İş adamı Anar Əliyev Moskvada güllələndi (YENİLƏNİB/VİDEO) “Veteks-2017“ MMC-nin Beyləqanda gördüyü işlər niyə araşdırılmır? “AtaBank”da qalmaqal davam edir: Etibar Babaşlı təftiş edilir? İcra başçısının “Veteks -2017” əməliyyatı: Beyləqanda büdcə vəsaitlərinin talan mexanizmi
 

3 dövlətin Azərbaycana qarşı gizli planlarının şok detalları - FOTO

Tarix 03.12.16, 18:16

Font ölçüsü : - / +
bitmap-img6

1941-ci ilin avqustunda, Vermaxtın ordusu sürətlə SSRİ-nin paytaxtı Moskvaya yaxınlaşanda sovet qoşunları Britaniya qoşunları ilə birlikdə uğurla İranın işğalı əməliyyatını həyata keçirdi. Barəsində söhbət açacağımız əməliyyatın bəzi məqamları tarixdə zəif öyrədilib.


Bu səbəbdən Publika.az-ın SSRİ və Britaniyanın ilk, avqustun 25-dən sentyabrın 17-ə qədər davam etmiş “Sövdələşmə” adlı əməliyyatının bəzi gizli məqamlarını təqdim edirik:

İlk öncə onu qeyd edək ki, bəzi araşdırmaçılar, jurnalistlər əməliyyatın keçirilməsində əsas məqsədin guya SSRİ-nin İranın Azərbaycan hissəsinin respublikamıza birləşdirməkdən ibarət olduğunu iddia edir, bununla bağlı mif yaratmağa çalışırlar. Özü də həmin günlərdə ki, sovet ordusu Vermaxtın güclü zərbələri ilə geri çəkilirdi. Ön cəbhədə əsgər çatışmazlığı şəraitində, SSRİ-nin Avropa hissəsində hərbi birləşmələrə ehtiyac olduğu şəraitdə sovet rəhbərliyinin İrana qoşun yeritməsi bir sıra məxfi məsələlərə aydınlıq gətirilməsini tələb edir.

Əməliyyatın hazırlanması üçün vacib şərtlər zəruri geosiyasət məsələlərindən, habelə ölkənin cənubdan təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi, Bakının, eləcə də İngiltərənin Cənubi (İran və İraqla sərhəd ərazidə) İrandakı neft yataqlarının müdafiəsi ilə əlaqədar idi. Bütün bunlar bir yana, müttəfiqlərin nəqliyyat dəhlizinin müdafiəsi də zəruri idi. Çünki Lend-Liz haqqında müqaviləyə əsasən, SSRİ-yə ediləcək yardımların əhəmiyyətli hissəsinin Təbriz marşrutu üzrə çatdırılması planlaşdırılırdı.

İranda nasional-sosializmin yayılması fonunda Üçüncü Reyxin bu ölkədə təsirinin güclənməsi təhlükəsi ortaya çıxmışdı. 1925-ci ildə İranda baş vermiş saray çevrilişi nəticəsində hakimiyyətə gəlmiş Pəhləvilər sülaləsi Avropalaşma kursunu əsas seçmişdi. 

Almaniyada faşistlərin hakimiyyətə gəlməsinə qədər İran elitasında İtaliyanın faşist lideri Benito Mussoliniyə qarşı güclü rəğbət vardı. Bu mənada Britaniya maliyyə dairələrinin İran iqtisadiyyatında açar rolunu oynamasına baxmayaraq, geopolitik üstünlük tədricən Almaniyanın tərəfinə keçirdi. Üçüncü reyx İranın infrastrukturunda, iqtisadiyyatının inkişafında, hətta hərbi qüvvələrin islahatlarında fəal iştiraka başlayırdı.

1941-ci ilə İranda Moskva və London üçün yeni təhlükə bu ölkənin ingilis kapitalları ilə qurulmuş neft və nəqliyyat infrastrukturunun Üçüncü Reyx tərəfindən SSRİ-yə və Britaniyaya qarşı istifadə edilməsi məsələsi ortaya çıxdı.

Müharibə zamanı hərbi təhlükə də artırdı. Əgər almanlar Şimali Afrikadan Fələstinə və ya Suriyaya yol aça, yaxud Bakı-Dərbənd-Həştərxan xəttinə çıxa bilsəydilər, İranın Hitlerin mövqeyində döyüşməsi həll edilmiş məsələ sayılırdı. Maraqlıdır, almanların özləri də alternativ plan hazırlamışdılar. Belə ki, əgər Rza Pəhləvi onlara hər hansı müqavimət göstərsəydi, Hitler Cənubi və Şimali Azərbaycanı birləşdirib vahid Azərbaycan adlı yeni dövləti qurmağa hazır idi.

Bu səbəbdən də 1941-ci ilin 22 iyununda, Üçüncü Reyx Sovet İttifaqına hücum edən kimi müttəfiq olmuş Moskva və London almanların bu ölkəyə hücumunun qarşısını almaq üçün bir qədər sonra İranda birgə əməliyyat barədə danışıqlara başladılar. Britaniyanın səfiri Kripps Molotov və Stalinlə danışıqlar apardı. Bununla əlaqədar olaraq SSRİ Xalq Daxili İşlər Komissarlığı və Dövlət Təhlükəsizliyi Komitəsi tərəfindən "Alman kəşfiyyatı agenturasının İranın ərazisindən göndərilməsinin qarşısının alınması üzrə tədbirlər haqqında" direktiv qəbul olundu. Bu, İran əməliyyatına hazırlığa de-fakto siqnal idi. İran ərazisinin tutulması əməliyyatın hazırlanması Zaqafqaziya hərbi dairəsinin o zamankı qərargah rəisi Fyodr Tolbuxinə tapşırıldı.

Əməliyyatın həyata keçirilməsi üçün 3 ordu birləşməsi ayrıldı və həmin birləşmələr 53-cü ordu ilə gücləndirildi.

Öz növbəsində Britaniya da İraqda general-leytenant Edvard Kyuinenin rəhbərliyi altında ordu qrupunu formalaşdırdı. Bəsrə ərazisində iki piyada diviziya cəmləşdi. Əməliyyata diplomatik hazırlıq da görülürdü. Avqustun 16-da Moskva İran hökumətinə nota göndərərək, rəsmi Tehrandan alman vətəndaşlarını ərazisindən çıxarmasını istədi.

Bununla yanaşı, İrandan ərazisində ingilis-sovet birləşmələrini yerləşdirmək tələb olundu. Tehran bundan imtina etdi.
Avqustun 19-da İran hökuməti hərbi qulluqçuların məzuniyyətlərini ləğv etdi. Əlavə olaraq ehtiyatda olan 30 min hərbi qulluqçu səfərbərliyə alındı. Bununla da ordunun şəxsi heyətinin sayı 200 min nəfərə çatdırıldı.

1941-ciin 25 avqustunda Britaniya Hərbi Dəniz Qüvvələrlərinin kanoner qayığı Abadan limanına hücum etdi. İranın "Pələng" adlı sahil mühafizə gəmisi dərhal batırıldı. Hücum zamanı habelə digər kiçik patrul gəmiləri zədələndi və ya təslim oldu.

Öz növbəsində sovet ordusu da Culfa-Xoy, Culfa-Təbriz istiqamətində hücuma keçdi. Orduya Xəzər donanması da dəstək verir, hərbi gəmilər irəliləyirdi.

SSRİ-İran sərhədini keçən tank orduları Türkiyə ilə sərhədə və Təbrizə doğru hərəkətdə idi. Artıq 5 saat sonra 76-cı diviziya Təbrizə daxil oldu.

1941-ci ilin 27 avqustunda Transqafqaz cəbhəsinin birləşlmələri bütün tapşırıqları tamamilə yerinə yetirdi. Sovet qoşunları Xoy-Təbriz-ƏrdəbiI xəttinə çıxdılar. İran qoşununun hərbçiləri təslim olmağa başladı.

1941-ci ilin 28 avqustunda Britaniyanın 10-cu hind diviziyasının hissələri Əhvaz şəhərini ələ keçirdi. General-mayor Slim avqustun 29-da şimal istiqamətində hücum edərək Kirmanşahı ələ keçirməyə hazırlaşırdı. Amma qarnizon komandiri şəhəri müqavimətsiz təhvil verdi.

Bundan sonra Rza Pəhləvi ingilislərin və İran müxalifətinin təzyiqi altında Əli Mənsurun hökumətinin istefasını elan etdi və Əli Furukinin yeni hökumət yaradıldı. Həmin gün Britaniya ilə, avqustun 30-da isə Sovet İttifaqı ilə barışıq sazişi imzalandı.

Sentyabrın 8-də imzalanmış razılaşma İran ərazisində iki böyük dövlətin işğal zonalarını müəyyən edirdi. İran hökuməti Almaniyanın və onun müttəfiqi olan başqa ölkələrinin bütün vətəndaşlarını ərazisindən çıxarmağı, neytral olmağı və Hitler əleyhinə koalisiyanın ölkələrinin hərbi tranzitinə mane olmamağı öhdəsinə götürdü.

Bundan 4 gün sonra Britaniyanın SSRİ-dəki səfiri Kripps London və Moskva arasında müzakirə ilə İranın yeni başçısının namizədliyinin razılaşdırılması təşəbbüsü ilə çıxış etdi. Razılaşmaya əsasən, Rza Pəhləvinin oğlu Məhəmməd Rza Pəhləvi şah seçildi.

Sentyabrın 15-də müttəfiq qoşunları Tehrana daxil oldu. Bundan bir gün sonra şah Rza oğulun xeyrinə hakimiyyətdən imtina etməsi haqda sazişi imzalamağa məcbur qaldı.

Hərbi əməliyyat əsasən strateji məntəqələrin və obyektlərin qısa zamanda ələ keçirilməsi ilə nəticələndi. Əməliyyat 64 Britaniya əsgərinin öldürülməsi və yaralanması ilə nəticələndi. Sovet ordusunun isə təxminən 50 hərbçisi həlak olmuş, minə qədər əsgəri yaralanmışdı. Uğursuz müdafiə döyüşləri İran ordusuna 1000-ə yaxın hərbçisinin öldürülməsi ilə nəticələndi.

Bununla da faşist Almaniyasının Cənubi və Şimali Azərbaycanı birləşdirmək planları boşa çıxdı. Lakin İranı ələ keçirmiş SSRİ də tarixi fürsətdən istifadə edərək Azərbaycanı birləşdirmədi. Çünki vahid və güclü ölkənin mövcudluğu imperiya rəhbərliyi üçün sərfəli deyildi.

MilliYol.Az



Xəbərin oxunma sayı : 4204

loading...

Analiz

Önəmli

Son xəbərlər

24 FEVRAL 2018

12:01 Əhəd Abıyev Gültəkin Hacıbəylini niyə döydü? - İcra başçısı o günləri niyə xatırlamaq istəmir?

11:53 Sabahdan seçicilərə səsvermə vəsiqəsinin verilməsinə başlanılır

11:29 BMT-də Suriya ilə bağlı səsvermə keçiriləcək

11:08 Azərbaycan çempionatında növbəti oyunlar başlayır

10:46 Somalidə partlayış: azı 20 ölü

10:21 Atəşkəs 120 dəfə pozulub

10:08 Alpinistlərin itkin düşməsindən 2 ay ötdü

23 FEVRAL 2018

17:55 Moldova prezidenti Azərbaycana səfər edəcək

17:47 Buzovnada qeyri-qanuni ibadət yeri aşkarlanıb

17:42 Rusiya yeni “varis planı“na əl atacaq, yoxsa ömürlük prezidentə hazırlaşacaq? - Təhlil

17:37 Axtarışda olan biznesmen məhkəmə zalında qandallandı –Qohumunun şikayəti əsasında

17:32 Fərdi və fəxri adlara görə Prezident təqaüdünün artırılmasına 1,8 mln. manata yaxın əlavə vəsait ayrılacaq

17:27 Türkiyəyə kriptovalyuta aparatı keçirmək istəyən azərbaycanlı saxlanıldı

17:22 Aşıq Ələsərlə bağlı qalmaqal bir az da böyüdü

17:17 “Bayramqabağı süni bahalaşmanın qarşısı alınmalıdır” – Deputat

17:09 Nazir və generala ağır itki

17:05 Könül Kərimova komunal borcları ödəmir - 172 manat borcu var

16:55 Bakıda 16 avtobusun hərəkət istiqaməti müvəqqəti dəyişdirilir

16:42 Aida Qəmbər: “İsa Qəmbərin səhhəti qaydasındadır”

16:32 Mehriban Əliyeva: “Biz bu tarixi irsə çox diqqətlə yanaşırıq”

16:22 Niderland səfirliyinin müşaviri Türkiyə XİN-ə çağırıldı

16:15 Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları xalqa müraciət etdilər:“Hücum əmrinə hazırıq!“

16:05 Bakıda kişini öldürmək üçün havalandırma qurğusunun içərisinə atdılar

15:50 Türkmən qadınlara maşın sürmək qadağan olundu

15:44 İsa Qəmbər yenidən xəstəxanaya yerləşdirilib

15:38 “Öz oyunu”nu oynayan Almaniya –Avropa niyə həmrəy ola bilmir?

15:33 Gerhard Şröder: “Rusiya və Türkiyəni Çinin qucağına buraxmaq olmaz”

14:35 “Əməkdaşlıq etdiyimiz bəzi qüvvələrin Afrinə getdiyini görürük”

14:18 Azərbaycanda standartlaşdırma üzrə milli proqram hazırlanacaq

14:13 Azərbaycanın axtarışa verdiyi təhlükəli cani Ukraynada yaxalanıb

14:05 Rusiyalı jurnalistin adı XİN-in “qara siyahı“sından çıxarılıb

13:55 "Xocalı XX əsrdə baş vermiş ən dəhşətli hadisələrdən biridir"

13:22 Mehriban Əliyeva İran Mədəniyyət və İslami Əlaqələr Təşkilatının sədri ilə görüşüb

13:18 “Azərbaycanda soyadların milliləşdirilməsi məsələsi aktualdır”

13:13 Niderland parlamentinin qərarı qərəzli və qeyri-obyektivdir

13:09 “Bizim əsas məqsədimiz…” – Ərdoğan

13:05 Oqtay Əsədov: “Böyük əfv gözlənilir”

12:55 Yağmursuz hava davam edəcək

12:47 “Avropa Parlamentində Xocalı soyqırımı ilə bağlı bəyanat hazırlanır”

12:42 “Nazirlər Kabineti qərarı ilə 25 nəfəri ölümdən xilas etdi”

12:37 “Mən varam” deyən və insanları etiraza təhrik edən “şeytan” –Əhmədinejad ev həbsinin bir addımlığında

12:31 Siyavuş Novruzov: "Azərbaycanda siyasi məhbus yoxdur"

12:26 Polis Eldar Mahmudovun pullarını offşorlara ötürən bank barədə təhqiqata başladı

12:22 "Fədayənin arxasına düşüb onu izləməyəcəkdim ki.."

12:13 Şəmkirdə gediş haqqına görə sürücü öldürüldü –Qətl

12:09 Azərbaycan və Türkiyə milli valyuta ilə ticarətə başlayır –Rəsmi açıqlama

12:05 Azərbaycanın 2017-ci il üçün cinayət statistikası

11:56 Ölümlə nətəcələnən yol-nəqliyyat hadisəsi törədərək qaçan sürücü həbs edilib

11:42 Xocalı soyqırımına həsr olunmuş film Kaliforniyada nümayiş etdirilib

11:32 Afrinə girmək istəyən 40 avtomobildən ibarət karvan vurulub – Video

11:29 Dövlət qulluğuna qəbul üçün müsahibəyə qeydiyyat başa çatır

11:24 Kəmaləddin Heydərov Lənkəranda vətəndaşları qəbul edəcək

11:17 YAP imzaları MSK-ya təqdim edib

11:13 Avroliqa oyunu öncəsi faciə - polis öldü

11:05 Arif Əsgərovun qohumuna hökm oxundu– 9 il

10:55 Dünyanın ilk rəssamları neandertal insanlar olub

10:46 Rəsulzadənin Stalinə məktubu: “Mənim xilas olmağım...“

10:42 "Onu yaxınlarının yalvarışlarına görə bağışlayıram" - Xoşqədəm

10:38 İnterpol qətl törədən şəxsi axtarışa verdi

10:32 Deputatlar bu gün toplaşır – 19 məsələ müzakirə ediləcək

10:27 Prezident İlham Əliyev “Boeing” şirkətinin nümayəndə heyətini qəbul edib

22 FEVRAL 2018

21:05 Sankt Peterburqda terror aktının qarşısı alındı

20:50 “Qarabağ” ilk “onluq”da

20:33 MTN GENERALLARINA AĞIR CƏZALAR İSTƏNİLDİ

20:15 Nəsimi və Yasamala içməli suyun verilməsində məhdudiyyət olacaq

19:35 Fəxri adlara görə aylıq təqaüd artırılıb

19:23 Dövlət hesabına göstərilən xidmət üçün vəkillərə ödəniş 3 dəfə artırılacaq

19:11 Bakıda iki avtomobil toqquşub

18:49 İş adamı Anar Əliyev Moskvada güllələndi - Sifarişli qətl

18:30 Sumqayıt sakini Şirvanda heroinlə tutuldu

18:10 Prezident vəkilliyin inkişafı ilə bağlı sərəncam imzalayıb

17:55 DİN-in sabiq polkovniki məhkəmə zalından azadlığa buraxılıb

17:47 Bu gün “Fəlakət“in toyudur

17:42 İŞİD liderinin müavini öldürüldü –İraqda

17:38 Dolların rəsmi məzənəsi dəyişmədi –Mərkəzi Bank

17:27 “Ndlovu həmin qolla bütün Bakını ayağa qaldırmışdı”

17:22 Sarkisyan Livan prezidentinə Qarabağdan danışdı

17:17 Prokuror MTN generallarının rütbələrinin alınmasını istəyib

17:13 Nəm salfet istifadə edənlərə həkim xəbərdarlığı: “Tərkibindəki maddə...”

17:09 “Ölkəyə ərzaq mallarının idxalı dəfələrlə artıb, ixrac isə azalıb”-Ekspertdən diqqətçəkən Şərh

17:05 “ATƏT PA-nın Cənubi Qafqaz üzrə xüsusi nümayəndəsi vəzifəsi ləğv olunmalıdır“

16:38 Qaxda “Hazıra-nazir” əməliyyatı– Əhmədzadənin oğlu 30 hektar ərazini necə ələ keçirib?

16:32 Dəməşq Suriya kürdlərini güdaza verir – Təhlil

16:27 Ədalət Şükürovun qızı butik açıb

16:26 İş adamı Anar Əliyev Moskvada güllələndi (YENİLƏNİB/VİDEO)

16:22 52 faiz Avropa İttifaqına, 43 faiz NATO-ya hə deyir

16:16 Prokuror Sübahir Qurbanova 16 il iş istəyib

16:05 Rusiyanın daha bir aviaşirkəti Azərbaycana uçuşlara başlayır

15:58 Düşmən Tərtər-Ağdərə istiqamətində yenə itki verdi

15:55 Bakı metrosunda maşinist kabinasında siqaret çəkmək qadağan edilib

15:49 Mərkəzi Neftçilər Xəstəxanasının baş həkimi işdən çıxarıldı

15:44 Buynuzda yanan ev Ziya Məmmədovun qardaşının imiş

15:35 “Xocalı soyqırımı Ermənistan tərəfindən qeyri-qanuni işğalının nəticəsidir“

15:12 Bayılda evləri təhlükəli vəziyyətə düşən ailələr sığınacaqdan çıxarıldı

15:05 “Afrinə terrorçu qüvvələrin toplanmasına imkan verilməyəcək” –Türkiyə XİN

14:55 Yunanıstanın sabiq xarici işlər naziri: “Ən yaxşı türk – ölü türkdür”

14:47 Təhsil Nazirliyi tələbə köçürülməsinin nəticələrini açıqlayıb

14:42 XİN Nalbandyana cavab verib

14:38 Nazir kadr dəyişikliyi etdi –Partlayış baş verən hərbi zavodun baş direktoru işdən çıxarıldı

14:33 İrandan gələn Azərbaycan vətəndaşının alt paltarından və corabından narkotik çıxdı

14:24 Sərnişin və yük daşıyanların nəzərinə – Yeni qaydalar müəyyənləşir

14:20 “Rəsmi Moskva Qarabağ probleminə təsir edəcək başlıca güc olaraq qalır”

14:15 Azərbaycanda alkoqoliklərin sayı artıb – Arasında uşaq da var

14:09 Azərbaycan beynəlxalq təşkilatlara seçkiləri müşahidə üçün dəvət göndərib

14:05 Zakir Həsənov Minskə getdi

13:55 Livan prezidenti Ermənistanda rəsmi səfərdədir

13:47 “20 milyard büdcə ilə yaşayırlar, daha nə istəyirlər?!” – Əli Nağıyev

13:42 “Zeytun budağı”: 1829 terrorçu məhv edilib

13:32 “Ərdoğan Əsədlə görüşməməklə zaman itirir” –Putinin ideoloqundan maraqlı şərh

13:28 “Moody’s”: 2019-cu ildə Azərbaycanda ÜDM 2% artacaq”

13:22 Adnan Oktar daha “kediciklər“i verilişinə dəvət etməyəcək

13:17 “Ədalət məsələsində geri qalmışıq...”

13:13 FED bu il uçot dərəcəsini planlaşdırılandan daha çox artıra bilər

13:09 Hava yağmursuz keçəcək

13:05 “Misir Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin Azərbaycan xalqının arzusuna uyğun həll olunmasını istəyir”

12:55 “Afrinə hərəkət edən bütün qüvvələr məhv edilsin” – Türkiyə qoşunlarına əmr verildi

12:42 Bugünkü valyuta hərracının nəticəsi açıqlanıb

12:38 Bakı-Quba-Rusiya sərhədi yeni avtomobil yolu ödənişli olacaq

12:34 Trampın “hər kəs özünə cavabdehdir” siyasəti dünyanı uçuruma itələyir - “Le Monde”

12:30 Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu ilə sərnişin qatarları nə vaxt hərəkət edəcək?



loading...
Musavatçıların “əl tulası“, Əhməd Cavadın “quyruğu“ - Mikayıl Müşfiq


30 ilə sığan dahi ömrü
Ayda 15 dollara işləyən milyarderin uğur hekayəsi (MARAQLI)

Gənc yaşlarında yaşadığı uğursuzluqlara baxmayaraq heç zaman ruhdan düşmür və çalışaraq dünyanın ən zəngin adamlarından biri olur.
Azərbaycanda baş redaktor istefa verdi

Oxu.az saytının baş redaktoru Seymur Teymurov istefa verib.
Qadağan olunmuş xəbərlərə görə cərimə və bloklanma - Məcəlləyə dəyişiklik

Azərbaycanda yayılması qadağan edilən informasiyanın yerləşdirilməsinə görə cərimələr müəyyən olunub.
ARXİV

Xəbərlər işıq sürətilə

Sayt haqqında | Əlaqə
MİLLİYOL (©) 2016