“Bu, Gəncədə qruplaşmaların mübarizəsidir“ - Sabiq icra başçısı Goranboyun icra başçısından prezidentə ŞİKAYƏT Eldar Mahmudovun Sumqayıt çetesi - Çingiz Əsədullayevi qoruyur “Deyirlər ki, əmlaklar bizə çatmayıb…” - Həbsdəki iş adamının anası
 

“Avropa haradır?“ -Orxan Pamukun essesi

Tarix 12.01.17, 14:01

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

MilliYol.Az Qismətin tərcüməsində Orxan Pamukun "Avropa haradır?" essesini təqdim edir.

 
İstanbulda, şəhərin Avropa hissəsinin ən avropalaşmış səmti olan Bəyoğlunda gəzişəndə, köhnə bir kitabçıyla qarşılaşdım. Təmirxanalarını, mebel ya da güzgü satılan dükanlarını, balaca yoxsul yeməkxanalarını tanıdığım bu kələ-kötür və dar küçədə bu kitab dükanı təzə idi, içəri girdim.
 
Dükanın içərisi kitablara tozlu əlyazmalar kimi yanaşan köhnə İstanbul bukinistlərinə bənzəmirdi; nə tozlu kitab qalaqları vardı, nə də kitabçının görüb qiymət yapışdırmadığı qarışıq kitablar. Hər şey, eynilə həmin bölgədə çoxalmağa başlayan əntiq dükanlarında olduğu kimi təmiz və sistemli idi; kitablar da təsnifləşdirilmişdi. Bu məkan İstanbulun bu yörəsində yavaş-yavaş köhnə bukinistlərin yerini alan “əntiq kitabçı” dükanı idi. İntizamlı modern ordular kimi rəfləri dolduran cildli kitablara xəyal qırıqlığı ilə baxdım.
 
Bir küncdə rəflər boyu düzülmüş yunanca hüquq kitabları diqqətimi çəkdi. İstanbulda bu köhnə hüquq kitablarını alacaq rum qalmadığına görə, çoxdan ölmüş ya da Afinaya köçmüş rum vəkilin kitabları yeni dükanın boş rəflərini şax cildləri ilə doldurmaq üçün ora düzülmüşdü. İçlərini, ya da cildlərini yox, soy-kökü Bizansa qədər gedib çıxan əski sahiblərini düşünərək hüquq kitablarını əlimə götürüb baxmağa başlamışdım ki, yandakı cildlərin fərqinə vardım. Bunlar Albert Sorelin bu əsrin başında çap olunmuş “L”Europe et la Revoulution Françaies”in səkkiz şişman cildiydi. Xeyli bukinistdə bu cildləri tez-tez görürəm. Bu günlərdə dəyəri yenidən kəşf edilən romançı Nahid Sırrı Örik, yarım əsr əvvəl bu qalın cildləri türk dilinə çevirib, qərbpərəst Cumhuriyyətin Milli Təhsil Nazirliyi də “özəl nəşriyyat müəssisələrinin gücü çatmayan” işi boynuna götürərək bu cildləri “Avropa və Fransız İxtilalı” adıyla çap etmişdi. Evində istər yunanca danışsın, istər fransızca, istərsə də türkcə, İstanbullu əksər ziyalının Albert Sorelin bu cildlərini oxuduğunu, amma bu kitablarda fransız oxucular kimi öz keçmişini ya xatirələrini yox, öz gələcəyini və avropa ilə bağlı xəyallarını axtardığını özümdən bilirəm.
 
Avropanın sərhədlərində bir qeyri-müəyyənlik içində yaşayan və kitablarla nəfəs alan mənim kimilər üçün, Avropa həmişə bir gələcək, bir yuxu olub; yaxşı, ya da pis, istənilən ya da qorxulan bir xəyal, yaxınlaşmaqda olan bir məqsəd ya da bir təhlükə. Bir gələcək: amma heç vaxt bir xatirə yox.
 
Buna görə də Avropayla bağlı xatirələrim dramatik olduqları qədər, həm də xatirə olmaqdan çıxıb röya olurlar: mənim həqiqi Avropa xatirəm yoxdur heç. Burada, İstanbulda yaşadığım Avropa ilə bağlı xəyallarım və uydurmalarım var. Yeddi yaşımda ikən, atamın mühəndislik etdiyi Cenevreyə gedib orada bir yaz qalmışdım. Məşhur fəvvarənin damlar arasından göründüyü evimizdən zəng səslərini ilk dəfə eşidəndə, Avropa ilə yox xristianlıqla qarşılaşdığımı hiss etdim. Tütün ticarətindən qazandığı pulları xərcləyənlər kimi, ya da siyasi, yaxud iqtisadi sürgünlüyün ağrılarını çəkən çoxları kimi, xeyli Avropa şəhərinin səkilərində bir az təəccüb, bir az heyrət, bir az da öyrəşmədiyim azadlıq hissi ilə əlbəttə ki, mən də gəzmişəm, amma vitrinlərdə, kino-teatrlarda, insan sifətlərində və küçələrdə gördüklərim yaddaşımda ancaq mənim gələcəyim ola biləcək qədər xatirəyə çevrildilər. Mənim kimilər üçün Avropa bir gələcək arzusu və təhdidi olduğu zaman maraqlıdır.
 
Mən bu gələcəyə Avropanın sərhədlərində yaşayan xeyli ziyalı kimi, xəstəlik dərəcəsində meyilli olduğum üçün Sorelin tarix cildlərinə İstanbul bukinistlərində rast gələ bilirəm. Dostoyevski bundan 130 il qabaq Avropa təəssüratlarını qəzetində yazarkən, “qəzet-jurnal oxuyan biz ruslardan hansımız Avropanı Rusiyadan iki dəfə çox tanımırıq?” deyə soruşur, sonra yarı-zarafat, yarı-qəzəblə əlavə edirdi: “Əslində on dəfə artıq tanıyırıq Avropanı, amma ayıb olmasın deyə, iki dəfə deyirəm.” Avropapərəst bu marağın xəstəlik dərəcəsinə çatmağı Avropanın sərhədlərində yaşayan xeyli ziyalı üçün əsrlərdir ki, oturuşmuş bir ənənədir. Bu ənənənin bir tərəfi Avropaya olan aşırı həsrəti, Dostoyevskidə olduğu kimi “ayıb” bir şey olaraq görürsə, o biri tərəfi onu qaçınılmaz və “təbii” bir yanaşma kimi görür. Bu iki yanaşmanın arasındakı davanı ifadə edən bəzən qaraqabaq və qəzəbli,  bəzən fəlsəfi və metafizik, bəzən də ironik bir ədəbiyyat var ki, özümü Avropa, Asiya, ya da hər hansı başqa bir ənənədən çox bu polemik ədəbiyyatın bir parçası kimi hiss edirəm.
 
Bu ənənənin birinci qaydası Avropa qarşısında laqeyd qalmaqdır. Türkiyədə hələ də davam etməkdə olan və yaxın zamanda islamçı “Rifah partiyası”nın iqtidara ortaq olması ilə yenidən şiddətlənən bu “Avropa ilə neyləyək” polemikasında, bir yuxu kimi görülən Qərb ilə, bir kabus olaraq təsəvvür edilən Qərbi bir-birindən ayırmaq, həmişə atılacaq birinci addım olur. Liberalından islamçısına, sosialistindən burjuyuna qədər hər ağızdan – humanist Avropa, demokrat Avropa, xristian Avropa, texnoloji Avropa, zəngin Avropa, insan haqlarına sayğılı Avropa – hansı Avropanın vurğulanması ilə bağlı o qədər çox öyüd-nəsihətə qulaq asmışam ki,  süfrədəki din və Allah söhbətlərindən bezib dindən çıxan uşaq kimi, bəzən bu mövzu haqda eşitdiyim hər şeyi unutmaq istəyirəm. Amma yenə də Avropalı oxucularımla paylaşmaq istədiyim bir-iki əyləncəli xatirəm, Avropanın kənarında yaşayan bizim kimi millətlərin özəl həyatına xas olan bir-iki sirrim var. Qulaq verin, mənim İstanbulda yaşadığım Avropa xatirələrimə:
 
1. Uşaqlığımdan bəri eşitdiyim cümlə: “Avropada belə edirlər.” Balıqçılıq haqqında bir qanunmu hazırlanır, evinizə pərdəmi seçirsiz, düşmənləriniz üçün pislikmi planlaşdırırsınız… Bu sehrli söz, metod, rəng, üslub, məzmun və s. haqqındakı bütün söz-söhbəti bir anda bitirir.
 
2. Avropa seks cənnətidir. İstanbulla müqayisə olunanda nisbi də olsa doğrudur. Əksər kitabdangəlmə türk ziyalısı kimi, həyatımdakı ilk çılpaq qadın vücudu rəsmini Avropadan gələn jurnallarda görmüşəm. Deyəsən ilk və ən yaddaqalan Avropa xatirəm budur.
 
3. “Avropalılar görsələr, nə deyərlər?” Bir qorxu və bir arzu. Onlara oxşamayan tərəflərimizi görüb bizi ayıblayacaqlar deyə hamımız çox qorxuruq. Həbsxanalarda işgəncənin azaldılmasını ya da iz buraxılmadan həyata keçirilməsini buna görə istəyirik. Bəzən də qəti onlar kimi olmadığımızı onlara nümayiş etdirməyin zövqünü yaşamaq istəyirik: islamçı bir terroristin tanınmaq istəyi, Papanı vuran ilk Türk olmaq istəyi də belə duyğulardır.
 
4. “Avropalılar çox kübar, çox zərif, çox mədəni və nəcib insanlardırlar,” deyəndən sonra: “Amma mənfəətlərinə dəymədikcə,” deyə əlavə edilir və milliyətçi qəzəbin şiddətinə bir örnək göstərilir: “Parisdə mindiyim taksinin sürücüsü bəxşişi az hesab edəndə…” Ya da: “Bilirsənmi, Xaç yürüşlərini də onlar təşkil eləyib, konslaferləri də.”
 
Avropa bu xatirələrin və şayiələrin, nəzəriyyələrin, xəyalların cəmi və əlbəttə, bunların heç biridir. Mənim kimi onun sərhəddində və onunla mərəzli bir münasibət içində yaşayanlar üçün o, hər şeydən əvvəl kimliyi və sifəti sürəkli dəyişən bir xəyaldır. Mənim və məndən əvvəlki nəsillərin əksəriyyəti bu xəyala Avropalılardan daha çox inandı. Bu gün Avropa Birliyinin həvəsli dəstəkçiləri və universitetlərin kimlik nəzəriyyəçiləri tərəfindən bu Avropa arzusunun həddən artıq ciddiyə alındığını, Hötedən Sartra, Dantedən Lokka xeyli etibarlı adın havası ilə yeni növ bir milliyətçilik, bir Avropa milliyətçiliyi yaradıldığını görmək məni kədərləndirir. Yumordan və ironiyadan məhrum olan, sürəkli şəkildə özünü təbrik Avropa milliyətçiliyinin biz kənarda yaşayanlar üçün daha çox aşağılanma, daha uzun viza növbələri və daha uzaq bir Avropa mənasına gəldiyindən şübhəm yoxdur. Bu yeni Avropa ilə danışmağa çalışmaq, saatlarca gözlənilən viza növbəsindən sonra, konsulluq binasının səs və güllə keçirməyən şüşəsi arxasında oturan qaraqabaq və gözəl qadına dərdimizi anlatmağa bənzəyəcək.
 
Bütün həyatın boyu İstanbulun Avropa hissəsində, yəni Avropa qitəsində yaşamışam. Özümü ən azından coğrafi olaraq hiss etmək mənim üçün heç də çətin deyil. Bu yazını yazarkən eşələndiyim İstanbulun köhnə kitabçılarında isə bundan 100 il əvvəl türk dilinə çevrilmiş Albert Sorelin başqa bir kitabının izi-tozu da yoxdur. “La Question D”Orient au dixhuitieme siecle” (XVIII əsrdə Şərq problemi) adlı kitab Cumhuriyyətdən sonra avroplaşmaq istəyən bizlərin latın əlifbasına keçərkən unutduğumuz ərəb əlifbası ilə çap olunduğu üçünmü axtarılmır, yoxsa həmin kitab bizi Avropanın bir dərdi, bir problemi kimi gördüyü üçünmü, bilmirəm./sim-sim.az/

MilliYol.Az



Xəbərin oxunma sayı : 265

loading...

Ədəbiyyat

Önəmli

Son xəbərlər

19 FEVRAL 2017

18:23 Azərbaycan generalları Qəbələdə

18:11 Azərbaycanda baş redaktor dünyasını dəyişdi

18:00 Bakı Novruz bayramını necə qeyd edəcək?

17:51 Ziya Məmmədovun “qohumlar imperiyası”na son: Qudasına da “yol” göründü

14:01 “Çudo Peçka“ tamamilə çökdü - FOTO

13:28 Prezident bu nazirləri nazirləri işdən çıxaracaq - Deputat anons verdi

13:05 17 yaşlı azərbaycanlı Rusiyanı heyran etdi - VİDEO

12:55 “Qarabağ münaqişəsinin həllinə dair irəliləyiş yoxdur” - Zannier

12:42 Türkiyədə 100 ilin ən böyük əməliyyatı - Minə yaxın insan saxlanıldı

12:30 İşlə təmin olunmamış qaçqın və məcburi köçkünlərlə bağlı YENİ QƏRAR

18 FEVRAL 2017

21:12 16 yaşlı müsəlman qız istedadı ilə görənləri heyran edir - VİDEO

20:55 Ona “bar qızısan” deyən oğlanı kor etdi... - Bakıdakı gecə klubunda

20:35 Azәrbaycanlı futbolçu ermәninin klubuna keçdi

20:21 93 dərəcə şaxta: burda insanlar necə yaşayır...

20:00 Azərbaycanda çörək ucuzlaşdı

14:50 Ziya Məmmədovdan yeni açıqlama: Ölkədən gedir?

14:17 Canlı yayımda şok: qadın sinəsini açıb… - VİDEO

14:13 “Bu, Gəncədə qruplaşmaların mübarizəsidir“ - Sabiq icra başçısı

14:06 Şahin Zəkizadənin xanımından ürəkağrıdan paylaşım - VİDEO

14:00 Azərbaycanda kreditlər ucuzlaşdı - Faizlər düşdü

13:22 Erotik film sevgililər arasında rekord qırdı - VİDEO/FOTO

13:13 Əfvdən sonra böyük amnistiya? - AÇIQLAMALAR

13:01 Prezident baş nazirlə görüşdü - FOTO

12:12 Generalların Bakı görüşünün gizlinlıəri

11:43 Tamara Həmidova ilə Bakı merini daha nə birləşdirir?

11:39 Prezident arvadından absurd açıqlama: “Ölsə də, seçiləcək”

11:30 Azərbaycan dilində mənasız sözlərin siyahısı: Arıq-cırıq, arvadoğlu...

11:23 Fikrət Yusifov: Neft hasil edən ölkələrin milli valyutalarını nə gözləyir?

11:14 Bu tələbələr təhsil haqqından azad edildilər

10:39 Prezidentdən Ermənistana mesaj: “Heç vaxt...“

10:12 Rüşvət alan direktorun görüntüləri yayıldı - VİDEO

9:37 Leyla Əliyeva Münhen Təhlükəsizlik Konfransında - FOTO

9:33 Azərbaycanlı alimdən qorxunc proqnoz: Güclü zəlzələ ola bilər - VİDEO

9:25 Türkiyədəki növbəti terrer: ölənlər və yaralananlar var - VİDEO

17 FEVRAL 2017

19:51 DƏHŞƏT: 40 kişi eyni anda 18 yaşlı Lamiyəni zorladı - VİDEO/FOTO

18:57 Bakı sakinlərdən Xocalı biabırçılığı: “Məşqə gecikirəm...“ - VİDEO

18:46 Qarabağda sabah başlayacaq QORXUNC SSENARİ

18:35 “Qaz mənbəyi qismində Azərbaycanın rolu artacaq“ - İlham Əliyev

18:07 Azərbaycanlı gəlin namizədin yataq fotosu yayıldı

17:55 Əli İnsanovun adı əfv siyahısına salındı

17:48 Ötən ay əsas kapitala 954,2 milyon manat vəsait yönəldilib

17:40 Rövnəq Abdullayev yüz milyonları riskə atır

17:33 Azərbaycanda ötən il 17 adam oğurluğu faktı qeydə alınıb

17:27 Azərbaycanda qızı zorla yatağından qaçırdılar - VİDEO

17:12 Prezident İlham Əliyev İsrailin müdafiə naziri ilə görüşüb

17:05 Dolların qiyməti yenə dəyişmədi

16:55 Ohanyan: “Bəli, müdafiə naziri olanda məni kabinetimdə döyüblər...”

16:38 Ötən il Azərbaycanda məişət zorakılığı nəticəsində 51 nəfər ölüb

16:33 Hərbçilər qar uçqunu altında qaldı: 7 nəfər həlak oldu

16:24 Bu gün Əfv Komissiyasında 100 müraciətə baxılıb

16:18 Rusiya Duması Türkiyə ilə vacib sazişi ratifikasiya etdi

16:12 Baş pediatr uşaqlar arasında balansın pozulmasına görə kişiləri günahlandırıb

16:05 Bakıda “uçan boşqab” kameraya düşdü - VİDEO

15:55 “Putin boş danışan adam deyil…”

15:50 Azərbaycanlı məhbusdan şok etiraflar - VİDEO

15:38 Bakıda təcili yardım briqadaları küçələrdən 61 “bomj” yığdı və...

15:32 Federal Təhqiqatlar Bürosuna yalan danışmaq?

15:24 İlham Əliyev Münhendə Xorvatiya prezidenti ilə görüşdü - FOTO

15:18 Şahin Zəkizadədən qan donduran şeir - VİDEO

15:05 Hövsan sakini spirtli içkidən zəhərlənərək ölüb

14:58 Azərbaycanı hədələdikdən sonra öldürülən terrorçu kimdir? - ŞOK DETALLAR

14:38 Azərbaycanla Türkiyə ticarəti milli valyutalarla aparacaq

14:32 “NATO Rusiyanı savaşın içinə çəkməyə çalışır” - Putin

14:24 Azərbaycan daha çox nə idxal edir? - Araşdırma

14:18 Əsir və girovluqdan azad edilmiş 351 nəfər hərbçi, 1086 nəfər mülki şəxsdir

14:12 Rusiya Qarabağla bağlı ermənilərə sərt MESAJ

14:05 “Deputatlar əsas verməsə, jurnalistlər onları tənqid etməz” –Parlamentdə müzakirə

13:55 “Dağlıq Qarabağı müstəqil dövlət kimi tanımırıq”

13:50 Bu qızın hərəkətləri 61 yaşlı din xadimini bihuş etdi - VİDEO

13:47 Saleh Məmmədovun sonu yaxşı görünməyən (Azər)YOLu

13:24 Bakıda polis maşını yolda qaldı

13:17 Azərbaycanlı nazir oğlunun keçmiş sevgilisi bahalı maşın aldı - FOTO

12:55 Tramp-Netanyahu görüşü: Fələstin dövləti ideyasına son qoyuldu – Təhlil

12:44 “Bu gün Azərbaycanda mətbuat tam müstəqildir, azad fəaliyyət göstərir”

12:38 “Bu amansız əməllərdən hiddətlənirik“

12:33 Lerikdə qar uçqunu: Kəndlərlə əlaqə kəsildi

12:24 “Dövlət mətbuatı yüksək dəyərləndirir”

12:17 Tiflisin yeni havası: “Bir marixuana ver çəkək...”

12:10 Sevda Yahyayeva “öldürüldü“ - FOTOLAR

11:55 Türkiyə, Ukrayna və Gürcüstan Dağlıq Qarabağdakı “referendum”u qanunsuz adlandırdılar

11:38 Sumqayıt şəhər 22 saylı orta məktəblə bağlı cinayət işi: Direktorun təqdimatıda verilib, amma…

11:33 “800 məhkum bağışlanmaq üçün müraciət edib”

11:27 İlham Əliyev məşhur boksçu ilə görüşdü - FOTO

11:12 Saxta diplomlarda deputatın imzası...

11:05 Vüsal Kərimlinin “BakıKART“ əməliyyatı - FOTO

10:55 İlham Əliyev hərbi ittifaq üçün Pakistana gedir

10:44 Vaxtından əvvəl doğuş edən gənc qadın öldü

10:37 Həmsədrlər qondarma DQR-dəki “referendum“u tanımır - BƏYANAT

10:28 Qarlı hava şəraiti sabahadək davam edəcək – Proqnozlar Bürosu

10:22 Məhşur verlişdə şok hərəkət: Ətəyini qaldırdı və... - VİDEO

10:19 Yol polisindən sürücülərə müraciət

10:17 “Allah mənim bəlamı versin“ - Rəşad Sadıqov

10:05 Hakim komandada maliyyə xəyanəti: Samir Şərifovun hiyləgər gedişləri

9:31 Artur Rasizadənin son hesabatı - Nazirlər Kabineti ləğv olunacaq?

9:29 Azərbaycana 1 metr qar yağdı

16 FEVRAL 2017

18:00 Generalların Bakı görüşü başlayan kimi müharibə elan etdi

17:28 Samir Şərifova qarşı 5 milyon dollarlıq ağır ittiham

16:52 Şahin Zəkizadənin vəfatı təsdiqləndi

16:47 Elçibəyin oğlu yazdı: “Atanın satqın olması çox pis şeydir...”

16:40 Gəncədə qadın 1 ərini hamamda, 2-ni isə evdə saxlayır - VİDEO

16:31 Bahalı həyat yaşayan İran gəncləri - VİDEO

15:41 Çeçen mafiyası müharibə siqnalı verdi

15:31 Goranboyun icra başçısından prezidentə ŞİKAYƏT

15:20 Birinci xanımın manşet olan hərəkəti - Dünya bu fotodan danışır (FOTO/VİDEO)

14:52 “Qurtuluş TV”, yoxsa fırldaqçı dəstəsi? - TV adı ilə maxinasiya

14:26 BİABIRÇILIQ: Azərbaycanlı müğənni tam soyundu - VİDEO (18+)

14:23 Dünyanın super gücləri niyə Bakını seçdi? - SƏBƏB BİLİNDİ

14:16 Ziya Məmmədov alqışlarla yola salındı - Yeni nazir iş başında

14:10 “Elnur Hüseynzadə barəsində araşdırma aparılır” - Hərbi prokuror

13:28 Vertolyot yolunu azaraq, magistral yolu düşdü - VİDEO

13:17 Tanınmış ekspert reanimasiyaya yerləşdirildi

13:10 Manat üçün bədbin proqnoz: Bu il də neftdən asılı olacaq

12:18 Röyanın efirdəki bu hərəkəti hər kəsi təəccübləndirdi - VİDEO

12:11 Eldar Mahmudovun Sumqayıt çetesi - Çingiz Əsədullayevi qoruyur

12:07 Hamı Rusiyada yaşayan azərbaycanlının bu əməlindən danışır - VİDEO

12:00 Aclıq başlayır, qida tapılmayacaq - XƏBƏRDARLIQ

11:16 Hansı rayondan daha çox şikayət var? - Siyahı

11:02 Prezident ABŞ-ın Baş Qərargah Rəisləri Komitəsinin sədrini qəbul edib

10:55 “Deyirlər ki, əmlaklar bizə çatmayıb…” - Həbsdəki iş adamının anası

10:11 Sevgilisindən azərbaycanlı aktrisaya bahalı hədiyyə - FOTO



loading...
Dünyanı əlil arabası ilə idarə edən demokrat - FOTOLAR

Vədinə xilaf çıxan siyasətçi, yeriyə bilməyən “don juan”
Qızının üşüməməsi üçün 2 milyon dolları yandıran narkobaron… - İlginc faktlar

Onun pulu hər il 10 faiz azalırdı. Çünki pullarını siçovullar yeyirdi. Haqqında danışacağımız adam yaşadığı dövrün ən məşhur və ən zəngin insanlarından olub. Söhbət 1970-ci illlərdə narkotik ticarətinə başlayan bir çox insanın tanıdığı narkobaron Pablo Eskobardan gedir.
Azərbaycanda baş redaktor dünyasını dəyişdi

“Kirpi” jurnalının baş redaktoru, tanınmış jurnslist Polad Qasımov dunyasını dəyişib.
“Dövlət mətbuatı yüksək dəyərləndirir”


"Azərbaycan mətbuatı yarandığı gündən indiyə kimi şərəfli bir yol keçib və bugünkü inkişaf səviyyəsinə çatıb"
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016