəkilləri mövcud olduqca hücumların dayanmayacağı mənası verir.

Bütün məqsədlərinə çatana qədər məmnun olmayacaq bir düşmən qarşısında geri çəkilmənin faydası yoxdur. İsrailin məqsədi maksimalistdir və müzakirə oluna bilməz. Bu halda Tehran yerində möhkəm duracaq və İsraili, bir növ, kompromisə məcbur edəcək.

Üçüncü seçim İsrailin bütün tələblərini yerinə yetirməklə, onunla müharibə riskini faktiki olaraq aradan qaldıracaq, ancaq İranın Suriyadakı qüdrətini gücləndirməsi və bütün əlavə faydaları, o cümlədən əlavə strateji cəzalandırma da daxil olmaqla, bütün ümidlərini yox edəcək. İran Suriyadakı yumşaq gücü ilə təsirini davam etdirmək üçün bir vasitə kimi inkişaf etdirməyə çalışacaq, lakin əsgər çəkməsi olmadan, bu, çoxa çətindir.

Suriyadakı hərbi gücdən məhrum olma (“Hizbullah”ın Livanda etdiyi kimi) Tehranın xaricdə fəaliyyət göstərən proksi qüvvə qurmaya dair səylərini dayandıracaq, həm də bu, Əsədin nəfinə olacaq. İranlı qüvvələr, maliyyə, təlim, silahlanma və prozelitizasiya olmadan sünni əksəriyyətli Suriyada (Əsədin iqtidarda qalmasını nəzərdə tutan) ələvi hakimiyyəti yaratmaq mümkün deyil. Nəhayət, Suriyada hərbi gücün yoxluğu rejimin Suriyada belə iddialı məzhəb layihəsini maliyyələşdirəcəyi iqtisadiyyata qapı bağlayır.

İranın Suriyadakı hərbi varlığına nə qədər strateji dəyər verdiyini bildiyimiz üçün onun hansı seçimi edəcəyini bilmirik. Tehranın davranışının müxtəlif nümunələri var, bəzən o, Tehran praqmatik, xarici siyasətində rasional olur. Amma ideologiyanın praqmatizmdən üstün durumları da yox deyil. Bəlkə də İsraillə mübarizədə bütün digər düşüncələr baş qaldıracaq.

İranın qərarı həm də müsbət stimulların mövcudluğu (və ya yoxluğu) ilə bağlıdır. Əməkdaşlıq qarşılığında heç bir şey təklif edilmədiyi təqdirdə, o, məntiqsiz olaraq irəli atılacaq. Digər tərəfdən, danışıqlar üçün yeri var, əlbəttə, Əl-Tanfdakı Amerika hərbi bazası müqabilində İranın güzəştə getməsi daha məqsədəuyğun olardı.

İsrail Suriyadakı qırmızı xətlərini nəzərə alaraq danışıqlar qapısını bağlayıb (Onların hamısı İran və “Hizbullah”ın hər cür hərbi varlığını qadağan edir). Əlbəttə, bu, İsrailin qanuni tələbidir, çünki İranın öz ərazisindən kənarda və İsrailin şimal-şərq sərhədində yerləşən qoşunları və uzun məsafəli raketlər yerləşdirməsi faktdır. İsrailin Suriyada daha real məqsədləri var, bu da həll prosesinin perspektivlərini azaldıb.

Əsəd 4 və 5-ci zirehli bölmələrinə Dəraa və ətraf ərazini – İsrail ilə sərhəddə olan bölgəni geri qaytarmaq üçün əmri verib. İran Rusiya və İsrailin istəklərinə qarşı çıxarsa və Suriya ordusunun tərkibinə öz adamlarını yerləşdirsə, bu, Tehranın Rusiyanın təklifini rədd etməsini bildirir. Əgər bölgədən uzaqlaşarsa, istəksiz olsa belə, deməli, bu, sövdələşməyə işarədir. Ancaq istənilən halda, Rusiya da İsrail, ABŞ və İordaniyaya diplomatik təşəbbüsünü reallıqla çevirə biləcəyini sübut etməlidir. (strateq.az)



Xəbərin oxunma sayı : 475

loading...

Analiz

Önəmli

Son xəbərlər

18 İYUL 2018

12:18 “Azərbaycanda Qumdan yönəldilən şiələr İranvari islam inqilabına cəhd ediblər” – Təhlil

12:13 Xəzər sahilində qanunsuz tikinti işləri dayandırılır

12:09 Azərbaycan-İtaliya sənədləri imzalanıb

11:48 Jurnalistlər üçün üçüncü binanın təhvil veriləcəyi tarix açıqlanıb

11:44 Amerikalı konqresmen Trampı aşağılayıb! - «Putinin pudeli»

11:40 “Elmar Vəliyev onun sayəsində həyatdadır” – Açıqlama

11:36 İcra Hakimiyyəti qarşısında intihara cəhd – Vətəndaş özünü yandırmaq istədi

11:32 Bakı-Quba yolunda avtobusla minik maşını toqquşub, ölən və xəsarət alanlar var

11:27 Tacikistan Prezidenti Azərbaycana səfərə gələcək- Avqustda

11:22 İstanbulda sərnişin təyyarəsi qəza enişi edib

11:18 Oğlunu universitetə qəbul etdirmək istəyən Könül Kərimova 32 min itirib

11:13 Konvensiya layihəsi hazır olsa da, sualtı ehtiyatların istismar qaydalar hələ də aydın deyil

11:09 “Gənclərin dini məzhəblərə meyilliliyinə görə təhsil ocaqları da məsuliyyət daşıyır”

11:05 Bakı sakini əmisi arvadını yumruqla vurub öldürdü

10:55 Sərdar Ortaç Bakıya gəlir

10:47 Ötən gün 27 cinayətkar saxlanılıb

10:42 Azərbaycanda qızıl hasilatı artırılıb

10:38 Ərzaq sürətlə bahalaşır – “Bundan sonra da bahalaşması baş verəcək”

10:34 ƏMDK DİN-ə müraciət edib

10:30 Avropa Komissiyası “Google”u cərimələyib- Bu səbəbdən

10:26 “Kəşfiyyatın rəyini qəbul edirəm, lakin sövdələşmə olmayıb”

10:22 Azərbaycan və İtaliya prezidentlərinin təkbətək görüşü olub

10:16 Eks-Spiker Rəsul Quliyev:“Bu hadisələrin ruslarla heç bir əlaqəsi yoxdur"

10:13 Heydər Əliyev prospektində avtomobil piyadanı vurub

10:09 Bu gün I və IV qruplar üzrə qəbul imtahanı keçirilir

10:05 İtaliya prezidentinin rəsmi qarşılanma mərasimi olub

17 İYUL 2018

23:59 Bakıda dəhşətli qəza – Video

23:47 İtaliya prezidenti Sercio Matarella Azərbaycana gəlib

23:30 Ölkədə qızıl və gümüş bir qədər də ucuzlaşdı

23:15 Naxçıvanda nağd pullar yoxa çıxacaq

22:56 Rusiyada tramvaylar toqquşdu - Yaralılar var

22:41 Azərbaycanda iki teatra yeni direktorlar təyin olunub

22:29 İsrail Qəzza sektoruna qaz və yanacaq tədarükünü dayandırdı

22:10 Bu il Azərbaycanda 6 min yeni ev tikilib

21:58 Gürcüstanda iki sabiq nazir istintaqa cəlb olunub

21:45 Sabah Xətaidə əksər ərazilərdə qaz olmayacaq - Siyahı

21:31 Yumurta və toyuq əti kəskin bahalaşıb - Səbəb

21:17 İslandiya millisinin baş məşqçisi istefa verdi

20:52 Ruhaninin xüsusi nümayəndəsi: “İran Suriyadan çıxmayacaq”

20:39 Rüsum ödəmədən gətirilən alkoqollu içki və siqaretin miqdarı azaldıldı

20:26 Vladimir Putin Fox News kanalına müsahibə verib

20:11 “Əcnəbilər üçün Azərbaycan dilinin elektron platforması” yaradılacaq

19:59 Mübariz Qurbanlı: “Gəncə hadisələrinin ssenarisi əvvəlcədən hazırlanıb” - Video

19:44 Misir 400 min dollar qarşılığında əcnəbilərə vətəndaşlıq verəcək

19:30 “Yanar dağ” qoruğu yenidən qurulacaq

19:15 Qəbələdə yol tikintisinə 6,8 milyon manat ayrıldı - Sərəncam

18:57 “Qarabağ münaqişəsinin həlli prosesi yaxşı addımlarla davam edir”

18:40 “Münasibətlərimiz heç vaxt bu qədər pis olmayıb” – Prezidentlərin başlıca bəyanatı…

18:29 Bakıda iki nəfər dənizdə batıb

18:11 Gürcüstanda 7 azərbaycanlı tutuldu - Video

17:56 Erməni ordusunda yoxlamalar: generallar ayağa qalxır

17:42 Azərbaycanda tam üzən məzənnə rejimi tətbiq olunacaq - 2020-ci ildə

17:36 “Bunun qarşısı alınmasaydı, Türkiyə parçalanacaqdı” – Duqindən sensasiyalı iddia

17:35 Azərbaycanda bəzi siqaret markalarının qiyməti bahalaşıb –10 qəpik

17:28 ABŞ Azərbaycana nə vaxt səfir göndərəcək? –Açıqlama

17:21 İlin əvvəlindən Avropaya keçən miqrantların sayı 50 min nəfəri ötüb

17:13 Kremlə mühüm təklif: “Şimal axını -2-ni dayandırın, əvəzində...“

17:05 Bakı-Qazax yolunda avtomobil kanala aşıb, xəsarət alanlar var

16:50 “Bilmirəm ki, İtaliya niyə bu vacib layihəyə bəzən maneə törədir”

16:40 Ceceliyə daha bir şok – Arvadının intim görüntüsü yayılmışdı

16:33 “İran və xalqına dəstək olduğumuzu onlara göstərəcəyik”

16:22 “ABŞ prezidenti Helsinkidə xəyanətkarcasına davrandı”

16:18 “Trabzonspor“un ən zəif oyunçusu - Ramil Şeydayev

16:13 2020-ci ildən Azərbaycanda tam üzən məzənnə rejimi tətbiq olunacaq

16:09 Arif Alışanovu öldürməyə cəhddə təqsirləndirilən şəxslər bəraət istəyiblər

16:05 “Onların məqsədi xalqın sosial rifah halını aşağı salmaqdır” – Mübariz Qurbanlı

15:50 Çində uyğurları islah düşərgələrində necə tərbiyə edirlər

15:48 Rusiya təyyarələri Estoniya hava məkanını 2 dəfə pozdu –Tallin nota verdi

15:44 İsveç də Trampa qarşı çıxdı: “Krımı unutdunuz“

15:40 Ziya Məmmədovun oğlundan alınan bazar batır – Foto/Reportaj

15:30 Allahşükür Paşazadə: “Dindarlarımızdan çox razıyam”

15:25 Sabah Bakıda və rayonlarda qısamüddətli yağış yağacaq

15:21 Bakı şəhərinin baş planının hazırlanmasına başlanılıb

15:17 Paşinyan Ermənistanın ilk prezidenti ilə görüşüb

15:05 Sürətli yollarda hərəkət qaydalarını pozan piyadalar üçün cərimələr iki dəfə artırılıb

14:55 “Ukrayna müstəntiqlərə hər cür yardım göstərir“

14:50 “Gəncədəki təxribatların törədilməsində Ermənistanın və onların köməkçilərinin əli var"

14:42 Xəzərə çirkab suları axıdan istirahət mərkəzləri – Nazirlik cərimələdi

14:37 Su kanalında tapılan 56 pasporta görə vəzifəli şəxs cəzalandırılıb

14:32 Strateji yol xəritəsindəki tədbirləri qismən icra edən qurumların adı açıqlanıb

14:26 Rəhim Günelin yalanını açdı: “Deyir ki, danış gündəmə gələk“

14:22 “Neftçi” macarlarla cavab oyunu ərəfəsində azarkeşlərə müraciət etdi

14:18 Ermənilər Ağdamın Çıraqlı kəndini atəşə tutub

14:13 Kitab müqabilində görüşən fahişə

14:09 Tarif Şurasının səlahiyyətləri artırıldı

14:05 Ermənistan müdafiə naziri də Paşinyanın yolunu təkrarladı

13:55 Gəncədə yeni həbslər - Daha dörd nəfər saxlanılıb

13:44 Elmar Vəliyevi əməliyyat edən həkimin köməkçisi danışdı

13:40 2017-ci ildə strateji yol xəritəsindəki tədbirlərin 12%-i qismən icra edilib, 2%-i icra edilməyib

13:18 “Rusiya-Azərbaycan münasibətləri yüksəlişdədir”

13:13 Azərbaycanda Rəqabət Agentliyi yaradılacaq

13:09 Neftin ucuzlaşmasının 4 səbəbi:Azərbaycan hökuməti nə etməlidir?

13:05 1 il qaçıb gizlənən sürücü məsuliyyətə cəlb oluna bilməyəcək

12:55 “8 aydır o qadınla yaşayıram“ - Aqil M.Quliyev

12:48 Bakıda dəhşətli intihar –(Video)

12:42 “Hökumət neçə illərin səhvlərini təkrar edir”

12:37 Bugünkü valyuta hərracının nəticəsi açıqlanıb

12:33 Spirtli içki və siqaret idxalına tətbiq olunan vergi güzəşti azaldılacaq

12:26 Yol polisi Qarabağ əlilinin oğlunu döyüb? - Anası şikayət etdi

12:22 “Xəzər sammiti avqustun 12-də keçiriləcək“

12:18 “O, 100 səhifəlik sənədi bir kənara atdı, bildiyi kimi müzakirə apardı"

12:09 “Azərbaycan Dəmir Yolları” QSC-nin səlahiyyətlərindən biri ləğv edilib

12:04 Leriklilər icra başçısının müavinini ifşa etdilər: “Yalan danışır”

11:47 Rusiya-Azərbaycan Biznes Şurasına yeni sədr seçilib

11:42 Serj Sarkisyanın qardaşı oğlu işgəncə verməkdə ittiham olundu

11:38 Allahşükür Paşazadə Gəncəyə getdi –Səbəb

11:34 Braziliyalı futbolçunun anası oğurlanıb

11:28 Putinin yanında bülbülə dönən Tramp

11:22 Yeni nəsil şəxsiyyət vəsiqələri sentyabrdan veriləcək –Prezident qanunu təsdiqlədi

11:13 Prezidentin Rusiyaya səfərinin vaxtında dəyişiklik olub

11:09 Tramp ABŞ-ı biabır etdi: faciəvi səhv... - Makkeyn

11:05 Səbailin icra başçısı vəzifəsini kim icra edir? –Açıqlama

10:55 Gədəbəydə 20 yaşlı qız 17 yaşlı qardaşını qətlə yetirib

10:47 Eldar Əzizov kollektivə təqdim olundu –Zeynal Nağdəliyev tərəfindən

10:42 Rusiya, Aİ və Ukrayna arasında qazın tranziti ilə bağlı üçtərəfli danışıqlar keçiriləcək

10:38 Salyanda sükan arxasında mürgüləyən sürücü maşını aşırdı, özü xəsarət aldı

10:32 İran İraqa elektrik enerjisi vermədi –Danışıqlar uğursuz nəticələnib

10:28 “Mən satılmıram...“ - Röya

10:24 Ziya Bünyadov prospektində hərəkət məhdudlaşdırılacaq –Sürücülərə xəbərdarlıq

10:20 Yevlaxda intihar –36 yaşlı kişi özünü öldürüb



loading...
“Elçibəy gənclərin gözü ilə” mövzusunda tədbir keçirilib

“Əbülfəz Elçibəy-80” İctimai Təşkilat Komitəsi “Elçibəy Gənclərin gözü ilə” mövzusunda tədbir keçirib
Bu insanlar ölülərlə əlaqəyə girirlər və... - Tanınmış şaman hər şeyi açdı

Sosioloq, türkoloq, araşdırmaçı, TÜRKSOY-un üzvi, "Şaman. Təbiət qüvvələri oyananda" kitabının müəllifi, əslən xakas türklərindən olan və tanınmış şaman Timur Davletovun Publika.az-a müsahibəsi
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016