Beyləqanda yonca oğurluğu: yarım milyonu kim mənimsədi? (ŞİKAYƏT) “Kontakt Home“ mağazasında dava düşdü (BİABIRÇI VİDEO) “Faytonçu” Nazim: “Məni bu vəziyyətə ElMed Klinikası və Elman Əzimov saldı“ ADAU-nın müasir tələbə yataqxanası (FOTOLAR)
 

3 dövlətin Azərbaycana qarşı gizli planlarının şok detalları - FOTO

Tarix 03.12.16, 18:16

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

1941-ci ilin avqustunda, Vermaxtın ordusu sürətlə SSRİ-nin paytaxtı Moskvaya yaxınlaşanda sovet qoşunları Britaniya qoşunları ilə birlikdə uğurla İranın işğalı əməliyyatını həyata keçirdi. Barəsində söhbət açacağımız əməliyyatın bəzi məqamları tarixdə zəif öyrədilib.


Bu səbəbdən Publika.az-ın SSRİ və Britaniyanın ilk, avqustun 25-dən sentyabrın 17-ə qədər davam etmiş “Sövdələşmə” adlı əməliyyatının bəzi gizli məqamlarını təqdim edirik:

İlk öncə onu qeyd edək ki, bəzi araşdırmaçılar, jurnalistlər əməliyyatın keçirilməsində əsas məqsədin guya SSRİ-nin İranın Azərbaycan hissəsinin respublikamıza birləşdirməkdən ibarət olduğunu iddia edir, bununla bağlı mif yaratmağa çalışırlar. Özü də həmin günlərdə ki, sovet ordusu Vermaxtın güclü zərbələri ilə geri çəkilirdi. Ön cəbhədə əsgər çatışmazlığı şəraitində, SSRİ-nin Avropa hissəsində hərbi birləşmələrə ehtiyac olduğu şəraitdə sovet rəhbərliyinin İrana qoşun yeritməsi bir sıra məxfi məsələlərə aydınlıq gətirilməsini tələb edir.

Əməliyyatın hazırlanması üçün vacib şərtlər zəruri geosiyasət məsələlərindən, habelə ölkənin cənubdan təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi, Bakının, eləcə də İngiltərənin Cənubi (İran və İraqla sərhəd ərazidə) İrandakı neft yataqlarının müdafiəsi ilə əlaqədar idi. Bütün bunlar bir yana, müttəfiqlərin nəqliyyat dəhlizinin müdafiəsi də zəruri idi. Çünki Lend-Liz haqqında müqaviləyə əsasən, SSRİ-yə ediləcək yardımların əhəmiyyətli hissəsinin Təbriz marşrutu üzrə çatdırılması planlaşdırılırdı.

İranda nasional-sosializmin yayılması fonunda Üçüncü Reyxin bu ölkədə təsirinin güclənməsi təhlükəsi ortaya çıxmışdı. 1925-ci ildə İranda baş vermiş saray çevrilişi nəticəsində hakimiyyətə gəlmiş Pəhləvilər sülaləsi Avropalaşma kursunu əsas seçmişdi. 

Almaniyada faşistlərin hakimiyyətə gəlməsinə qədər İran elitasında İtaliyanın faşist lideri Benito Mussoliniyə qarşı güclü rəğbət vardı. Bu mənada Britaniya maliyyə dairələrinin İran iqtisadiyyatında açar rolunu oynamasına baxmayaraq, geopolitik üstünlük tədricən Almaniyanın tərəfinə keçirdi. Üçüncü reyx İranın infrastrukturunda, iqtisadiyyatının inkişafında, hətta hərbi qüvvələrin islahatlarında fəal iştiraka başlayırdı.

1941-ci ilə İranda Moskva və London üçün yeni təhlükə bu ölkənin ingilis kapitalları ilə qurulmuş neft və nəqliyyat infrastrukturunun Üçüncü Reyx tərəfindən SSRİ-yə və Britaniyaya qarşı istifadə edilməsi məsələsi ortaya çıxdı.

Müharibə zamanı hərbi təhlükə də artırdı. Əgər almanlar Şimali Afrikadan Fələstinə və ya Suriyaya yol aça, yaxud Bakı-Dərbənd-Həştərxan xəttinə çıxa bilsəydilər, İranın Hitlerin mövqeyində döyüşməsi həll edilmiş məsələ sayılırdı. Maraqlıdır, almanların özləri də alternativ plan hazırlamışdılar. Belə ki, əgər Rza Pəhləvi onlara hər hansı müqavimət göstərsəydi, Hitler Cənubi və Şimali Azərbaycanı birləşdirib vahid Azərbaycan adlı yeni dövləti qurmağa hazır idi.

Bu səbəbdən də 1941-ci ilin 22 iyununda, Üçüncü Reyx Sovet İttifaqına hücum edən kimi müttəfiq olmuş Moskva və London almanların bu ölkəyə hücumunun qarşısını almaq üçün bir qədər sonra İranda birgə əməliyyat barədə danışıqlara başladılar. Britaniyanın səfiri Kripps Molotov və Stalinlə danışıqlar apardı. Bununla əlaqədar olaraq SSRİ Xalq Daxili İşlər Komissarlığı və Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsi tərəfindən "Alman kəşfiyyatı agenturasının İranın ərazisindən göndərilməsinin qarşısının alınması üzrə tədbirlər haqqında" direktiv qəbul olundu. Bu, İran əməliyyatına hazırlığa de-fakto siqnal idi. İran ərazisinin tutulması əməliyyatın hazırlanması Zaqafqaziya hərbi dairəsinin o zamankı qərargah rəisi Fyodr Tolbuxinə tapşırıldı.

Əməliyyatın həyata keçirilməsi üçün 3 ordu birləşməsi ayrıldı və həmin birləşmələr 53-cü ordu ilə gücləndirildi.

Öz növbəsində Britaniya da İraqda general-leytenant Edvard Kyuinenin rəhbərliyi altında ordu qrupunu formalaşdırdı. Bəsrə ərazisində iki piyada diviziya cəmləşdi. Əməliyyata diplomatik hazırlıq da görülürdü. Avqustun 16-da Moskva İran hökumətinə nota göndərərək, rəsmi Tehrandan alman vətəndaşlarını ərazisindən çıxarmasını istədi.

Bununla yanaşı, İrandan ərazisində ingilis-sovet birləşmələrini yerləşdirmək tələb olundu. Tehran bundan imtina etdi.
Avqustun 19-da İran hökuməti hərbi qulluqçuların məzuniyyətlərini ləğv etdi. Əlavə olaraq ehtiyatda olan 30 min hərbi qulluqçu səfərbərliyə alındı. Bununla da ordunun şəxsi heyətinin sayı 200 min nəfərə çatdırıldı.

1941-ciin 25 avqustunda Britaniya Hərbi Dəniz Qüvvələrlərinin kanoner qayığı Abadan limanına hücum etdi. İranın "Pələng" adlı sahil mühafizə gəmisi dərhal batırıldı. Hücum zamanı habelə digər kiçik patrul gəmiləri zədələndi və ya təslim oldu.

Öz növbəsində sovet ordusu da Culfa-Xoy, Culfa-Təbriz istiqamətində hücuma keçdi. Orduya Xəzər donanması da dəstək verir, hərbi gəmilər irəliləyirdi.

SSRİ-İran sərhədini keçən tank orduları Türkiyə ilə sərhədə və Təbrizə doğru hərəkətdə idi. Artıq 5 saat sonra 76-cı diviziya Təbrizə daxil oldu.

1941-ci ilin 27 avqustunda Transqafqaz cəbhəsinin birləşlmələri bütün tapşırıqları tamamilə yerinə yetirdi. Sovet qoşunları Xoy-Təbriz-ƏrdəbiI xəttinə çıxdılar. İran qoşununun hərbçiləri təslim olmağa başladı.

1941-ci ilin 28 avqustunda Britaniyanın 10-cu hind diviziyasının hissələri Əhvaz şəhərini ələ keçirdi. General-mayor Slim avqustun 29-da şimal istiqamətində hücum edərək Kirmanşahı ələ keçirməyə hazırlaşırdı. Amma qarnizon komandiri şəhəri müqavimətsiz təhvil verdi.

Bundan sonra Rza Pəhləvi ingilislərin və İran müxalifətinin təzyiqi altında Əli Mənsurun hökumətinin istefasını elan etdi və Əli Furukinin yeni hökumət yaradıldı. Həmin gün Britaniya ilə, avqustun 30-da isə Sovet İttifaqı ilə barışıq sazişi imzalandı.

Sentyabrın 8-də imzalanmış razılaşma İran ərazisində iki böyük dövlətin işğal zonalarını müəyyən edirdi. İran hökuməti Almaniyanın və onun müttəfiqi olan başqa ölkələrinin bütün vətəndaşlarını ərazisindən çıxarmağı, neytral olmağı və Hitler əleyhinə koalisiyanın ölkələrinin hərbi tranzitinə mane olmamağı öhdəsinə götürdü.

Bundan 4 gün sonra Britaniyanın SSRİ-dəki səfiri Kripps London və Moskva arasında müzakirə ilə İranın yeni başçısının namizədliyinin razılaşdırılması təşəbbüsü ilə çıxış etdi. Razılaşmaya əsasən, Rza Pəhləvinin oğlu Məhəmməd Rza Pəhləvi şah seçildi.

Sentyabrın 15-də müttəfiq qoşunları Tehrana daxil oldu. Bundan bir gün sonra şah Rza oğulun xeyrinə hakimiyyətdən imtina etməsi haqda sazişi imzalamağa məcbur qaldı.

Hərbi əməliyyat əsasən strateji məntəqələrin və obyektlərin qısa zamanda ələ keçirilməsi ilə nəticələndi. Əməliyyat 64 Britaniya əsgərinin öldürülməsi və yaralanması ilə nəticələndi. Sovet ordusunun isə təxminən 50 hərbçisi həlak olmuş, minə qədər əsgəri yaralanmışdı. Uğursuz müdafiə döyüşləri İran ordusuna 1000-ə yaxın hərbçisinin öldürülməsi ilə nəticələndi.

Bununla da faşist Almaniyasının Cənubi və Şimali Azərbaycanı birləşdirmək planları boşa çıxdı. Lakin İranı ələ keçirmiş SSRİ də tarixi fürsətdən istifadə edərək Azərbaycanı birləşdirmədi. Çünki vahid və güclü ölkənin mövcudluğu imperiya rəhbərliyi üçün sərfəli deyildi.

MilliYol.Az



Xəbərin oxunma sayı : 4204

loading...

Analiz

Önəmli

Son xəbərlər

24 AVQUST 2017

1:38 Qurban Qurbanov: “İlk dəfə məğlubiyyətə sevinirdim“

1:14 “Qarabağ“ın tarixi qələbəsi (VİDEO)

0:51 “Qarabağ“ Azərbaycan futbolunda yeni tarix yazdı

23 AVQUST 2017

18:29 28 rayonun içməli su təminatı yaxşılaşdırılacaq - SƏRƏNCAM

18:13 Prezident Nazirlər Kabineti Aparatının strukturunu təsdiqlədi

16:50 Bayram Kürdəxanılı dəfn olundu

16:25 Ata qızını və arvadını öldürdü, oğul hamısını yandırdı – Azərbaycanda dəhşətli ailə dramı

16:12 “Ermənistan rəhbərliyi müxtəlif intriqalarla Rusiyaya təzyiq göstərməyə çalışır“

15:50 “Əməliyyatlara 62 min dollar xərcləmişəm“ - Nazim

15:40 “Satılır“ qadağası ilə bağlı açıqlamanı mən yaymamışam”

15:30 Toz dumanı ilə bağlı Bakıda operativ iş rejiminə keçildi

15:25 UNİCEF 2 yaşlı Zəhranın ermənilər tərəfindən öldürülməsinə münasibət bildirib

15:20 "Azərbaycanlılar göstərdi ki, onlar gürcülərin tarixi dostlarıdır"

15:12 Azərbaycanda 5000 tələbə köçürülmək üçün qeydiyyatdan keçib

15:05 Dənizkənarı Milli Parkda dənizdən naməlum qadın meyiti tapılıb

14:50 Trampın kürəkəni yenidən Yaxın Şərqə üz tutub

14:40 “Putinlə Sərksiyanın əsas müzakirə mövzusu Qarabağ olacaq”

14:20 Zamanında imperiya qurmuş uyğurların azadlıq mücadiləsi - Araşdırma

14:12 Sergey Şoyqu: Suriyada vətəndaş müharibəsi bitdi

14:05 Faktlar toplanıb sübuta yetiriləcək… – “Qaçqınkom” sədrindən açıqlama

13:50 Bakıda bir neçə müəssisədə vaxtı keçmiş məhsullar aşkarlanıb- Nazirlik

13:45 “İşğaldan sonrakı prosesə diqqət etməliyik”

13:20 Trampın Arizonada çıxışı zamanı qalmaqal yaşandı

13:12 Lənkəranda “Azərişığ”ın avtomobilini yandıran şəxs saxlanılıb

13:05 "Qlobal neft tələbatı 2035-ci ilədək 15 faiz azalacaq"

12:55 Bayram Kürdəxanılını maşınla vuran şəxs Ağamirzənin qohumu imiş

12:50 Qətər ilə Türkiyə arasında ilk birbaşa dəniz xətti açılıb

12:40 General mini yubkalı qız şəkli göstərdi, prezident dərhal fikrini dəyişib ordu yeritməyi qərara aldı

12:35 “Rusiya belarusun işğalını düşünür!”

12:30 Azərbaycandan Həcc ziyarətinə kvotadan artıq sayda zəvvar gedəcək

12:25 Sabah hava necə olacaq?

12:20 DİN Bayram Kürdəxanılının ölümü ilə bağlı rəsmi məlumat yayıb

12:12 Yasamalda yanğın- Ölən var

12:05 Azərbaycanda 107 xəstəyə qaraciyər, 365 xəstəyə böyrək köçürülüb

12:00 Lələtəpə döyüşçüsü birinci vitse prezidentdən kömək istəyir

11:55 Rusiyada dünya çempionunu öldürən azərbaycanlının saxlanılması üçün mükafat təyin edilib

11:47 Vurma cədvəlini bilməyən direktor və...

11:33 Türkiyədə keçiriləcək prezident seçkilərində Ərdoğanın ilk rəqibi məlum olub

11:25 Bakıda cərimə meydançasında avtomobillər qarət edilib- Araşdırma aparılır

11:20 Lələtəpə döyüşçüsü birinci vitse prezidentdən kömək istəyir

11:13 "Valideynlərim ərimin casus olduğunu düşünürdülər"

11:05 Bakıda qatı toz dumanının müşahidə olunmasının səbəbi açıqlanıb

10:55 “Qarabağ” tarixi oyuna çıxır

10:50 Naxçıvanda hücum təyyarələri təlim uçuşları həyata keçirib

10:35 Boko Haram bu il 83 uşağı canlı bomba kimi istifadə edib- UNİCEF

10:30 Prezident Bakıda 257 nömrəli məktəbin yeni korpusunun açılışında iştirak edib

10:25 “2000 manata görə qızımı öldürdülər”

10:20 Cəbrayıl və Füzuli rayonlarının işğal edilməsindən 24 il ötür

10:12 Bayram Kürdəxanılının ölümü ilə bağlı cinayət işi başlanıb

9:27 Məşhur meyxanaçı faciəvi şəkildə həlak oldu (FOTOLAR)

22 AVQUST 2017

18:49 İki rayona 6 milyon manat ayırıldı (SƏRƏNCAM)

18:45 Prezident Elman Novruzova general rütbəsi verdi

17:55 Aygün Kazımova yataqdakı oğlanın üzünü göstərdi - foto

17:44 FHN Bakının mərkəzindəki yanğınla bağlı məlumat yaydı

17:40 Türkiyənin tanınmış siyasətçisi MHP-dən istefa verib

17:33 Xocavənd istiqamətində atışma: erməni podpolkovnik və kapitan yaralandı

17:25 Dolların sabaha olan məzənnəsi

17:20 “Bu vətəni bölməyə çalışanlara hər tərəfi məzar edərik”

17:12 “Adam əti yeməkdən bezmişəm...”

16:55 Vatikanın dövlət katibi Rusiyaya gələcək - Putin onu şəxsən qəbul edəcək

16:40 Prokuror Gündüz Məmmədov “Krımnaş”ı tutmaq istəyir

16:33 Qurban Qurbanov bu axşam Danimarkada media qarşısına çıxacaq

16:25 Keçmiş MTN generalı ifadə verdi –Mətləb Mustafayevin saxlanılması ilə bağlı

16:20 Hacı Əbdül Ayaz Mütəllibova söz atdı

16:12 Azərbaycanlı astroloq: “Böyük fəlakətlər gözlənilir“

16:05 Azərbaycana nə qədər ərəb gəlib?

15:55 Hövsanın məşhur “Svarşik Müseyib“i: Yüzlərlə kitab, bildirçin..

15:40 Bakıda məktəbli yarmarkaları fəaliyyətə başlayıb

15:30 “ABŞ dünyada demokratiya qurmaq üçün ordudan istifadə etməyəcək”

15:25 Arvadına xəyanət edən aparıcı daha əvvəl boşanıbmış

15:20 Türkiyədə yeddi general və bir admiral istefaya gedib

15:12 Putini “rəngli inqilabla ” devirmək?!

14:55 Azərbaycanda polkovnik fəciəvi şəkildə həlak oldu

14:40 Qüdrət Qurbanovla Rəşad Məmmədovun 600 minlik davası

14:33 Bakının mərkəzində məşhur mağazalar yanır

14:25 Putin Sərkisyanı Qarabağa görə Soçiyə çağırdı

14:20 Sumqayıtda məktəbdənkənar təhsil müəssisələri birləşdirilir: ixtisar gözlənilirmi?

13:50 “Əgər Saakaşvili sərhədi pozmağa cəhd etsə, o, güllələnəcək”

13:40 Bakı metrosunda qəribə hadisə – Maşinist qatarı saxlaya bilmədi

13:33 “Turan” agentliyinin son durumu – Mehman Əliyevdən açıqlama

13:20 Ağcabədidə ağır qəza –2 nəfər öldü, 2-si yaralandı

13:12 Bakıda avtoxuliqanlıq edən sürücü saxlanılıb

13:05 Gürcüstan prezidenti Azərbaycan və Türkiyəyə təşəkkür edib

12:50 Külli miqdarda pirotexniki vasitə tutuldu

12:40 “Onları süpürüb kənara ata bilərik”

12:35 “İŞİD üçün saylı günlər qalıb” –ABŞ-ın müdafiə naziri

12:30 Türkiyə və İran birgə əməliyyat planlaşdırırlar – Təfərrüat

12:25 Valyuta hərracı başa çatdı – Məzənnə

12:20 Hava günəşli olacaq – Proqnoz

12:14 “Qorbaçov Heydər Əliyevə qarşı alçaqlıq etdi“

12:09 Bakıda avtomobillər bahalaşıb

11:59 Parkda 17 yaşlı oğlan bıçaqlandı

11:55 İntihar etmək istəyən gənci dostu xilas etdi, sonra ... - Video

11:50 “Azərbaycan Türkiyə ilə birgə Yaxın Şərqin gələcəyini müəyyən etməkdə mühüm rol oynayır“

11:41 Abidin Fərzəliyev ağacları belə məhv edir - Fotolar

11:36 Qəbələyə köçürüləcək universitetlərin adları açıqlandı

11:12 Uşaqlar arasında yoluxucu virus yayılıb

11:00 “Marca” “Qarabağ”dan üzr istədi

10:41 Azərbaycan nefti bahalaşıb

10:25 26 yaşlı oğlan intihar etdi

10:20 Ermənistan silahlı qüvvələri atəşkəs rejimini 134 dəfə pozub

10:05 Bu günə olan məzənnələr – Rəsmi

21 AVQUST 2017

17:55 Dilqəmlə Şahbaz girovluqdan buraxılacaq?

17:40 Rostovda irimiqyaslı yanğın baş verib, əhali təxliyə olunur

17:33 FHN meşə yanğınlarının söndürülməsinə kömək məqsədilə Gürcüstana helikopter göndərib

17:25 Putin ABŞ-a yeni səfir təyin edi –Qalmaqallı səfiri kim əvəz etdi?

17:20 “Türkiyə və İran regionda birgə əməliyyatlara başlayır“

17:05 Ermənistan ordusunda daha bir itki

16:55 Öz maşınına “Satılır” elanı yazanlar cərimələnəcək

16:45 Dərs bölgüsünün diaqnostik qiymətləndirmə nəticələrinə əsasən aparılmasına nəzarət ediləcək

16:40 Netanyahunun dəyişməz dəlilləri, Putinin inadı - Təhlil

16:30 Prezident icra başçısını ordenlə təltif etdi

16:25 Birinci ledi hökumətdə vəzifə aldı

16:20 “Biz tərəfdə tumanla şəkil çəkdirməyən kişilərə...“ - Nadir

16:13 “Bizdə nə miqrasiya, nə təbii azalma var” – İlham Əliyev

16:05 Tramp ən yaxın silahdaşını qovmağa məcbur oldu: növbə ona da çata bilər

12:50 Rusiyalı çempionu qətlə yetirmiş azərbaycanlı hələ tutulmayıb

12:45 Rəsmi Ankara qonaqların ayağı altına niyə belə geniş qırmızı xalı sərdi?

12:40 Həccə gedəcək azərbaycanlı zəvvarların səfər qrafiki açıqlanıb

12:24 Sabaha olan hava proqnozu açıqlandı –Bakıda 36 dərəcə isti olacaq



loading...
“Atəş aç, qorxaq! Sən kişini öldürəcəksən!”

1967-ci il oktyabrın 8-də Boliviya hərbçiləri ölkənin mərkəzindəki Yuro dərəsində XX əsrin ən məşhur inqlabçılarından biri Çe Gevaranın başçılıq etdiyi kiçik partizan dəstəsini mühasirəyə alır. Sonra yaxınlıqdakı kənddə 6 atəş səsi eşidilir
Həvva necə olub: 10 ən qədim qadın (SİYAHI)

MilliYol.Az müxtəlif coğrafiyalarda arxeoloji qazıntılar zamanı tapılan ən qədim qadın skeletləri haqqında dünya alimlərinin gəldiyi maraqlı nəticələri təqdim edir.
AzTV-nin aparıcısı canlı efirdə çətin vəziyyətə düşdü (VİDEO)

Azərbaycan Televiziyasının canlı efirində aparıcı çətin anlar yaşayıb.
Tanınmış azərbaycanlı jurnalistin karyerası bitdi

Tanınmış jurnalist Kənan Quluzadə jurnalistikadakı fəaliyyətinə son qoyduğunu açıqlayıb.
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016