Ağdamdan Səlim Müslümova müraciət: “Gəlin özünüz yoxlayın və görün ki…” Sabirabadın icra baçşcısı haqqında yayılan malumat yalan çıxdı Avropada qadın müəllim azyaşlı azərbaycanlıya dəhşət yaşatdı (FOTO) “Milla”da kütləvi ixtisarlar başladı: Şirkətə polislər çağrıldı…
 

3 dövlətin Azərbaycana qarşı gizli planlarının şok detalları - FOTO

Tarix 03.12.16, 18:16

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

1941-ci ilin avqustunda, Vermaxtın ordusu sürətlə SSRİ-nin paytaxtı Moskvaya yaxınlaşanda sovet qoşunları Britaniya qoşunları ilə birlikdə uğurla İranın işğalı əməliyyatını həyata keçirdi. Barəsində söhbət açacağımız əməliyyatın bəzi məqamları tarixdə zəif öyrədilib.


Bu səbəbdən Publika.az-ın SSRİ və Britaniyanın ilk, avqustun 25-dən sentyabrın 17-ə qədər davam etmiş “Sövdələşmə” adlı əməliyyatının bəzi gizli məqamlarını təqdim edirik:

İlk öncə onu qeyd edək ki, bəzi araşdırmaçılar, jurnalistlər əməliyyatın keçirilməsində əsas məqsədin guya SSRİ-nin İranın Azərbaycan hissəsinin respublikamıza birləşdirməkdən ibarət olduğunu iddia edir, bununla bağlı mif yaratmağa çalışırlar. Özü də həmin günlərdə ki, sovet ordusu Vermaxtın güclü zərbələri ilə geri çəkilirdi. Ön cəbhədə əsgər çatışmazlığı şəraitində, SSRİ-nin Avropa hissəsində hərbi birləşmələrə ehtiyac olduğu şəraitdə sovet rəhbərliyinin İrana qoşun yeritməsi bir sıra məxfi məsələlərə aydınlıq gətirilməsini tələb edir.

Əməliyyatın hazırlanması üçün vacib şərtlər zəruri geosiyasət məsələlərindən, habelə ölkənin cənubdan təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi, Bakının, eləcə də İngiltərənin Cənubi (İran və İraqla sərhəd ərazidə) İrandakı neft yataqlarının müdafiəsi ilə əlaqədar idi. Bütün bunlar bir yana, müttəfiqlərin nəqliyyat dəhlizinin müdafiəsi də zəruri idi. Çünki Lend-Liz haqqında müqaviləyə əsasən, SSRİ-yə ediləcək yardımların əhəmiyyətli hissəsinin Təbriz marşrutu üzrə çatdırılması planlaşdırılırdı.

İranda nasional-sosializmin yayılması fonunda Üçüncü Reyxin bu ölkədə təsirinin güclənməsi təhlükəsi ortaya çıxmışdı. 1925-ci ildə İranda baş vermiş saray çevrilişi nəticəsində hakimiyyətə gəlmiş Pəhləvilər sülaləsi Avropalaşma kursunu əsas seçmişdi. 

Almaniyada faşistlərin hakimiyyətə gəlməsinə qədər İran elitasında İtaliyanın faşist lideri Benito Mussoliniyə qarşı güclü rəğbət vardı. Bu mənada Britaniya maliyyə dairələrinin İran iqtisadiyyatında açar rolunu oynamasına baxmayaraq, geopolitik üstünlük tədricən Almaniyanın tərəfinə keçirdi. Üçüncü reyx İranın infrastrukturunda, iqtisadiyyatının inkişafında, hətta hərbi qüvvələrin islahatlarında fəal iştiraka başlayırdı.

1941-ci ilə İranda Moskva və London üçün yeni təhlükə bu ölkənin ingilis kapitalları ilə qurulmuş neft və nəqliyyat infrastrukturunun Üçüncü Reyx tərəfindən SSRİ-yə və Britaniyaya qarşı istifadə edilməsi məsələsi ortaya çıxdı.

Müharibə zamanı hərbi təhlükə də artırdı. Əgər almanlar Şimali Afrikadan Fələstinə və ya Suriyaya yol aça, yaxud Bakı-Dərbənd-Həştərxan xəttinə çıxa bilsəydilər, İranın Hitlerin mövqeyində döyüşməsi həll edilmiş məsələ sayılırdı. Maraqlıdır, almanların özləri də alternativ plan hazırlamışdılar. Belə ki, əgər Rza Pəhləvi onlara hər hansı müqavimət göstərsəydi, Hitler Cənubi və Şimali Azərbaycanı birləşdirib vahid Azərbaycan adlı yeni dövləti qurmağa hazır idi.

Bu səbəbdən də 1941-ci ilin 22 iyununda, Üçüncü Reyx Sovet İttifaqına hücum edən kimi müttəfiq olmuş Moskva və London almanların bu ölkəyə hücumunun qarşısını almaq üçün bir qədər sonra İranda birgə əməliyyat barədə danışıqlara başladılar. Britaniyanın səfiri Kripps Molotov və Stalinlə danışıqlar apardı. Bununla əlaqədar olaraq SSRİ Xalq Daxili İşlər Komissarlığı və Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsi tərəfindən "Alman kəşfiyyatı agenturasının İranın ərazisindən göndərilməsinin qarşısının alınması üzrə tədbirlər haqqında" direktiv qəbul olundu. Bu, İran əməliyyatına hazırlığa de-fakto siqnal idi. İran ərazisinin tutulması əməliyyatın hazırlanması Zaqafqaziya hərbi dairəsinin o zamankı qərargah rəisi Fyodr Tolbuxinə tapşırıldı.

Əməliyyatın həyata keçirilməsi üçün 3 ordu birləşməsi ayrıldı və həmin birləşmələr 53-cü ordu ilə gücləndirildi.

Öz növbəsində Britaniya da İraqda general-leytenant Edvard Kyuinenin rəhbərliyi altında ordu qrupunu formalaşdırdı. Bəsrə ərazisində iki piyada diviziya cəmləşdi. Əməliyyata diplomatik hazırlıq da görülürdü. Avqustun 16-da Moskva İran hökumətinə nota göndərərək, rəsmi Tehrandan alman vətəndaşlarını ərazisindən çıxarmasını istədi.

Bununla yanaşı, İrandan ərazisində ingilis-sovet birləşmələrini yerləşdirmək tələb olundu. Tehran bundan imtina etdi.
Avqustun 19-da İran hökuməti hərbi qulluqçuların məzuniyyətlərini ləğv etdi. Əlavə olaraq ehtiyatda olan 30 min hərbi qulluqçu səfərbərliyə alındı. Bununla da ordunun şəxsi heyətinin sayı 200 min nəfərə çatdırıldı.

1941-ciin 25 avqustunda Britaniya Hərbi Dəniz Qüvvələrlərinin kanoner qayığı Abadan limanına hücum etdi. İranın "Pələng" adlı sahil mühafizə gəmisi dərhal batırıldı. Hücum zamanı habelə digər kiçik patrul gəmiləri zədələndi və ya təslim oldu.

Öz növbəsində sovet ordusu da Culfa-Xoy, Culfa-Təbriz istiqamətində hücuma keçdi. Orduya Xəzər donanması da dəstək verir, hərbi gəmilər irəliləyirdi.

SSRİ-İran sərhədini keçən tank orduları Türkiyə ilə sərhədə və Təbrizə doğru hərəkətdə idi. Artıq 5 saat sonra 76-cı diviziya Təbrizə daxil oldu.

1941-ci ilin 27 avqustunda Transqafqaz cəbhəsinin birləşlmələri bütün tapşırıqları tamamilə yerinə yetirdi. Sovet qoşunları Xoy-Təbriz-ƏrdəbiI xəttinə çıxdılar. İran qoşununun hərbçiləri təslim olmağa başladı.

1941-ci ilin 28 avqustunda Britaniyanın 10-cu hind diviziyasının hissələri Əhvaz şəhərini ələ keçirdi. General-mayor Slim avqustun 29-da şimal istiqamətində hücum edərək Kirmanşahı ələ keçirməyə hazırlaşırdı. Amma qarnizon komandiri şəhəri müqavimətsiz təhvil verdi.

Bundan sonra Rza Pəhləvi ingilislərin və İran müxalifətinin təzyiqi altında Əli Mənsurun hökumətinin istefasını elan etdi və Əli Furukinin yeni hökumət yaradıldı. Həmin gün Britaniya ilə, avqustun 30-da isə Sovet İttifaqı ilə barışıq sazişi imzalandı.

Sentyabrın 8-də imzalanmış razılaşma İran ərazisində iki böyük dövlətin işğal zonalarını müəyyən edirdi. İran hökuməti Almaniyanın və onun müttəfiqi olan başqa ölkələrinin bütün vətəndaşlarını ərazisindən çıxarmağı, neytral olmağı və Hitler əleyhinə koalisiyanın ölkələrinin hərbi tranzitinə mane olmamağı öhdəsinə götürdü.

Bundan 4 gün sonra Britaniyanın SSRİ-dəki səfiri Kripps London və Moskva arasında müzakirə ilə İranın yeni başçısının namizədliyinin razılaşdırılması təşəbbüsü ilə çıxış etdi. Razılaşmaya əsasən, Rza Pəhləvinin oğlu Məhəmməd Rza Pəhləvi şah seçildi.

Sentyabrın 15-də müttəfiq qoşunları Tehrana daxil oldu. Bundan bir gün sonra şah Rza oğulun xeyrinə hakimiyyətdən imtina etməsi haqda sazişi imzalamağa məcbur qaldı.

Hərbi əməliyyat əsasən strateji məntəqələrin və obyektlərin qısa zamanda ələ keçirilməsi ilə nəticələndi. Əməliyyat 64 Britaniya əsgərinin öldürülməsi və yaralanması ilə nəticələndi. Sovet ordusunun isə təxminən 50 hərbçisi həlak olmuş, minə qədər əsgəri yaralanmışdı. Uğursuz müdafiə döyüşləri İran ordusuna 1000-ə yaxın hərbçisinin öldürülməsi ilə nəticələndi.

Bununla da faşist Almaniyasının Cənubi və Şimali Azərbaycanı birləşdirmək planları boşa çıxdı. Lakin İranı ələ keçirmiş SSRİ də tarixi fürsətdən istifadə edərək Azərbaycanı birləşdirmədi. Çünki vahid və güclü ölkənin mövcudluğu imperiya rəhbərliyi üçün sərfəli deyildi.

MilliYol.Az



Xəbərin oxunma sayı : 4204

loading...

Analiz

Önəmli

Son xəbərlər

18 OKTYABR 2017

22:10 “Qarabağ“dan möhtəşəm oyun, tarixi nəticə

18:00 Baykal ölüm ayağında: Ərdoğan onun üçün öz təyyarəsində Ankaraya cərrah gətirtdi

17:55 Ehtiyatsızlıqdan adam öldürənlərə yeni cəza növü tətbiq olunacaq

17:49 Gələn il qəbul imtahanı necə olacaq?

17:43 Avropa İttifaqı Şurasının qərargahı yenə tüstüləndi - Təxliyyə

17:35 Türkiyəli nazir Azərbaycan xalqını təbrik etdi

17:29 Rusiya və Türkiyə “pomidor razılığı”na gəldilər

17:21 Beynəlxalq axtarışda olan iki nəfər Azərbaycana ekstradisiya edilib

17:14 Bərdədə 25 yaşlı gənc özünü yandıraraq intihar edib

17:07 Azərbaycanda 17 ana ölüb

16:59 Ukrayna Rusiya ilə daha bir hərbi müqaviləni ləğv etdi

16:53 “Ərizəni istəmədən yazmışam” - işdən çıxarılan əməkdar artist

16:45 Bakı və Abşeronda bir neçə yerdə sürüşmə aktivləşdi

16:38 Nazirliyin 49 xidməti avtomobili əlindən alındı

16:30 Müstəqilliyimiz əleyhinə səs verənlər! – Əli Həsənov, Əhməd Əhmədzadə… (SİYAHI)

16:24 Avropa Komissiyasının nümayəndələri Azərbaycana gələcək

16:16 Xəzərə tökülən çayın təmizlənməsi üçün FANTASTİK məbləğ ayrıldı: 245 milyard

16:08 Poroşenkonun iqamətgahı hərbi texnika ilə mühafizə edilir

16:00 “Qarabağ”ın oyununu stadionda izləyəcək azarkeşlərin NƏZƏRİNƏ!

15:54 Ermənilər Şahbaz Quliyevi Yerevandan Şuşaya aparıb

15:49 Viktoriya ilə Devidin arasında dava düşdü - xəyanətə görə

15:42 Rusiya və Çin ABŞ-a qarşı birləşir: Kosmosda silahlanma

15:35 Narkotikə görə məsuliyyətə cəlb olunanlar arasında vəzifəli şəxslər də var

15:28 Mitinqə qatılan aktyor işdən azad olundu – “Müqaviləsinə xitam verilib”

15:20 “Azərbaycan nüfuzlu idman yarışlarına evsahibliyi edir” – Vahid Əhmədov

15:13 Vergi orqanlarının büdcədənkənar fonduna 62 mln. manat daxil olub

15:06 Azərbaycanlı polis kapitanı Sankt-Peterburqda itkin düşüb

14:59 2000-dən çox ev, 200 kommersiya obyekti söküləcək - Bakıda və Abşeronda

14:50 Bu il körpələrə ən çox bu adlar qoyulub

14:42 “Sarkisyanın məsuliyyətsiz şəkildə bəyanatdan kənara çıxması düzgün deyil” – Nazir

14:34 ABŞ-la Türkiyə arasında viza böhranının həlli ilə bağlı şərtlər açıqlanıb

14:25 Madər Musayev Müstəqillik Aktına niyə imza atmayıb? – Açıqlama

14:18 “Bakıda razılaşdırılmamış yürüşün keçirilməsinə imkan verilməyəcək” – General

14:05 Soros öz fonduna 18 milyard dollar bağışladı

13:40 Sabaha olan hava proqnozu

13:34 Azərbaycanda qeyri-adi olay: nömrəyə görə ərindən boşandı

13:26 Nazir müavinindən etiraf – “Müsbət nəticəyə gələ bilmədik…”

13:19 Azərbaycanla Rusiya arasında tikiləcək körpünün təməli qoyulub

13:10 Ermənilərin əsas dayağı olan milyarder həbsdə öldü

13:02 38 yaşlı hamilə qadın sirkə turşusu içdi - Gədəbəydə

12:57 Azərbaycan və Polşa XİN başçıları görüşüb

12:47 Nəriman Əliyevin “Ştutqart” bəlası: iflas, dələduzluq və … - FOTOLAR

12:41 İşğalçı ordu Dağlıq Qarabağda təlimlərə başlayıb

12:32 Ağdamdan Səlim Müslümova müraciət: “Gəlin özünüz yoxlayın və görün ki…”

12:29 Erməni taksi sürücüsü 100 nəfəri zəhərləyib öldürdü

12:20 Artur Rasizadə yeni mərkəzin yaradılması haqda qərar verdi

12:09 Çempionlar Liqasında rekord təkrarlanıb

11:58 Kərəm Həsənov imperiyası: Quruluş, Yüksəliş və...

11:51 Azərbavcanda 9 ayda baş verən yol qəzalarında 554 nəfər ölüb

11:37 Bakıda kirayə mənzillər bahalaşıb

11:23 İlham Əliyev Polşanın xarici işlər nazirini qəbul edib

11:15 Avropa İttifaqının nümayəndəsi Azərbaycanda insan alveri barədə

11:07 Rəsmi Ankara gecə hərbi əməliyyata qərar verdi

10:59 İlham Əliyev Körfəz Ərəb Dövlətlərinin Əməkdaşlıq Şurasının baş katibini qəbul edib

10:53 Erkin Qədirli siyasətdən getdi

10:46 Brent markalı neft 58,2 dollara satılır

10:39 Azərbaycanda qardaş bacısını güllələyib öldürdü

10:30 Atəşkəs 122 dəfə pozuldu

0:07 Azərbaycanın Dövlət Müstəqilliyi Günüdür

17 OKTYABR 2017

17:55 Referendumdan sonra 700 şirkət Kataloniyanı tərk edib

17:48 Ramil Usubov bu jurnalistlərə vəzifə verdi

17:42 Vidadi Zeynalov bəraət istəyir –Apellyasiya şikayəti üzrə məhkəmə baxışı başladı

17:38 Yeniyetmələrə tətbiq olunacaq yeni cəza növünün aşağı və yuxarı həddi məlum olub

17:33 Zaqatalanın Car məscidinin vəzifəsindən azad olunan imamı QMİ-nin əmrinə tabe olmur

17:27 “Yaxşı mübarizə göstərməyə çalışacağıq”

17:22 Fikrət Hüseynli həbs edildi –Ukrayna məhkəməsindən qərar

17:17 Kürdüstan Bağdadla münaqişədə Rusiyanın vasitəçiliyini istisna etmir

17:12 “QS Regional Reytinqi 2018” - UNEC 30 pillə irəliləyib

17:05 “Pxenyan nüvə müharibəsinə tam hazırdır“

16:55 Təranə ilə küsülü olduğu Cabbar arasında efirdə dava

16:50 Dağıstanın yeni rəhbəri: “Azərbaycan Qafqazda sabitlik amilinə çevrilib”

16:45 Cenevrə görüşünün mesajları –Moskvanın “rayon əvəzinə təhlükəsizlik” ideyası dəfn edildi?

16:40 FHN-in əsgəri bıçaqlandı – İntihara cəhd etdiyi deyilir

16:35 Mahmud Abbas Azərbaycan prezidentinə məktub göndərib

16:30 "Onunla birlikdə yaşamışıq"- Rəhimdən həmkarı ilə bağlı sevgi etirafı

16:24 Maşın vuran piyada xəstəxanaya gedərkən yolda öldü

16:20 2018-ci ilin aprelinə kimi prezidentlər yenidən görüşəcəklər

16:12 “Taliban”ın törətdiyi partlayışda ölənlərin sayı 50-yə çatdı –200 nəfər də yaralı var

16:05 Poroşenko deputat toxunulmazlığını ləğv edir

15:50 ETSN: Bəzi avtomobil yollarında sürüşmələr aktivləşib

15:45 İlham Əliyev Yunanıstan səfirinin etimadnaməsini qəbul edib

15:40 “Mənə cavab verdi ki, atam heç vaxt DTK agenti olmayıb”

15:35 Britaniya da parçalanır? – Konvey Ayland müstəqillik istəyir

15:23 Rəsmi Berlin Bərzaniyə verdiyi dəstəyi dayandırdı

15:18 "İnvestor bazasının yaradılması üzərində iş gedir"

15:12 Güzəştli mənzillərin satışı ilin sonunadək başlaya bilər

15:05 Azərbaycan Türkiyənin üçüncü ən iri investorudur

14:47 Ronaldonun hamilə sevgilisindən “xoşbəxt ailə“ fotosu

14:42 Amerika seçkilərinə internet-müdaxiləyə Ceyhun Aslanov başçılıq edib

14:38 “Təcili kütləvi qırğın silahı yaratmalıyıq” – Təhlil

14:33 Azərbaycanlı avtoritetin “oğru” adı özünə qaytarıldı

14:28 Qadın evlilikdən yorulmuşdu...

14:23 DMX: Bu ilin 9 ayında 1243346 əcnəbinin Azərbaycana girişi qeydə alınıb

14:17 Suriyada 9 rus həlak olub

14:12 “Azərbaycanın üç istiqamətdə addımlar atması biznes əlaqələrimizin inkişafına təkan verər”

14:05 “Səsim heç vaxt məni yanıltmayıb”

13:50 Ağ Evin başının üstündəki “Rusiyageyt” qılıncı

13:45 Qara dəniz sahillərində güclü qasırğa –Gürcüstana ciddi zərərlər dəyib

13:40 ABŞ Cənubi Koreya ilə birbaşa danışıqlara ümid edir

13:35 "Son 25 ildə ABŞ Azərbaycana 1,3 milyard dollar yardım edib"

13:05 Dolların rəsmi məzənnəsi cüzi end

12:50 Trampın İran müharibəsi - ABŞ-ın müttəfiqləri Rusiya və Çin tərəfə keçirlər!

12:42 Cennifer Lopez səhnəyə Çağla Şikelin libasında çıxdı

12:38 UNESCO-nun yəhudi direktoru İsarili niyə təmir etmir? –Tel-Əvivin mövqeyi dəyişə bilər

12:33 Saakaşvilinin tərəfdarları Kiyevdə etiraz edir

12:28 “Utanmazlığın bundan o tərəfini….” - Fazil Mustafa Ramil Usubovu müdafiə etdi

12:22 “Müşfiqin cinayət işində gördüm ki, Səməd Vurğun...” – Müsahibə

12:18 "Sarkisyan Cenevrə görüşündə verilmiş qərarı pozdu, sözünün üstündə durmadı"

12:12 BMT baş katibi Əliyev-Sarkisyan görüşü haqda

12:09 Ofisdə özünü asan universitetdə baş müəllim işləyirmiş –Təhsil müəssisəsindən açıqlama

12:05 ETSN: Bu il qanunsuz ovla məşğul olan 110 nəfər saxlanılıb

11:53 Azərbaycanın xaricdəki ticarət nümayəndələri səfirin maaşının 90 faizi həcmində maaş alacaqlar

11:49 "Banklar üçün qısamüddətli likvidliyi təmin etmək başağrısıdır"

11:44 İtaliyanın “Edison“ şirkəti Azərbaycan qazı alacaq

11:35 Əfqanıstanda polis idarəsinə hücum –6 nəfər ölüb, 30-dan çox yaralı var, İki terrorçu məhv edilib

11:30 Dəniz Baykal növbəti dəfə əməliyyat olundu –Rektordan nikbin açıqlama

11:25 Ticarət nümayəndələrinin funksiyaları bəlli oldu

11:20 Bakıda gecə klubunda Türkiyə vətəndaşları arasında dava düşüb

11:09 Dil kursları mərkəzinin rəhbəri özünü asdı –Bakıda intihar

11:05 BFB: Səhmlərin kütləvi üsulla yerləşdirməsini həyata keçirməyə hazırıq



loading...
İşlədiyi reklam şirkətindən qovulub milyon dollarlıq biznes qurdu

Mənfi fikirlərdən xilas oldu
AFFA-nın baş katibi "stoyanka" pulu yığır

AFFA-nın baş katibi Elxan Məmmədovun gözü doymur
Tia.az saytı 8 yaşında

Bu gün Tribuna İnformasiya Agentliyinin (Tia.az) 8 yaşı tamam olur.
“Turan“a qarşı vergi sanksiyası ləğv olundu

Vergilər Nazirliyinin Bakı şəhər Lokal Vergilər Departamenti 2014-2016-cı illər üzrə “Turan” İnformasiya Agentliyinə təyin etdiyi 37 min manat məbləğində əlavə vergi sanksiyasını ləğv edib.
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016