“Kontakt Home“ mağazalar şəbəkəsi müştəriləri necə aldadır? Xocavənd DSMF-nin müdiri “rüşvəti salam əvəzinə alır”.. Beyləqanın icra başçısı meydan sulayır... - Qarşısına çıxanı əzir... dağıdır... Xocavənddə Məmmədovların “musiqi bazarı“
 

“Avropa haradır?“ -Orxan Pamukun essesi

Tarix 12.01.17, 14:01

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

MilliYol.Az Qismətin tərcüməsində Orxan Pamukun "Avropa haradır?" essesini təqdim edir.

 
İstanbulda, şəhərin Avropa hissəsinin ən avropalaşmış səmti olan Bəyoğlunda gəzişəndə, köhnə bir kitabçıyla qarşılaşdım. Təmirxanalarını, mebel ya da güzgü satılan dükanlarını, balaca yoxsul yeməkxanalarını tanıdığım bu kələ-kötür və dar küçədə bu kitab dükanı təzə idi, içəri girdim.
 
Dükanın içərisi kitablara tozlu əlyazmalar kimi yanaşan köhnə İstanbul bukinistlərinə bənzəmirdi; nə tozlu kitab qalaqları vardı, nə də kitabçının görüb qiymət yapışdırmadığı qarışıq kitablar. Hər şey, eynilə həmin bölgədə çoxalmağa başlayan əntiq dükanlarında olduğu kimi təmiz və sistemli idi; kitablar da təsnifləşdirilmişdi. Bu məkan İstanbulun bu yörəsində yavaş-yavaş köhnə bukinistlərin yerini alan “əntiq kitabçı” dükanı idi. İntizamlı modern ordular kimi rəfləri dolduran cildli kitablara xəyal qırıqlığı ilə baxdım.
 
Bir küncdə rəflər boyu düzülmüş yunanca hüquq kitabları diqqətimi çəkdi. İstanbulda bu köhnə hüquq kitablarını alacaq rum qalmadığına görə, çoxdan ölmüş ya da Afinaya köçmüş rum vəkilin kitabları yeni dükanın boş rəflərini şax cildləri ilə doldurmaq üçün ora düzülmüşdü. İçlərini, ya da cildlərini yox, soy-kökü Bizansa qədər gedib çıxan əski sahiblərini düşünərək hüquq kitablarını əlimə götürüb baxmağa başlamışdım ki, yandakı cildlərin fərqinə vardım. Bunlar Albert Sorelin bu əsrin başında çap olunmuş “L”Europe et la Revoulution Françaies”in səkkiz şişman cildiydi. Xeyli bukinistdə bu cildləri tez-tez görürəm. Bu günlərdə dəyəri yenidən kəşf edilən romançı Nahid Sırrı Örik, yarım əsr əvvəl bu qalın cildləri türk dilinə çevirib, qərbpərəst Cumhuriyyətin Milli Təhsil Nazirliyi də “özəl nəşriyyat müəssisələrinin gücü çatmayan” işi boynuna götürərək bu cildləri “Avropa və Fransız İxtilalı” adıyla çap etmişdi. Evində istər yunanca danışsın, istər fransızca, istərsə də türkcə, İstanbullu əksər ziyalının Albert Sorelin bu cildlərini oxuduğunu, amma bu kitablarda fransız oxucular kimi öz keçmişini ya xatirələrini yox, öz gələcəyini və avropa ilə bağlı xəyallarını axtardığını özümdən bilirəm.
 
Avropanın sərhədlərində bir qeyri-müəyyənlik içində yaşayan və kitablarla nəfəs alan mənim kimilər üçün, Avropa həmişə bir gələcək, bir yuxu olub; yaxşı, ya da pis, istənilən ya da qorxulan bir xəyal, yaxınlaşmaqda olan bir məqsəd ya da bir təhlükə. Bir gələcək: amma heç vaxt bir xatirə yox.
 
Buna görə də Avropayla bağlı xatirələrim dramatik olduqları qədər, həm də xatirə olmaqdan çıxıb röya olurlar: mənim həqiqi Avropa xatirəm yoxdur heç. Burada, İstanbulda yaşadığım Avropa ilə bağlı xəyallarım və uydurmalarım var. Yeddi yaşımda ikən, atamın mühəndislik etdiyi Cenevreyə gedib orada bir yaz qalmışdım. Məşhur fəvvarənin damlar arasından göründüyü evimizdən zəng səslərini ilk dəfə eşidəndə, Avropa ilə yox xristianlıqla qarşılaşdığımı hiss etdim. Tütün ticarətindən qazandığı pulları xərcləyənlər kimi, ya da siyasi, yaxud iqtisadi sürgünlüyün ağrılarını çəkən çoxları kimi, xeyli Avropa şəhərinin səkilərində bir az təəccüb, bir az heyrət, bir az da öyrəşmədiyim azadlıq hissi ilə əlbəttə ki, mən də gəzmişəm, amma vitrinlərdə, kino-teatrlarda, insan sifətlərində və küçələrdə gördüklərim yaddaşımda ancaq mənim gələcəyim ola biləcək qədər xatirəyə çevrildilər. Mənim kimilər üçün Avropa bir gələcək arzusu və təhdidi olduğu zaman maraqlıdır.
 
Mən bu gələcəyə Avropanın sərhədlərində yaşayan xeyli ziyalı kimi, xəstəlik dərəcəsində meyilli olduğum üçün Sorelin tarix cildlərinə İstanbul bukinistlərində rast gələ bilirəm. Dostoyevski bundan 130 il qabaq Avropa təəssüratlarını qəzetində yazarkən, “qəzet-jurnal oxuyan biz ruslardan hansımız Avropanı Rusiyadan iki dəfə çox tanımırıq?” deyə soruşur, sonra yarı-zarafat, yarı-qəzəblə əlavə edirdi: “Əslində on dəfə artıq tanıyırıq Avropanı, amma ayıb olmasın deyə, iki dəfə deyirəm.” Avropapərəst bu marağın xəstəlik dərəcəsinə çatmağı Avropanın sərhədlərində yaşayan xeyli ziyalı üçün əsrlərdir ki, oturuşmuş bir ənənədir. Bu ənənənin bir tərəfi Avropaya olan aşırı həsrəti, Dostoyevskidə olduğu kimi “ayıb” bir şey olaraq görürsə, o biri tərəfi onu qaçınılmaz və “təbii” bir yanaşma kimi görür. Bu iki yanaşmanın arasındakı davanı ifadə edən bəzən qaraqabaq və qəzəbli,  bəzən fəlsəfi və metafizik, bəzən də ironik bir ədəbiyyat var ki, özümü Avropa, Asiya, ya da hər hansı başqa bir ənənədən çox bu polemik ədəbiyyatın bir parçası kimi hiss edirəm.
 
Bu ənənənin birinci qaydası Avropa qarşısında laqeyd qalmaqdır. Türkiyədə hələ də davam etməkdə olan və yaxın zamanda islamçı “Rifah partiyası”nın iqtidara ortaq olması ilə yenidən şiddətlənən bu “Avropa ilə neyləyək” polemikasında, bir yuxu kimi görülən Qərb ilə, bir kabus olaraq təsəvvür edilən Qərbi bir-birindən ayırmaq, həmişə atılacaq birinci addım olur. Liberalından islamçısına, sosialistindən burjuyuna qədər hər ağızdan – humanist Avropa, demokrat Avropa, xristian Avropa, texnoloji Avropa, zəngin Avropa, insan haqlarına sayğılı Avropa – hansı Avropanın vurğulanması ilə bağlı o qədər çox öyüd-nəsihətə qulaq asmışam ki,  süfrədəki din və Allah söhbətlərindən bezib dindən çıxan uşaq kimi, bəzən bu mövzu haqda eşitdiyim hər şeyi unutmaq istəyirəm. Amma yenə də Avropalı oxucularımla paylaşmaq istədiyim bir-iki əyləncəli xatirəm, Avropanın kənarında yaşayan bizim kimi millətlərin özəl həyatına xas olan bir-iki sirrim var. Qulaq verin, mənim İstanbulda yaşadığım Avropa xatirələrimə:
 
1. Uşaqlığımdan bəri eşitdiyim cümlə: “Avropada belə edirlər.” Balıqçılıq haqqında bir qanunmu hazırlanır, evinizə pərdəmi seçirsiz, düşmənləriniz üçün pislikmi planlaşdırırsınız… Bu sehrli söz, metod, rəng, üslub, məzmun və s. haqqındakı bütün söz-söhbəti bir anda bitirir.
 
2. Avropa seks cənnətidir. İstanbulla müqayisə olunanda nisbi də olsa doğrudur. Əksər kitabdangəlmə türk ziyalısı kimi, həyatımdakı ilk çılpaq qadın vücudu rəsmini Avropadan gələn jurnallarda görmüşəm. Deyəsən ilk və ən yaddaqalan Avropa xatirəm budur.
 
3. “Avropalılar görsələr, nə deyərlər?” Bir qorxu və bir arzu. Onlara oxşamayan tərəflərimizi görüb bizi ayıblayacaqlar deyə hamımız çox qorxuruq. Həbsxanalarda işgəncənin azaldılmasını ya da iz buraxılmadan həyata keçirilməsini buna görə istəyirik. Bəzən də qəti onlar kimi olmadığımızı onlara nümayiş etdirməyin zövqünü yaşamaq istəyirik: islamçı bir terroristin tanınmaq istəyi, Papanı vuran ilk Türk olmaq istəyi də belə duyğulardır.
 
4. “Avropalılar çox kübar, çox zərif, çox mədəni və nəcib insanlardırlar,” deyəndən sonra: “Amma mənfəətlərinə dəymədikcə,” deyə əlavə edilir və milliyətçi qəzəbin şiddətinə bir örnək göstərilir: “Parisdə mindiyim taksinin sürücüsü bəxşişi az hesab edəndə…” Ya da: “Bilirsənmi, Xaç yürüşlərini də onlar təşkil eləyib, konslaferləri də.”
 
Avropa bu xatirələrin və şayiələrin, nəzəriyyələrin, xəyalların cəmi və əlbəttə, bunların heç biridir. Mənim kimi onun sərhəddində və onunla mərəzli bir münasibət içində yaşayanlar üçün o, hər şeydən əvvəl kimliyi və sifəti sürəkli dəyişən bir xəyaldır. Mənim və məndən əvvəlki nəsillərin əksəriyyəti bu xəyala Avropalılardan daha çox inandı. Bu gün Avropa Birliyinin həvəsli dəstəkçiləri və universitetlərin kimlik nəzəriyyəçiləri tərəfindən bu Avropa arzusunun həddən artıq ciddiyə alındığını, Hötedən Sartra, Dantedən Lokka xeyli etibarlı adın havası ilə yeni növ bir milliyətçilik, bir Avropa milliyətçiliyi yaradıldığını görmək məni kədərləndirir. Yumordan və ironiyadan məhrum olan, sürəkli şəkildə özünü təbrik Avropa milliyətçiliyinin biz kənarda yaşayanlar üçün daha çox aşağılanma, daha uzun viza növbələri və daha uzaq bir Avropa mənasına gəldiyindən şübhəm yoxdur. Bu yeni Avropa ilə danışmağa çalışmaq, saatlarca gözlənilən viza növbəsindən sonra, konsulluq binasının səs və güllə keçirməyən şüşəsi arxasında oturan qaraqabaq və gözəl qadına dərdimizi anlatmağa bənzəyəcək.
 
Bütün həyatın boyu İstanbulun Avropa hissəsində, yəni Avropa qitəsində yaşamışam. Özümü ən azından coğrafi olaraq hiss etmək mənim üçün heç də çətin deyil. Bu yazını yazarkən eşələndiyim İstanbulun köhnə kitabçılarında isə bundan 100 il əvvəl türk dilinə çevrilmiş Albert Sorelin başqa bir kitabının izi-tozu da yoxdur. “La Question D”Orient au dixhuitieme siecle” (XVIII əsrdə Şərq problemi) adlı kitab Cumhuriyyətdən sonra avroplaşmaq istəyən bizlərin latın əlifbasına keçərkən unutduğumuz ərəb əlifbası ilə çap olunduğu üçünmü axtarılmır, yoxsa həmin kitab bizi Avropanın bir dərdi, bir problemi kimi gördüyü üçünmü, bilmirəm./sim-sim.az/

MilliYol.Az



Xəbərin oxunma sayı : 265

loading...

Ədəbiyyat

Önəmli

Son xəbərlər

27 MAY 2018

22:00 “Həqiqi addımlar atmağın vaxtı çatıb” - Polad Bülbüloğlu

21:47 Bakıda qız üstündə qanlı dava

21:33 Azərbaycanla sərhəddə zabit Akopyanın meyiti tapıldı

21:14 Azərbaycanın ən gülməli oğrusu - Azadlıqda+Video

20:58 İlk dəfə bir şəhərin iki komandası qarşılaşacaq - UEFA Superkubokunda

20:44 Çində 6 minə yaxın məmur cəzalandırıldı

20:30 Fransa XİN rəhbəri: “Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli...“

20:16 Ronaldu “Real”dan getmək istəyir?

19:53 4 ayda Azərbaycanda 130 avtomobil istehsal olunub

19:38 Çində benzinin qiyməti 7-ci dəfə bahalaşdı

19:26 Azərbaycan və Fransa arasında bir sıra sahələr üzrə komissiya yaradılacaq

19:13 Xalq artisti adı alan Murad Dadaşov: “İnanılmaz qürur hissi keçirirəm”

18:55 Türkiyə PKK-ya tarixi zərbə vurdu - Terrorçu təşkilat dağılır

18:42 Arsen Venqer İniestanın baş məşqçisi ola bilər

18:28 Jan-İv Lö Drian: “Fransa ADR-in dövründən Azərbaycanın yanında olub”

18:11 Biləsuvarda 16 yaşlı qızın dəhşətli sonu

17:57 Faiq Ağayev Flora Kərimova haqda: “Ondan uzağam”

17:40 İntihar edən azərbaycanlı tələbə haqda yeni AÇIQLAMA

17:28 Fransa prezidenti Azərbaycana gələcək

17:13 XİN rəhbərləri Bakıda Qarabağı müzakirə edib

16:51 Emin Ağalarov və Murad Dadaşova “Xalq artisti” fəxri adı verilib

16:39 İsrail aviasiyası fələstinlilərin Qəzza zolağındakı mövqelərinə zərbələr endirib

16:20 XİN-dən Paşinyanın oğlunun Qarabağda hərbi qulluq keçməsi xəbərinə münasibət

16:09 Misirdə “YouTube” videoservisi 1 aylıq bloklanıb

15:15 Qurban Məmmədovun siyasi mühacirətə getdiyi təsdiqləndi

15:00 Minlərlə insan baş nazirin istefası tələbi ilə etiraz aksiyası keçirib - Albaniyada

14:48 Fransa-Azərbaycan Komissiyası yaradılacaq

13:55 Azərbaycan və Fransanın xarici işlər naziri arasında təkbətək görüş keçirilir

13:28 Təhsil naziri: “Bu universitet təhsil sistemində katalizator rolunu oynayır“

13:10 Qətər bu ölkələrə qarşı hərəkətə keçdi

12:56 “Edisə nifrət etdim” – Gülşen

12:40 Milli Məclis sədrinin Gürcüstana səfəri başa çatıb

12:28 Fransanın Avropa və xarici işlər naziri İlham Əliyevlə danışıqlarda

11:43 Fransanın xarici işlər naziri Bakıya gəlib - YENİLƏNİB

11:33 Gürcüstan 2021-ci ildə NATO-ya daxil olacaq

11:20 İranda zəlzələ olub- 4,1 bal gücündə

11:10 XİN Xalq Cümhuriyyətinin 100 illiyi ilə bağlı bəyanat yaydı

10:56 Azad Rəhimovun qudası Binəqədiyə icra başçısı gətirilə bilər

10:41 Prezident: “Təbii resurslar yox, məhz biliklər əsas hərəkətverici qüvvədir“

10:30 Ermənistan silahlı bölmələri atəşkəsi 86 dəfə pozub

26 MAY 2018

22:00 Qısa ətək geymək qadağan olundu

21:46 Nazir sosial müdafiə sistemində şəffaflığı təmin etməyi tapşırdı

21:13 İlham Əliyev efiopiyalı həmkarını təbrik edib

20:59 Azərbaycan içki ixracını iki dəfə azaltdı

20:35 Makrondan İlham Əliyevə təbrik

20:10 Fransada atışma: ölənlər var

19:55 National Geographic: “Azərbaycan təəccübləndirməyə qadirdir”

19:36 Gürcüstanda müstəqillik günü qeyd olunur

19:19 Yəməndə milli barışıq elan edilir

19:03 Ərdoğan: “Rusiya Türkiyəyə 1 milyard dollar təzminat ödəyəcək”

18:43 Paşinyan kütləvi həbslərə başladı

18:22 “Prezident yeni xidməti məhz buna görə yaratdı”

18:06 “ABŞ bazalarına ilk zərbəni biz endirməyəcəyik”

17:58 İsveçrə millisinin ilkin heyəti açıqlandı

17:39 “Beşiktaş”dan ilk transfer

17:15 1 gündə 21 borclu şəxs tutuldu

17:00 Şirvanda 62 yaşlı qadın itkin düşüb

16:49 Türkiyədə tələbələrin avtobusu yandı: 14 yaralı

16:21 Sosial şəbəkədə qadınları şantaj edən şəxs tutulub

16:08 Qusarda traktor kanala aşdı: 1 ölü

15:47 Finlandiya prezidentindən təbrik

15:24 Zəncirvari qəzada 19 nəfər öldü

15:11 Astarada evdən 25 min oğurlanıb

14:59 83 yaşlı qadın intihara cəhd edib

14:41 Azərbaycanın “İnterpol”a verdiyi Burak Bilgili İstanbulda şirkət açıb

14:28 “Məcburi köçkünlərin 12 faizi yoxsuldur” – Dövlət Komitəsi

14:10 Azərbaycanda müəllimlərin diaqnostik qiymətləndirilməsinə başlanılıb

13:42 Qəzalı obyektlərdə yaşayan köçkünlərlə bağlı rəy – “Dərhal köçürülməli…”

13:30 AXCP rəhbərliyindən daha 3 nəfər həbs olunub

13:15 Ölən “bomj”un arxasınca son model “Audi”də gəliblər – Bakıda qəribə hadisə

12:51 Bakıda gecə klubunun qarşısında kütləvi dava olub

12:39 İmperator II Nikolayın varisi Krım körpüsündən keçəcək

12:27 İsrail parlamentindəki saxta “soyqırım” müzakirələri Bakını da təhdid edir

12:10 Tramp Bakıdan donos yazan diplomata vəzifə verir

11:57 Sabiq MTN polkovnikinin şikayəti əsasında məhkəmə başlayıb

11:40 Neft ucuzlaşıb

11:29 Tramp fikrini dəyişdi: 12 iyunda görüş baş tuta bilər

11:18 Ərdoğan Qarabağ məsələsini Seçki Bəyannəməsinə daxil etdi

11:13 Bakının iki küçəsində hərəkət məhdudlaşdırılacaq

10:51 Yük maşını aşıb – İki nəfər ölüb

10:30 “Ərdoğan təzyiqlərə baxmayaraq güzəştə getməyəcək” - Putin

10:12 Cəbhədə son vəziyyət

10:00 Bu gün Çempionlar Liqasının final matçı keçiriləcək

25 MAY 2018

21:00 ABŞ prezidenti Kim Çen Inı tərfilədi: “İstiqanlı və produktiv...”

20:52 Pakistan Türkiyədən 30 hərbi vertolyot alacaq

20:40 Çin-ABŞ ticarət savaşı bitdi: Asiya nəhəngi qalib gəldi

20:26 ABŞ İranın mülki aviaşirkətlərinə sanksiya tətbiq etdi

20:10 Ermənistan prezidenti Gürcüstana getdi

20:00 Bakı çimərliklərində yoxlamalar başladı

19:44 “Bakı Dairəvi-1” yolunda nəqliyyatın hərəkətində dəyişikliklər edilib

19:20 Akif Çovdarov məhkəmədən bəraət istəyib –“MTN işi”

19:08 Prezident İlham Əliyev gürcüstanlı həmkarını təbrik edib

19:00 Deputata “Xalq yazıçısı” adı verilib

18:50 “Türk şahinləri” yenidən Bakı səmasında qayıdır

18:29 “ASAN xidmət” və “ASAN Kommunal” 1 gün işləməyəcək – Açıqlama

18:10 “Bəşəriyyət hələ qarşılaşmadığı yeni böhranla üzləşə bilər”

17:55 Azərbaycanda doğulmuş erməni Bakıya səfər edib

17:47 Azərbaycanda kiçik və orta biznes evləri yaradılacaq

17:42 Sahil Babayev məşğulluq orqanlarının fəaliyyətini tənqid edib

17:38 “LUKOİL“ Ümid və Babək yataqlarının işlənilməsi ilə bağlı SOCAR-la danışıqlar aparır

17:33 Ukraynadan sərt sözlər: “Putin, cəzalanacaq“

17:27 "Arif Alışanovu öldürmək üçün mənə 600 min manat təklif etdilər"

17:22 Vitse-prezidentlərlə bağlı qanuna dəyişiklik edilir

17:17 ABŞ-Rusiya-Çin üçbucağında Dehlinin yeri

17:13 İran hərbi bazasına yeni raket zərbələri

17:09 “Malayziya təyyarəsini Rusiya vurub” – NATO

17:05 “İran nüvə sazişinin şərtlərinə riayət edir”

16:55 Ukraynada deputat cangüdənin gözü qarşısında güllələnib

16:48 Hande Ataizi keçmiş əri ilə tətilə yollanır

16:44 Tahir Kərimli: Rüstəm İbrahimbəyov bütün titullarından məhrum edilməlidir

16:33 Çin klubundan Fatih Terimə təklif: 10 milyon avro maaş...

16:26 Məşhur şairin qızının şeirləri: Torpaq, cücərt atamı

16:13 Sevda hamilə Oksanadan danışdı: “Ailə qurandan sonra...”

16:09 Azərbaycan Xocalı aeroportunu vura bilərmi? – Hərbi ekspertdən açıqlama

16:05 “Əhalinin 54 faizi kəndlərdə yaşayır, bu çox ciddi məsələdir”

15:50 İstirahət günlərinin hava proqnozu açıqlanıb

15:38 Türkiyədən Azərbaycana böyük jest – 100 illiyin şərəfinə pul

15:26 “Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi dövründə 1,9 milyon iş yeri yaradılıb“

15:18 “F-35-lər verilməsə, cavab tədbirləri görüləcək”

15:14 Bakıda mağazadan 1273 manat oğurlandı



loading...
Azərbaycanlı jurnalistlə erməni lideri bir-birinə bağlayan nədir?

“Cəsarətlidir, ağıllıdır… o, Ermənistanın Saakaşvilisi olacaq…”
“Prezidentin milli birlik mesajı bütün xalqları birləşdirir” - Niyaz Niftiyev

"Azərbaycan ölkə daxilində dinlərarası, millətlərarası münasibətlərin tənzimlənməsində çox böyük uğurlara nail olub və biz son 15 il ərzində bunu dünyaya nümayiş etdirmişik”
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016